مرغ به 450 هزار تومان رسید/ قیمت دو کیلویی چقدر است؟

اقتصاد ایران:

سال هاست که مرغ یکی از منابع اصلی پروتئین در سبد غذایی خانوارهای ایرانی بوده است. محصولی که به دلیل قیمت کمتر نسبت به گوشت قرمز سهم قابل توجهی در سفره مردم دارد. این در حالی است که افزایش هزینه های زندگی و رشد قیمت مواد غذایی، خرید این محصول را برای برخی خانوارها به یک موضوع مالی تبدیل کرده است.

بررسی های میدانی از برخی مراکز عرضه مرغ در مناطق غرب و مرکز تهران نشان می دهد که هر کیلوگرم مرغ کامل تازه ذبح شده با قیمت 380 تا 450 هزار تومان به فروش می رسد. همچنین قیمت هر کیلوگرم سینه مرغ بدون استخوان ممتاز به 698 هزار تومان، سینه مرغ بدون استخوان و بدون پوست به 614 هزار و 500 تومان، ران مرغ ممتاز به 480 هزار تومان و ران مرغ به 326 هزار و 500 تومان رسیده است. قیمت هر کیلوگرم فیله مرغ گرم 550 هزار تومان گزارش شده است.

با این حساب خرید دو کیلوگرم مرغ کامل با نرخ های مشاهده شده بین 760 تا 900 هزار تومان هزینه دارد. رقمی که می تواند بخش قابل توجهی از بودجه غذایی خانوارهای با درآمد ثابت را به خود اختصاص دهد. البته قیمت محصولات بسته بندی و قطعات مختلف مرغ با توجه به کیفیت، وزن، نوع بسته بندی و محل عرضه متفاوت است.

سهم حلقه های توزیع چقدر است؟

یکی از ابهامات بازار مرغ فاصله نرخ های اعلام شده با قیمت هایی است که مصرف کنندگان در برخی فروشگاه ها و مراکز عرضه مشاهده می کنند.

بر اساس این گزارش که 28 مهرماه منتشر شد، قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم با مجوز وزارت جهاد کشاورزی از 250 هزار تومان به 320 هزار تومان افزایش یافت. در همین گزارش قیمت های مشاهده شده در سطح بازار بین 260 تا 340 هزار تومان اعلام شد.

مقایسه این ارقام با قیمت های مشاهده شده در برخی از مراکز عرضه حاکی از وجود تفاوت چشمگیر در نرخ فروش مرغ است. اگرچه تفاوت کیفیت، هزینه حمل و نقل، نوع بسته بندی و محل عرضه می تواند بخشی از این تفاوت را توضیح دهد، اما سهم کشتارگاه ها، واحدهای بسته بندی، شبکه توزیع و خرده فروشان در قیمت نهایی همچنان نیاز به بررسی دارد.

در چنین شرایطی این سوال مطرح می شود که چرا با وجود افزایش قیمت توسط مصرف کنندگان، باز هم برخی تولیدکنندگان از زیان دهی فعالیت خود خبر می دهند؟ پاسخ این مشکل را باید در هزینه های واقعی تولید، قیمت فروش در مراحل مختلف زنجیره و سهم هر قسمت از قیمت نهایی جستجو کرد.

افزایش هزینه نهاده ها و فشار نقدینگی بر مرغداران

در حالی که مصرف کنندگان با افزایش قیمت مرغ مواجه هستند، تولیدکنندگان نیز از رشد قیمت نهاده ها و افزایش نیاز به سرمایه در گردش صحبت می کنند. شرایطی که ادامه فعالیت اقتصادی واحدهای تولیدی را دشوارتر کرده است.

در همین زمینه، اکبر فتحی معاون برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی پنجم مهرماه با اشاره به برنامه های این وزارتخانه برای بهبود شرایط تولید اعلام کرد: ارتقای بهره وری و ارتقای کیفیت نهاده ها و خوراک دام و طیور می تواند هزینه های تولید را کاهش دهد و فاصله قیمت محصول از تولید تا مصرف را کاهش دهد.

وی عرضه مستقیم محصولات و کوتاه شدن مسیر توزیع را از دیگر راهکارهای کاهش فاصله قیمت دریافتی تولیدکننده با مبلغ پرداختی مصرف کننده عنوان کرد و از پیگیری برنامه های تامین مالی با مشارکت بانک کشاورزی، بانک تجارت و تشکل های تولیدی خبر داد.

فتحی در اظهاراتی دیگر با اشاره به پیامدهای آزادسازی نرخ ارز گفت: نیاز صنعت دام و طیور به سرمایه در گردش پس از اجرای این سیاست حداقل چهار برابر شده است. مشکلی که تامین نقدینگی مورد نیاز تولیدکنندگان را به یکی از چالش های اساسی این صنعت تبدیل کرده است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی همچنین بر نامناسب بودن روش های سنتی تامین مالی بانکی، استفاده از ظرفیت بازار سرمایه، تامین مالی زنجیره ای و مشارکت سایر بانک ها برای حمایت از تولید تاکید کرد.

وی یکم آبان ماه بر تامین به موقع نهاده ها، افزایش بهره وری، اصلاح سیاست های تنظیم بازار و پرهیز از قیمت گذاری اجباری تاکید کرد و افزایش قابل پیش بینی بودن شرایط بازار را یکی از الزامات ثبات تولید دانست.

مرغداران در مورد ضرر و زیان می گویند، مصرف کنندگان با گرانی مواجه هستند

علاوه بر اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، فعالان صنعت طیور نیز از افزایش هزینه های تولید و عدم تناسب قیمت فروش با کل بهای تمام شده خبر می دهند.

حبیب اسدالله نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی کشور در اطلاعیه ای که مهرماه منتشر شد، اعلام کرد: قیمت تمام شده هر کیلوگرم مرغ زنده برای تولیدکننده حدود 250 هزار تومان است، این در حالی است که مرغداران در مقطعی محصول خود را کیلویی 160 تا 180 هزار تومان به فروش می رساندند.

وی همچنین از افزایش قیمت نهاده ها خبر داد و گفت: قیمت هر کیلوگرم ذرت در سامانه بازار به 69 هزار تومان و کنجاله سویا به بیش از 100 هزار تومان رسیده است. در حالی که این ارقام قبل از اصلاح نرخ ارز به ترتیب حدود 43 و 70 هزار تومان بود.

البته این ارقام مربوط به وضعیت اعلام شده در همان مرحله است و مقایسه آن با قیمت مرغ کشتار یا قطعات بسته بندی شده در خرده فروشی ها، صرف نظر از تفاوت مراحل زنجیره تولید و توزیع، تصویر دقیقی از میزان سود یا زیان هر بخش ارائه نمی دهد.

با این حال، کنار هم قرار گرفتن گزارش‌های مربوط به ضرر و زیان مرغداران و گرانی‌های پرداختی مصرف‌کنندگان، نیاز به شفاف‌سازی مکانیسم انتقال قیمت در زنجیره تولید به مصرف را افزایش می‌دهد. به خصوص اینکه مشخص نیست چه سهمی از قیمت نهایی محصول به هزینه تولید و چه میزان به هزینه های کشتار، بسته بندی، حمل و نقل و توزیع اختصاص می یابد.

افزایش تولید مانع گرانی مرغ نشد

نکته قابل توجه در بررسی وضعیت بازار مرغ این است که افزایش قیمت این محصول را نمی توان صرفاً با عدم تولید در همه زمان ها توضیح داد.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران که در پنجم مهرماه منتشر شد، تولید گوشت طیور در کشتارگاه های رسمی کشور در شهریور ماه سال 1405 به 243 هزار و 866 تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل 9 درصد افزایش نشان می دهد. از این میزان حدود ۲۳۷ هزار و ۷۲۲ تن مربوط به گوشت مرغ بوده است.

این آمار نشان می دهد که تولید ثبت شده گوشت طیور در کشتارگاه های رسمی افزایش یافته است. با این حال، رشد تولید به تنهایی نمی تواند وضعیت قیمت ها را توضیح دهد. هزینه نهاده ها، کشتار و بسته بندی، حمل و نقل، شرایط توزیع و تقاضای موثر نیز از عوامل موثر بر قیمت نهایی هستند.

از سوی دیگر کاهش قدرت خرید خانوارها می تواند تقاضای موثر مرغ را کاهش دهد. این بدان معناست که با وجود نیاز به غذا، برخی از مصرف کنندگان توانایی خرید مقدار مورد نیاز خود را ندارند. در چنین شرایطی افزایش تولید لزوماً به معنای بهبود دسترسی همه خانوارها به این محصول نیست.

ضرورت هماهنگی سیاست های تولید و حمایت از مصرف کننده

آنچه امروز در بازار مرغ مشاهده می شود مشکلی فراتر از افزایش قیمت یک محصول خوراکی است. از یک سو خانوارهایی هستند که به دلیل رشد هزینه های زندگی مجبور به محدود کردن خرید محصولات پروتئینی هستند و از سوی دیگر تولیدکنندگانی هستند که با افزایش قیمت نهاده ها، کمبود نقدینگی و نوسانات بازار، فعالیت اقتصادی آنها با مشکل مواجه شده است.

در چنین شرایطی بررسی دقیق هزینه‌های تولید و توزیع، شفاف‌سازی قیمت در حلقه‌های مختلف زنجیره، تامین به موقع نهاده‌ها و کوتاه‌کردن مسیر توزیع می‌تواند به کاهش برخی ناهماهنگی‌های بازار کمک کند. در کنار این اقدامات، توجه به قدرت خرید خانوارها نیز ضروری است; زیرا دسترسی به غذای مورد نیاز تنها به میزان تولید بستگی ندارد و قدرت اقتصادی مصرف کننده نیز در آن نقش تعیین کننده ای دارد.

به نظر می رسد عبور از وضعیت فعلی بازار مرغ مستلزم سیاست هایی است که همزمان دو هدف را دنبال می کند: فراهم کردن شرایط اقتصادی مناسب برای ادامه تولید و فراهم کردن امکان خرید محصولات پروتئینی با قیمتی متناسب با قدرت خرید خانوارها. در غیر این صورت حتی افزایش تولید به تنهایی نمی تواند تضمین کننده دسترسی پایدار مردم به این کالای اساسی باشد.