اقتصاد ایرانی: گزارش اخیر نیویورک تایمز درباره امکان ارتباط بین موقعیت جغرافیایی سدها و تاسیسات نظامی ایران بار دیگر ضرورت جداسازی تحلیل های مستند از حدس و گمان را در برخورد با زیرساخت های حیاتی کشور برجسته کرده است.
اقتصاد ایران:
این گزارش با طرح احتمال نقش برخی سدها در حمایت از اهداف نظامی، روایتی را شکل داده است که شواهد کافی برای اثبات آن ارائه نشده است. بنابراین، موضوع در اینجا محدود به صحت یک ادعای رسانه ای نمی شود، بلکه باید به پیامدهای امنیتی و انسانی چنین روایاتی نیز توجه کرد.
محتوای گزارش نیویورک تایمز یک فرضیه اثبات نشده است و نمی توان حدس و گمان را جایگزین واقعیت خبری کرد. حتی در متن گزارش نیز این ارتباط به عنوان یک فرضیه باقی مانده است. از این منظر، انتشار ادعایی که هنوز مستندات آن اثبات نشده است، با اصول اولیه راستی آزمایی رسانه ای سازگاری ندارد. یکی از مبانی اصلی این ادعا همپوشانی جغرافیایی سدها و برخی تأسیسات نظامی است. در حالی که مکان هر یک از این زیرساخت ها تابع منطق مستقلی است. سدها عمدتاً در مناطق کوهستانی و کوهپایه ای ساخته می شوند. مناطقی که از نظر توپوگرافی و شرایط هیدرولوژیکی برای ذخیره و تنظیم جریان آب مناسب هستند. از سوی دیگر، ایجاد تأسیسات صنعتی و نظامی تابع الزامات فنی، امنیتی و مکان یابی خاص خود است. بنابراین، قرار گرفتن دو زیرساخت در یک محدوده جغرافیایی به تنهایی رابطه کارکردی یا علت و معلولی بین آنها را ثابت نمی کند.
از سوی دیگر، نسبت دادن مصرف قابل توجه آب به تاسیسات نظامی نیز مستلزم شواهد کمی است. مجموع مصرف آب بخش صنعت کشور با احتساب کلیه صنایع حدود 3 میلیارد متر مکعب و کمتر از 4 درصد کل آب مصرفی کشور است. در نتیجه در تحلیل این موضوع باید بر ابعاد واقعی مصرف آب تاکید شود. در چنین شرایطی، بدون ارائه داده های موثق، نمی توان فرضیه نیاز آبی گسترده تأسیسات نظامی را مبنایی برای تبیین فلسفه سدسازی قرار داد.
اما مهمترین جنبه این ماجرا به پیامدهای امنیتی احتمالی چنین روایت هایی مربوط می شود. سدها فقط سازه های عمرانی نیستند، بلکه در تامین آب آشامیدنی، کشاورزی، کنترل سیل و تولید برق آبی نقش دارند. هرگونه حمله به این زیرساخت ها می تواند عواقبی فراتر از تخریب یک تاسیسات داشته باشد و جان جمعیت زیادی را به خطر بیندازد. بنابراین، پیوند زیرساختهای غیرنظامی به اهداف نظامی، بدون ارائه شواهد معتبر، میتواند زمینه را برای تغییر برداشت از ماهیت این تأسیسات و حتی توجیه حمله به آنها فراهم کند.
از دیدگاه حقوق بشردوستانه بینالمللی، سدها و تأسیساتی که تخریب آنها میتواند باعث ایجاد نیروهای خطرناک و خسارات گسترده به غیرنظامیان شود، از حفاظت ویژه برخوردارند. در این زمینه، اولین پروتکل الحاقی به کنوانسیون های ژنو و اساسنامه رم دادگاه کیفری بین المللی ملاحظات و محدودیت های خاصی را برای اقدامات نظامی در نظر گرفته است. از این رو هر روایتی درباره نظامی بودن زیرساخت های آبی باید با حساسیت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. البته انتقاد از سیاست سدسازی، ارزیابی توجیه اقتصادی پروژه ها و بررسی اثرات زیست محیطی آنها از موضوعات مستقل و ضروری است. اما این انتقادات را نباید با نسبت دادن کارکردهای نظامی اثبات نشده به سدها اشتباه گرفت. مرز بین فرضیه و واقعیت، به ویژه در مورد زیرساخت های حیاتی و امنیت انسانی، فقط یک مرز رسانه ای نیست، بلکه می تواند مستقیماً با زندگی و معیشت مردم ارتباط داشته باشد.
دکتر عیسی بزرگ زاده / سخنگوی صنعت آب کشور
















گفتگو در مورد این post