رکوردشکنی تورم مواد غذایی در ایران/سر سفره مردم چه می شود؟

اقتصاد ایران:

وقتی قیمت مواد غذایی در بیشتر نقاط جهان آرام باشد، زندگی در کشوری با تورم مواد غذایی بالای 130 درصد چگونه خواهد بود؟

عددی که هفته گذشته روی یک بطری روغن، یک بسته پنیر یا یک شانه تخم مرغ دیدیم، به احتمال زیاد در چند روز دیگر متفاوت خواهد بود.

این تجربه آنقدر تکرار شده که انگار بخشی از زندگی روزمره خانواده های ایرانی است. اما کافی است کمی از مرزهای ایران فاصله بگیریم تا بفهمیم این میزان افزایش قیمت در دنیا چقدر غیرعادی است.

در حالی که متوسط ​​تورم مواد غذایی جهان در سال 2025 تنها 3.4 درصد بوده است، تورم مواد غذایی ایران در ماه های اخیر به 130 درصد رسیده است. این بدان معناست که نرخ تورم مواد غذایی در ایران 40 برابر میانگین جهانی است.

چهار ماه تورم سه رقمی

بر اساس آخرین گزارش های مرکز آمار، تورم نقطه به نقطه کشور در مردادماه به 89 درصد رسیده است. این بدان معناست که میانگین قیمت کالاها و خدمات خانگی نسبت به مرداد ماه سال گذشته تقریباً دو برابر شده است. ماندن تورم بالای 80 درصد برای چهار ماه متوالی به تنهایی تصویر نگران کننده ای را ترسیم می کند، اما سبد غذایی حتی سریعتر گران شده است.

تورم نقطه به نقطه مواد غذایی از اردیبهشت امسال حدود 130 درصد بوده است. این بدان معناست که خانواده ای که در سال گذشته 100 واحد برای یک مجموعه مواد غذایی هزینه کرده است، اکنون به بیش از 230 واحد پول برای همان سبد نیاز دارد.

در برخی موارد، فاصله حتی بیشتر است. تورم نقطه به نقطه روغن و چربی در مردادماه به 258 درصد و تورم لبنیات و تخم مرغ به 163.7 درصد رسید. تنها در یک ماه سبزیجات بیش از 9 درصد و شیر، پنیر و تخم مرغ 8.6 درصد گران شده اند.

ایران؛ دومین پیک قیمت مواد غذایی

یک مقایسه جهانی نشان می دهد که شدت این رویداد چقدر استثنایی است.

بر اساس آمار فائو، متوسط ​​تورم غذا در جهان در سال 2025 حدود 3.4 درصد بوده است. آخرین آمار تورم مواد غذایی نقطه به نقطه پایگاه تجارت اقتصاد نیز نشان می دهد که تورم مواد غذایی در 48 کشور جهان کمتر از یک درصد و حتی منفی بوده و تنها حدود 20 کشور تورم بالاتر از 10 درصد داشته اند.

ونزوئلا در صدر جدول ایستاده است. کشوری که تورم مواد غذایی آن در ژوئن 2026 به حدود 585 درصد رسید. معنی ساده این عدد این است که میانگین قیمت مواد غذایی در سال گذشته تقریباً به هفت برابر رسیده است.

جهش قیمت ها در ونزوئلا با کاهش ارزش بولیوار، دلاری شدن قیمت ها، کمبود ارز، هزینه های بالای واردات، تولید داخلی ضعیف و اختلال در توزیع همراه بوده است. مجموعه ای از فشارها که اقتصاد معروف به ابرتورم را بار دیگر به سمت افزایش قیمت بسیار بالا سوق داده است.

اما رتبه بعدی متعلق به ایران است. تورم مواد غذایی ایران در خردادماه حدود 131 درصد ثبت شد. یک شکاف بزرگ با ونزوئلا، اما هنوز هم بسیار بیشتر از تقریباً هر اقتصاد دیگر در جهان است.

تورم غذایی ایران که از تیرماه سال گذشته بالای 40 درصد بود، با شوک حذف ارز ترجیحی و به دنبال آن جنگ 40 روزه و محاصره دریایی تشدید شد و به محدوده 80 درصد رسید.

پس از ایران، شکاف به طور ناگهانی افزایش می یابد: ترکیه و آرژانتین حدود 35 درصد تورم مواد غذایی دارند، سوریه و مغولستان حدود 25 تا 30 درصد. هائیتی، لبنان، نیجریه، اتیوپی، مالاوی، موزامبیک، سورینام، گینه، قطر، بولیوی، آنگولا و قزاقستان از جمله اقتصادهایی هستند که تورم غذایی آنها بین 10 تا 20 درصد بوده است.

سودان نیز در سال‌های اخیر یکی از اقتصادهای پر تورم جهان بوده است، اما آمار قابل مقایسه جدیدی از تورم مواد غذایی آن در دسترس نیست.

زخمی که فقط روی فاکتور خرید باقی نمی ماند

بنابراین، شاید فقط ونزوئلایی‌ها همان چیزی را دارند که مردم ایران تجربه می‌کنند و بتوانند این وضعیت را درک کنند. زیرا به جز چند کشور این میزان از شدت تورم وجود ندارد.

تحقیقات نشان می دهد که اثر تورم بر زندگی مردم بسیار عمیق و ماندگار است.

وقتی غذا سریعتر از درآمد گران می شود، خیلی ها ابتدا سعی می کنند میزان مصرف را حفظ کنند، اما به سراغ کالاهای ارزان تر و گاهی با کیفیت پایین تر می روند یا مصرف برخی از گروه های غذایی را کاهش می دهند. موضوعی که به شدت سلامت را تحت تاثیر قرار می دهد. این فشار برای خانوارهای کم درآمد شدیدتر است، زیرا بخش بزرگی از بودجه آنها از ابتدا صرف غذا و مایحتاج می شود.

اثر تورم به سلامت جسمی محدود نمی شود. یک مطالعه در آمریکا نشان داد افرادی که استرس روانی متوسط ​​یا شدید ناشی از تورم را تجربه کردند، حدود 2.5 برابر بیشتر در معرض اضطراب و بیش از دو برابر بیشتر مستعد افسردگی بودند.

مطالعه دیگری در اروپا نیز نشان داد کسانی که تورم بیشتری را در طول زندگی خود تجربه کرده بودند، رضایت کمتری از زندگی داشتند.

مهمتر از آن، تأثیر چنین دوره‌هایی بسیار پایدار است و ممکن است با فروکش کردن تورم بلافاصله از بین نرود.

ایران اکنون نه تنها با تورم بالا، بلکه با یکی از شدیدترین تورم های مواد غذایی در جهان مواجه است. وقتی نرخ تورم به سه رقمی می‌رسد، موضوع دیگر به سادگی «گران» نیست. کیفیت تغذیه، سلامت روان و احساس امنیت خانواده از جمله آنهاست. تا زمانی که تورم کاهش نیابد، این فشار شدید زندگی روزمره ایرانیان را پشت سر نمی گذارد