استفاده واقعی از ریش چیست؟

چارلز داروین که اتفاقاً در بیشتر تصاویر با ریش بلند یا ریش پرپشت دیده می شود، دیدگاه معروفی در این مورد داشت. او معتقد بود که موهای صورت مردان عملکردی شبیه به دم طاووس دارد: زینتی برای جلب توجه و برانگیختن میل جنس مخالف.

اما به نظر می رسد که این دانشمند برجسته حداقل در این یک مورد خاص کاملاً حق نداشته است.

آیا واقعا ریش و سبیل بر جذابیت مردان می افزاید؟

در مطالعه‌ای که نتایج آن در سال 2012 منتشر شد، محققان از زنان دو گروه قومی کاملاً متفاوت، یعنی اروپایی‌های ساکن نیوزلند و بومیان پلی‌نزیایی در ساموآ خواستند تا به جذابیت چهره مرد ثابت در دو موقعیت با ریش و بدون ریش امتیاز دهند. جالب اینجاست که در هر دو منطقه، زنان چهره‌های ریش‌دار را جذاب‌تر از چهره‌های تراشیده نشده ارزیابی نمی‌کردند. این یافته به طور جدی دیدگاه تکاملی داروین را که ریش در پاسخ به سلیقه و ترجیح زنان ظاهر می شود، به چالش کشید.

اگرچه محققان مطالعات متعدد دیگری در مورد جذابیت موهای صورت مردان انجام داده اند، اما نتایج آنقدر متناقض بوده است که نمی توان به نتیجه قطعی رسید. در حالی که برخی از زنان چهره های کاملاً مرتب و تمیز را دوست دارند، گروهی دیگر به سمت ریش پر می کشند. اگر کارکرد اصلی ریش صرفاً ایجاد جذابیت بود، احتمالاً باید نتایج بسیار روشن تر و منسجم تری دریافت کنیم. این پراکندگی آرا نشان می دهد که تکامل ریش احتمالاً ریشه در علل دیگری داشته است.

نقش ریش در ایجاد موقعیت اجتماعی در بین مردان دیگر

در همین مطالعه نیوزلند و ساموآ، اگرچه موهای صورت جذابیت فیزیکی مردان را برای زنان افزایش نداد، اما اثرات روانی دیگری نیز داشت. در هر دو فرهنگ، شرکت‌کنندگان (هم مرد و هم زن) چهره‌های ریش‌دار را در مقایسه با چهره‌های بی‌ریش به‌عنوان مسن‌تر و دارای موقعیت اجتماعی بالاتر ارزیابی کردند. علاوه بر این، مردان ریشو که حالت های خشمگینی از خود نشان می دادند، به طور قابل توجهی پرخاشگرتر و ترسناک تر از مردان خشمگین بدون ریش به نظر می رسیدند.

دکتر دیوید پاتس، استاد انسان شناسی و روانشناسی در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، در مصاحبه با Popular Science گفت:

با بزرگ‌تر و حجیم‌تر نشان دادن قسمت پایین صورت و فک، و همچنین با ارسال پیام‌های بلوغ، قدرت و شکوه، موهای صورت احتمالاً مردان را برای دیگران ترسناک‌تر و مسلط‌تر نشان می‌دهد.

به گفته پاتس، ممکن است که ریش در طول تاریخ تکامل به عنوان ابزاری برای کمک به مردان برای دستیابی به موقعیت اجتماعی برتر در میان همسالان خود تکامل یافته باشد. مزیت رقابتی که به اجداد مذکر ما در گذشته کمک کرد تا در یافتن جفت موفق‌تر باشند و در نتیجه فرزندان بیشتری تولید کنند.

جالب اینجاست که ریش ممکن است هنوز هم در رقابت ناخودآگاه مردان امروزی نقش داشته باشد. نتایج یک تحقیق تاریخی در مورد روند مد موهای صورت در بریتانیا (بین سال‌های 1842 تا 1971) نشان داد که محبوبیت ریش معمولاً در دوره‌هایی افزایش می‌یابد که نسبت مردان مجرد به زنان در جامعه بیشتر بود. به عبارت دیگر، درست زمانی که مردان بیشتری باید برای جلب توجه زنان کمتری با یکدیگر رقابت می کردند، ریش ها محبوبیت بیشتری پیدا کردند.

ریش زره طبیعی در برابر ضربات فیزیکی

داروین علاوه بر مطالعه عملکرد موهای صورت انسان، مدتی را نیز صرف مطالعه یال و موهای ضخیم گردن حیوانات نر مانند شیر، گوزن و سیاهگوش کرد. او فرض کرد که این موها در حیوانات عمدتاً برای محافظت فیزیکی از ناحیه بسیار آسیب پذیر گردن در طول درگیری های خشونت آمیز با رقبا ایجاد شده اند.

اما آیا ریش انسان نیز می تواند چنین عملکرد محافظتی و زره مانندی داشته باشد؟ برای تایید این فرضیه، گروهی از محققین مدلی آزمایشگاهی طراحی کردند که در مواجهه با ضربات فیزیکی رفتاری کاملا شبیه به صورت انسان از خود نشان می داد. همانطور که یکی از محققین این پروژه در سخنان خود با لحنی طنز توضیح داد:

طبیعتاً نمی توانستیم با مشت به صورت مردان ریش دار و بی ریش بزنیم تا نتایج را بسنجیم!

از این رو برای شبیه سازی استخوان فک از نوعی فیبر و کامپوزیت اپوکسی استفاده کردند که از نظر استحکام و مقاومت در برابر شکستگی، ویژگی هایی مشابه استخوان طبیعی انسان داشت. همچنین برای شبیه سازی پوست در دو حالت بدون ریش و با ریش به ترتیب از پوست تراشیده و پوست گوسفند استفاده کردند. در نهایت با انداختن وزنه بر روی این مدل ها، نیروی تخریبی ضربه را به دقت اندازه گیری کردند.

نتایج این آزمایش بسیار جالب بود. نیروی ضربه وارد شده به مدل بدون پشم (نماد صورت بی ریش) 16 درصد بیشتر از مدل با پشم بود. این دستاورد علمی نشان می دهد که ریش انسان احتمالا می تواند به عنوان نوعی زره ​​طبیعی برای صورت عمل کند و تا حدودی از شدت ضربات و خطر شکستگی فک بکاهد.

با توجه به پیامدهای وخیم و خطرات ضربات سنگین به صورت، این ایده که ریش به عنوان یک بالشتک محافظ عمل می کند کاملاً قابل قبول به نظر می رسد.

پاتس این را تایید می کند:

همانطور که می توانید تصور کنید، در گذشته های دور و در مسیر تکاملی ما، شکستگی فک، در دورانی که امکان تغذیه از کاه برای هفته های متمادی وجود نداشت، نتیجه ای کاملاً فاجعه بار و کشنده داشت.

وی در ادامه می‌افزاید که حتی در دنیای مدرن امروزی، پس از تصادفات رانندگی، مشت یا اجسام کُند یکی از دلایل اصلی شکستگی فک در سراسر جهان است. همچنین آمارها نشان می دهد که در جوامع مختلف با وجود داشتن استخوان های فک ضخیم تر و قوی تر، مردان بسیار بیشتر از زنان در معرض خطر شکستگی فک هستند.

با این حال، یک مطالعه متفاوت در سال 2018، با استفاده از داده‌های مسابقات هنرهای رزمی ترکیبی (UFC)، نشان داد که نه تنها داشتن ریش باعث کاهش احتمال ناک اوت شدن مبارزان نمی‌شود، بلکه تأثیر مثبتی بر توانایی واقعی مبارزات آنها نیز ندارد. از سوی دیگر، برخی از دانشمندان معتقدند که ریش می تواند به یک نقطه ضعف استراتژیک در نبرد تن به تن تبدیل شود. زیرا حریف با کشیدن آن می تواند کنترل مبارزه را در دست بگیرد.

در نهایت، وظیفه اصلی ریش چیست؟

پاتس در یک جمع بندی نهایی نتیجه می گیرد:

احتمالاً مهمترین عملکرد تکاملی ریش کمک به مردان برای ایجاد و ارتقای جایگاه خود در میان مردان دیگر بوده است.

تا به امروز، فرضیه نقش محافظتی و زره مانند ریش هنوز در بین جوامع علمی مورد بحث است.

او همچنین می افزاید:

همچنین ممکن است موهای صورت در جلب توجه خانم ها نقش داشته باشد; اما در مقایسه با تأثیر عمیق و پایدار آن در القای حس تسلط و برتری به دیگران، تأثیر ریش بر جذابیت بسیار کمتر است و در طول زمان و در بین جوامع مختلف ثبات چندانی ندارد.

بنابراین، اگر شخصاً مردان با ریش را جذاب‌تر و زیباتر از مردان بدون ریش می‌دانید، به یاد داشته باشید که این لزوماً ریشه تکاملی جهانی ندارد و در نهایت فقط به سلیقه و ترجیحات شخصی شما برمی‌گردد.