اقتصاد ایرانی: نظم حاکم بر روابط بینالملل پس از جنگ سرد، ماهیتی هژمونیک داشته است که بر اساس آن، ایالات متحده نه تنها قدرتمندترین بازیگر نظام بینالملل در همه ابعاد نظامی، سیاسی، فرهنگی، فناوری و… است، بلکه آماده است در لحظات حساس برای حفظ نظم موجود و بر این اساس، حمایت از متحدان خود را بپردازد. این فرض اساس شکل گیری شبکه اتحادها، استقرار نیروها، ترتیبات امنیتی و همکاری نظامی آمریکا با اروپا، شرق آسیا و خلیج فارس بوده است.
اقتصاد ایران:
در سالهای اخیر، ایالات متحده از قدرت نظامی خود به صورت انتخابی و هوشمندانه برای متحدان خود استفاده میکند که اعتماد متحدان به نحوه استفاده واشنگتن از قدرت خود را تضعیف کرده است و این به دلیل اولویت سیاست داخلی، ملاحظات امنیتی، تجاری و سیاسی آمریکاست. البته نباید این تحول را با افول هژمونی آمریکا یکی دانست، اما شاید بتوان این وضعیت را نوعی «هژمونی کمتر متعهد» دانست; زیرا طبق گفته های هنری کیسینجر، نظم قرن بیست و یکم را باید نظمی دانست که در آن هر کشوری باید سهم خود را در موازنه قوا و نظم بین المللی بپذیرد.
بر اساس این دستور، واشنگتن میخواهد مزیتهای رهبری، نفوذ و دسترسی ژئوپلیتیک جهانی خود را حفظ کند، اما حاضر نیست این سواری رایگان را در اختیار سایر کشورها قرار دهد و مانند گذشته مسئولیت کامل امنیت را بر عهده بگیرد. ریشه این رویکرد به تغییر زمین بازی و محیط قدرت جهانی در قرن جدید برمی گردد. رقابت اقتصادی و فناوری با چین، بازسازی ظرفیت صنعتی و نظامی آمریکا به ویژه در زمینه منابع خاکی کمیاب و فولاد، فشارهای مالی و تشدید اختلافات داخلی، آمریکا را به بازنگری در مدیریت منابع مالی و تعهدات خارجی سوق داده است و در واقع این رویکرد در حال تبدیل شدن به منطق سیاست دفاعی واشنگتن است که به وضوح در استراتژی دفاع ملی ایالات متحده بیان شده است.
از نظر ژئوپلیتیکی نیز این وضعیت به یک اصل کلاسیک در استراتژی قدرت های بزرگ باز می گردد و آن شکاف بین تعهدات جهانی و منابع محدود است. آمریکا می خواهد همزمان در اروپا، خاورمیانه و شرق آسیا نفوذ تعیین کننده ای داشته باشد. اما اگر او بخواهد روی رقابت با چین تمرکز کند، باید تمرکز بیشتری روی اقیانوس آرام داشته باشد که مدیریت منابع توسط ایالات متحده را ضروری می کند. با این حال، آنچه در سیاست خارجی آمریکا منطقی به نظر می رسد، ممکن است در نظر متحدانش به رها شدن تعبیر شود. اما نکته مهم این است که کاهش تعهدات آمریکا به معنای خروج از مناطق مذکور نیست. واشنگتن می تواند نیروهای خود را جابجا کند. مثلاً بخشی از نیروهای مستقر در خاورمیانه را به مدیترانه شرقی منتقل کند یا در کشورهای خاورمیانه همکاری دفاعی و اطلاعاتی شبکه ای ایجاد کند و حضور مستقیم آن را محدود کند، اما همچنان مرکز ثقل معادلات معماری و امنیتی باشد. با این تفاوت که متحدان آمریکا دیگر نمی توانند حضور آمریکا را به عنوان ضمانت مداخله خودکار بدانند، اما این تضمین در حال بازتعریف است.
در مدل سنتی، ایالات متحده از اتحادهای خود به عنوان ابزاری برای حفظ توازن قوا، مهار رقبا، تضمین دسترسی به مناطق مهم ژئوپلیتیکی و حفاظت از مسیرهای تجاری، به ویژه مسیرهای دریایی استفاده میکرد. اما در مدل جدیدی که در حال شکل گیری است، این ائتلاف ها با معیارهایی مانند هزینه های دفاعی متحد، میزان خرید تسلیحات آمریکایی، همکاری های اقتصادی و البته همراهی سیاسی ارزیابی می شوند. این مقدار تغییر، چه بخواهیم چه نخواهیم، یک تضاد استراتژیک ایجاد می کند. واشنگتن از یک سو میخواهد همچنان مرکز ثقل نظم جهانی باشد و از سوی دیگر، متفقین میخواهند هزینه بیشتری بپردازند و در عین حال متعهد و همسو با نظم و ترتیبات موجود باقی بمانند. این وضعیت شرایط رها شدن را ایجاد می کند و ممکن است متحدان را درگیر جنگ ها و بحران هایی کند که اراده آنها نبوده و قدرت تصمیم گیری چندانی در روند این تحولات ندارند. بنابراین، متحدان با دو نگرانی همزمان مواجه هستند: اول اینکه ممکن است آمریکا در حال حاضر نیازی به مداخله نداشته باشد و دوم اینکه بدون توجه کافی به منافع آنها وارد بحران شود که هزینه های آن را دیگران بپردازند.
خلیج فارس مصداق بارز آن است. در دهههای اخیر، معماری امنیتی منطقه مبتنی بر حضور نظامی، همکاری اطلاعاتی، فروش تسلیحات و قدرت بازدارندگی واشنگتن بوده است. از سوی دیگر کشورهای منطقه منافع اقتصادی و سیاسی، زیرساخت های نظامی و ژئوپلیتیک منطقه را در خدمت و در ارتباط با نظم آمریکا تعریف می کردند. اما جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران این معماری سنتی را مبهم کرد. این جنگ نشان داد که کشورهای حوزه خلیج فارس همچنان به قدرت، فناوری و سیستم های دفاعی آمریکا وابسته هستند، اما در عین حال در بازدارندگی و کفایت ضمانت های امنیتی واشنگتن تردید جدی داشتند و شاید بتوان آن را بخشی از تلاش های دیپلماتیک کشورهای منطقه برای حل مسالمت آمیز بحران مذکور در این راستا دانست. اختلال در تنگه هرمز نه تنها تهدیدی برای کشتیرانی است، بلکه صادرات انرژی، بیمه دریایی، سرمایه گذاری خارجی، زنجیره تامین و اعتبار اقتصادی دولت های منطقه را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. در این شرایط حتی اگر آمریکا توانایی و اراده نظامی برای بازگشایی مسیرهای دریایی را داشته باشد، سوال اینجاست که آیا حاضر است هزینه این ماموریت را بخصوص در بلندمدت بپذیرد؟!
آنچه واضح است این است که ایالات متحده از این بحران به عنوان فرصتی برای پذیرش بودجه امنیتی از همه بازیگران استفاده می کند. از اتحادیه اروپا تا خلیج فارس. در این میان، کشورهای حوزه خلیج فارس نه می توانند به سادگی از آمریکا فاصله بگیرند و نه می توانند بدون پرداخت هزینه به کار خود ادامه دهند. پس راه حل چیست؟ آنها می توانند ضمن حفظ همکاری با ایالات متحده، به توسعه ظرفیت های دفاعی بومی، تنوع بخشیدن به تامین کنندگان تسلیحات، گسترش روابط با دیگر قدرت ها و ایجاد موازنه های جدید مانند معاهده مکه و همچنین گسترش روابط دیپلماتیک با کشورهای منطقه فکر کنند. به عبارت دیگر، آمریکا همچنان یک شریک اساسی است، اما این جنگ تلاشهای دولتهای خلیج فارس را برای کاهش آسیبپذیری خود در برابر تصمیمهای غیرقابل پیشبینی آمریکا تشدید خواهد کرد.
همانطور که گفته شد، این تحولات تنها به خلیج فارس محدود نمی شود. اروپا، آسیای شرقی نیز مانند ژاپن و کره جنوبی با این شرایط مواجه هستند و در نهایت باید در سیاست دفاعی خود تجدید نظر کنند و ساختار جدیدی شکل می گیرد که همزمان دو مسیر خوداتکایی دفاعی و وابستگی به شبکه آمریکایی را دنبال می کند که لزوماً متضاد نیستند، بلکه در قالب یک رابطه جدید بازتعریف می شوند. از منظر نظم جهانی، مهم ترین پیامد این تحولات، پیدایش «اتحادهای متعدد» است; یعنی به جای انتخاب بین چین و آمریکا در امنیت، اقتصاد، فناوری و غیره، دولت ها سعی می کنند به چند بازیگر در هر زمینه تکیه کنند. در این نظم جدید، ثبات رویکرد جای خود را به همکاری موضوع محور می دهد. بنابراین نباید شرایط موجود را پایان دستور آمریکا دانست. آمریکا همچنان دارای مزیت های نظامی، فناوری، مالی و شبکه ای است که در کوتاه مدت و شاید میان مدت رقیبی ندارد، اما در عین حال برای حفظ رهبری تنها برتری مادی کافی نیست، بلکه اعتماد، پیش بینی پذیری و پذیرش مسئولیت نیز لازم است.
دکتر فرشته بهرامی پور / کارشناس مسائل بین الملل


![[اختصاصی] الی گرینفیلد از Adobe: "ما باید اعتبار را برچسب گذاری کنیم، نه فقط هوش مصنوعی". نگاهی به استاندارد C2PA و آینده محتوای دیجیتال 3 [اختصاصی] الی گرینفیلد از ادوبی: «ما باید اصالت را برچسب بزنیم، نه فقط هوش مصنوعی»؛ نگاهی به استاندارد C2PA و آینده محتوای دیجیتال](https://khabarjo.net/wp-content/uploads/2026/11/1794903310_اختصاصی-الی-گرینفیلد-از-Adobe-ما-باید-اعتبار-را-برچسب-350x250.webp)











![[اختصاصی] الی گرینفیلد از Adobe: "ما باید اعتبار را برچسب گذاری کنیم، نه فقط هوش مصنوعی". نگاهی به استاندارد C2PA و آینده محتوای دیجیتال 16 [اختصاصی] الی گرینفیلد از ادوبی: «ما باید اصالت را برچسب بزنیم، نه فقط هوش مصنوعی»؛ نگاهی به استاندارد C2PA و آینده محتوای دیجیتال](https://khabarjo.net/wp-content/uploads/2026/11/1794903310_اختصاصی-الی-گرینفیلد-از-Adobe-ما-باید-اعتبار-را-برچسب-120x86.webp)

گفتگو در مورد این post