سرانجام دانشمندان نامه ای 4000 ساله را خواندند. بدون اینکه هرگز آن را باز کنید

یکی از این نامه‌ها که توسط زنی به نام آنا آنا به شوهرش، تاجری به نام عنوم آشور، نوشته شده است، اطلاعات ارزشمندی در مورد نقش زنان در فعالیت‌های اقتصادی و مدیریت خانه در دورانی که تجارت در فواصل طولانی انجام می‌شد، به دست می‌دهد.

این فناوری علاوه بر استخراج نوشته‌های خط میخی، قادر به شناسایی مواد آلی مانند دانه‌های جو از داخل پاکت‌های باز نشده نیز بود و بدین ترتیب دریچه جدیدی برای درک زندگی روزمره و تجارت در دنیای باستان باز می‌شود.

مرز یک اثر تاریخی کجاست؟

یک اثر تاریخی دقیقاً از کجا شروع می شود و به کجا ختم می شود، سؤال ساده ای نیست. اگر روزی در کشوی اتاق کودکی خود نامه مهر و موم شده ای پیدا کردید، احتمالاً بدون تردید پاکت را باز می کنید تا ببینید در نامه چه نوشته شده است و اگر هنوز چیزی از آن یادداشت عاشقانه برای شخصی که سال ها فراموش کرده اید به یاد دارید. در چنین شرایطی معمولاً خود نامه اصل اثر محسوب می شود و پاکت ارزش چندانی ندارد. مگر اینکه مثلا یک برچسب رنگارنگ روی در بچسبانید که برایتان اهمیت خاصی دارد.

اما با بالا رفتن سن چنین نامه ای، تمام اجزای آن ارزش تاریخی پیدا می کند. اگر مورخان نامه‌ای را در خانه تاریخی تئودور روزولت در تپه ساگامور بیابند که هرگز ارسال نشده است، احتمالاً آن را با دقت بیشتری باز می‌کنند. زیرا در این صورت پاکت نیز بخشی از خود اثر تاریخی است.

وقتی صحبت از مکاتبات قبل از پاکت های امروزی می شود، دسترسی به نامه های مهر و موم شده دشوارتر است. پس از اصلاحات پستی رولند هیل در سال 1837، پاکت نامه ها بیشتر مورد استفاده قرار گرفتند. قبل از آن، راه های مختلفی برای قفل کردن نامه ها وجود داشت و نویسندگان با تا کردن، تا کردن و مهر و موم کردن خود نامه، آن را از دسترسی دیگران در امان نگه می داشتند.

تنها در دهه گذشته، محققان توانسته‌اند برخی از این نامه‌های قفل‌شده مربوط به حدود 300 سال پیش را بدون از بین بردن آن‌ها به صورت مجازی باز کنند. اما نامه‌های مربوط به 4000 سال پیش چالشی بسیار بزرگ‌تر است. این بار پاکت ها از گل ساخته شده و متعلق به تمدن های باستانی آشور و بابل محسوب می شود. اکنون یک مطالعه جدید نشان داده است که این آثار می توانند بدون شکستن یا آسیب دیدن باز شوند.

فناوری ENCI چگونه حروف باستانی را می خواند؟

بر اساس مطالعه ای که در npj Heritage Science منتشر شده است، حدود 500 هزار تا یک میلیون اثر با نوشته های خط میخی در جنوب غربی آسیا کشف شده است. منطقه ای که شامل کشورهای مدرن عراق، سوریه، ایران و ترکیه است.

در میان این آثار اسناد عملی مربوط به نیمه دوم هزاره سوم پیش از میلاد و دوره های پس از آن نیز دیده می شود. برخی از این اسناد برای مقاصد اداری یا قانونی در پاکت های سفالی قرار می گرفتند. روی این پاکت ها معمولاً خلاصه ای از متن درونی یا گاهی کل محتوای آن درج می شد و چند مهر روی سطح آن ها باقی می ماند.

در اسناد حقوقی و اداری، متن بیرونی می تواند نشان دهنده اهمیت قرارداد یا توافق در داخل پاکت باشد. پس از نهایی شدن قرارداد، پاکت شکسته شد و سند دیگر ارزش قانونی نداشت. در نامه های شخصی، اطلاعات روی سطح بیرونی معمولاً بسیار محدودتر بود و اغلب فقط نام فرستنده و گیرنده نوشته می شد.

نامه ها، قراردادها و اسناد اداری داخل این پاکت ها برای محققان اهمیت زیادی دارد زیرا می توانند اطلاعاتی در مورد زندگی روزمره، فعالیت های اقتصادی و حتی نحوه اداره دولت ها در حدود 4000 سال پیش ارائه دهند. با این حال، تا کنون هیچ راه مطمئنی برای مشاهده محتویات بدون آسیب رساندن به پاکت نامه و محتویات آن وجود نداشت.

یک گروه چند رشته ای از محققان مرکز سنکروترون الکترون آلمان و دانشگاه هامبورگ برای حل این مشکل، دستگاهی به نام ENCI که مخفف استخراج غیر مخرب کتیبه های خط میخی است، ساختند. این دستگاه به صورت قابل حمل طراحی شده است و می توان آن را جدا کرد و در موزه های مختلف سرهم کرد. ENCI پاکت را با استفاده از اشعه ایکس پر انرژی اسکن می کند. محققان همچنین از یک فیلتر مسی 2 میلی متری برای کاهش اعوجاج ناشی از سخت شدن گل در مسیر تیر استفاده کردند.

پس از تصویربرداری، نرم افزار بازسازی داده ها، اطلاعات را پردازش می کند تا محققان بتوانند به صورت مجازی پاکت را باز کرده و نوشته ها و مطالب را با جزئیات بررسی کنند. دو مأموریت اول ENCI در موزه لوور پاریس و موزه تمدن آناتولی در آنکارا انجام شد. در موزه آنکارا این دستگاه توانست نامه ای را که حدود 4000 سال خوانده نشده بود به صورت دیجیتالی باز کند.

نامه زنی به شوهر تاجرش

این نامه متعلق به انوم آشور، تاجر بود و توسط همسرش آنا آنا نوشته شده بود. مدتی قبل از نوشتن نامه، Enum-Assur مقداری نقره به مردی به نام Lakepom قرض داده بود.

انوم آشور در یک سفر کاری از همسرش خواسته بود تا بدهی را پیگیری کند و مبلغ را از لیکپوم دریافت کند. آنا آنا پس از چندین بار ملاقات و مواجهه با پاسخ های متفاوت، تصمیم گرفت ماجرا را برای شوهرش توضیح دهد.

آنا-آنا در نامه نوشت:

به انوم عاشور بگو: این سخنان را آنا انا می گوید. من چندین بار نزد او رفتم، همانطور که در دستورالعملی که برای من فرستاده بودید در مورد لیکپوم گفتید، اما او هر بار پاسخ داد که نقره را به کوداتوم پرداخت کرده است. چک کردم و دوباره نزد او رفتم و گفتم اگر نقره را به کوداتوم نداده ای، حتما شاهدانی خواهم یافت که علیه تو شهادت بدهند. او پاسخ داد که نقره را به من نمی دهد، اما پس از بازگشت آن را به عنوم عاشور خود خواهد داد. تو سرور من هستی چرا هنوز روی لاجورد تمرکز می کنید؟ این دستوراتی است که در مورد نقره داده اید، چه 10 یا 20 مینایی که در بوروشاتوم است، یا واسوشانا، یا اینجا، خود شما رفته اید و هنوز آنها را نادیده می گیرید. اگر تا 10 روز دیگر برنگشتی، در مورد سفرت تصمیم بگیر، برخیز و بیا. من همیشه چیزهای ناخوشایندی می شنوم.

این نامه فقط تصویری از اختلافات خانوادگی در دوران باستان نیست. محققان بر این باورند که محتوای آن اطلاعات مهمی در مورد موقعیت زنان در جامعه بازرگانانی که در تجارت از راه دور فعال بودند ارائه می دهد.

این بررسی نشان می دهد که زنان این جامعه اغلب در زمان سفرهای کاری شوهرانشان به تنهایی مسئولیت خانه را بر عهده داشتند و در عین حال می توانستند در امور اقتصادی و تجاری شوهران خود نیز دخالت کنند.

یک دانه جو در یک قرارداد 4000 ساله

پاکت های دیگری که به طور مجازی با ENCI باز شد نیز اطلاعات جدیدی را در مورد شیوه های اقتصادی آن دوران فاش کرد. یکی از این پاکت ها در حفاری در سال 1993 در خانه علیاهوم و پسرش آشور تکلاکو پیدا شد. بررسی دیجیتالی نشان داد که این کار در واقع یک قرارداد وام بوده و حاوی دستورالعمل هایی در مورد نحوه بازپرداخت بدهی است.

مفهوم سند این بود که وقتی بدهی پرداخت می شد، طلبکار سند را به بدهکار تحویل می داد و بدهکار با شکستن پاکت آن را فسخ می کرد. با این حال، این اثر بیش از یک متن ساده اقتصادی در بر داشت. تصویربرداری توموگرافی اشعه ایکس یک ماده آلی را در داخل پاکت نشان داد که یک دانه جو بود که قدمت آن به حدود 4000 سال پیش بازمی‌گردد.

فن آوری ENCI نه تنها اجازه خواندن چند نامه و قراردادهای خاص را می دهد. این روش می تواند راه جدیدی برای بررسی تعداد زیادی از آثار مهر و موم شده در موزه های سراسر جهان، بدون نیاز به شکستن فیزیکی یا باز کردن آنها برای مشاهده محتویاتشان، ارائه دهد.

شاید با ادامه استفاده از این فناوری، روزی محققان بتوانند پاسخ این سوال را بیابند که آیا Enum-Assur بالاخره نقره خود را پس گرفت یا خیر؟