جنوب تهران دیگر قوی نیست/ مشتریان دست خالی از مغازه ها برمی گردند!

اقتصاد ایران:

بار سنگین اقتصاد از هم گسیخته بر دوش زنان در خانوارهای کارگر و مزدبگیر سنگینی می کند. از خیابان مختاری گرفته تا شوش و دروازه دروازه دروازغر تهران، دیگر فقر یک پدیده پنهان یا صرفاً یک عدد در آمارهای رسمی نیست. بخشی از زندگی روزمره مردم شده است.

در حاشیه و بافت فرسوده کلان شهرها، چرخ اقتصاد مدت هاست که ریتم خود را از دست داده و جای خود را به مبارزه برای بقا داده است. در این حدود، افراد زیادی توانایی تسویه حساب خود را ندارند و نه تجار خرد می توانند به فروش وام ادامه دهند. در جغرافیایی که کارگران غیررسمی و طبقات پایین زندگی می کنند، شکاف طبقاتی و نابرابری اقتصادی خود را ملموس تر از همیشه نشان می دهد.

از خیابان مختاری به سمت شوش و دروازه‌غر، مردم برای گرفتن چند صد گرم گوشت یا حتی استخوان مرغ در صف می‌ایستند. آن هم در شرایطی که برج ها و مجتمع های تجاری جدید از فاصله نزدیک به آسمان رسیده اند.

فشار تورم در دهک های پایین بیشتر است

این تصویر میدانی در شرایطی شکل گرفت که آمارهای رسمی نیز حکایت از تشدید فشار تورمی بر خانوارها دارد. بر اساس آخرین داده های مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه خانوارهای کشور در مردادماه به 89 درصد رسیده است.

در این ماه شاخص بهای مصرف کننده نسبت به ماه قبل 3.4 درصد افزایش یافت و تورم سالانه به 69.9 درصد رسید. با این حال، فشار تورمی برای دهک‌های درآمدی پایین‌تر بسیار بیشتر از دهک‌های بالاتر بود. به طوری که نرخ تورم سالانه دهک دوم در مردادماه 78.3 درصد بوده در حالی که این نرخ برای دهک دهم 67.6 درصد بوده است.

در همین ماه تورم نقطه به نقطه گروه خوراکی ها و آشامیدنی ها به 127.5 درصد رسیده است. رقمی که نشان می دهد کالاهای اساسی سفره از گوشت، مرغ و تخم مرغ گرفته تا حبوبات، برنج و حتی نان هر روز برای خانوارهای کم درآمد دست نیافتنی تر می شود.

برآوردهای مستقل نیز درآمد ماهانه حدود 90 میلیون تومان را برای تامین هزینه های زندگی یک خانوار ضروری می داند. با این حال، اعداد رسمی تنها بخشی از واقعیت را نشان می دهد. سوال اصلی این است که تورم 89 درصدی و افزایش بیش از دو برابری قیمت مواد غذایی چه معنایی در زندگی روزمره کارگران و مستضعفان داشته است؟

برای یافتن پاسخ باید مسیر خیابان مختاری به سمت شوش و دروازهغر را از نزدیک دید. جایی که تاثیر تورم را نه در جداول آماری، بلکه در رفتار خریداران، کاهش فروش مغازه ها و کوچک شدن جداول می توان مشاهده کرد. در این راستا مشتریان برای نان، غذا، گوشت و حتی یک پرس غذای ساده تقاضای وام دارند و در مقابل آنها بازرگانی هستند که دیگر قادر به ادامه این چرخه نیستند.

پایان تحمل در بازار

گرانی های پی در پی قدرت کسب و کارهای کوچک در خیابان مختاری را گرفته است. صاحب یک خواربارفروشی در این محله که شاهد خلوت شدن مغازه اش بود، بالاخره برای رهایی از شرم وام دادن، کاغذی روی ویترین نصب کرد.

او می گوید: «همه چیز گران شده است و ما بسیاری از مشتریان خود را از دست داده ایم. تا یکی دو سال پیش درآمدمان خیلی بهتر بود، اما حالا باید جلوی مغازه یادداشتی می نوشتم که وام نمی فروشم، چون چرخ زندگیم دیگر نمی چرخد.

برای سوپری ملاالله، تورم مانند چرخه ای است که سرمایه در گردش را می خورد. او باید نسبت به درخواست های همکارانش سختگیر باشد. حتی وقتی مشتریان پس از پرسیدن قیمت ها دست خالی و خجالت زده مغازه را ترک می کنند.

این تاجر می گوید: امروز متریال می فروشید و فردا قیمتش بالا می رود؛ پول نداریم که آن را با کالای جدید جایگزین کنیم، خیلی از مشتریان تقاضای وام می کنند، اما من باید رد کنم، خیلی ها می آیند، قیمت را می پرسند و دست خالی برمی گردند.

در این میان نانوایی ها به آخرین سنگر امرار معاش بسیاری از فرودستان تبدیل شده اند. شاطر محله وقتی می بیند سفره خانواده کوچکتر شده منطق سود و زیان را رها کرده است.

او می گوید: «همه چیز صد برابر گران شده است. کار به جایی رسیده که ملت نان نسیه می خرند. خیلی وقت ها نان را می برند و پول نمی آورند. من عقلم را از دست داده ام. نان چیز دیگری است، مردم نیاز دارند. من از سود و درآمدم گذشتم. در این شرایط باید با هم مهربان باشیم.»

بدتر شدن پروتئین در سبد کارگران

کمی پایین تر، قصاب محله بیشتر روز را روی صندلی جلوی مغازه می نشیند و گذر خیابان را تماشا می کند. او می گوید اگر یارانه ها و طرح کالابرگ نبود، عملاً کارش به هم می خورد.

این قصاب توضیح می دهد: من فقط گوشت و مرغ معمولی می فروشم اما خیلی کمتر از قبل. اگر محصولی وجود نداشته باشد، مشتریان بسیار کمی هستند. من فقط به مشتریان قدیمی و محلی وام می دهم، اما تقاضا برای وام بسیار زیاد است.”

در یک قصابی دیگر در همین راستا، کاهش سهم مواد پروتئینی در سبد خانوار محسوستر است. کسبه محله می گوید: اونی که هشت تا جوجه می خرید الان 5 تا می خرد، اونی که 5 تا جوجه می خرید الان به زور دو تا می گیره، اینقدر درخواست وام داریم که حد نداره، دست خالی بندگان خدا رو نمی خوام رد کنم ولی چند بار قرض دادم و پولش برنگشت و فقط باید به اهالی اعتماد کنیم.

حتی قصاب های خیابانی مدرن تر نیز از رکود در امان نبوده اند. یکی از فروشندگان می گوید: فروش ما رسما نصف شده و مجبوریم هفته ای دو گوسفند بفروشیم، اصلا اعتباری نمی فروشیم.

حسرت اعتماد از دست رفته

فقر نه تنها جیب مردم را خالی کرده است. همچنین سرمایه اجتماعی و اعتماد محلی را از بین برده است. در صف نانوایی یک زوج بازنشسته سالخورده حضور دارند که حقوقشان تا پایان هفته اول ماه هم دوام نمی آورد.

این زن بازنشسته با اشاره به از بین رفتن اعتماد در بازار می گوید: روز چهارم حقوق ها تمام می شود. اینجا هیچ کس اعتبار نمی دهد. چرا اعتماد کنیم؟ وقتی همه چیز هر دقیقه گران تر می شود، چه کسی جرات فروش نسیه را دارد؟»

صاحب یک جاگرکی دیگر در این محله می گوید که زنان و مردان زیادی را دیده است که حتی توان خرید یک پرس غذای ساده را ندارند.

او می گوید: «مردم در حال حاضر بسیار فقیرتر هستند. خیلی از رهگذرانی هستند که پول پرس غذا ندارند و وام می خواهند. خیلی وقت ها خودم قیمت را پایین می آورم یا اصلا دستمزد نمی گیرم. اینجا همه فقیر هستند و ما باید با هم کنار بیاییم.»

اما کمی جلوتر، یک کباب پز سنتی با 40 سال سابقه نگاه سخت گیرانه تری به ادامه این روند دارد. می گوید: خریدار می خواهد غذا را قرض بگیرد و بدهد، اما اینطور نیست، چرخ تجارت با اعتبار نمی چرخد، باید برای غذای با کیفیت پول پرداخت!

فروشندگان میوه، برنج و حبوبات نیز داستان مشابهی دارند. موج مشتریانی که برای خرید چند کیلو غذا درخواست وام می دهند اما با درهای بسته و خط قرمز مغازه داران مواجه می شوند. مغازه دارانی که مجبورند سرمایه خود را حفظ کنند و دوباره کالا را عرضه کنند، از فروش نسیه خودداری کنند.

عادی سازی فقر در سایه تجمل گرایی

از خیابان مختاری به سمت شوش و دروازه غر نشانه های محرومیت بیشتر نمایان می شود. تعداد جواهرفروشی ها و قصابی ها کاهش می یابد و در کنار خیابان، گاراژها و کارگاه هایی با کارگران زیاد به چشم می خورد.

دور دروازه غار از سمت شوش به خواربار فروشی می رویم. مغازه دار می گوید: این محله فقیرنشین است. ما همیشه مغازه های قرض الحسنه داشتیم، اما الان عده ای وام می گیرند و برای همیشه ناپدید می شوند. ما نیز قادر به ارائه رابطه جنسی جدید نیستیم.»

همزمان با این گفتگو، پیرمردی در سطل جلوی مغازه دنبال غذای باقی مانده می گردد. صحنه ای که به بخشی از نمایش روزانه فقر برای تجار و ساکنان محلی تبدیل شده است.

کنار خیابان شوش حتی یک قصابی هم نیست. برای یافتن مرغ فروشی باید وارد یکی از کوچه های باریک محله شوید. مسیرهای تاریک پر از دست اندازها و چاله، در میان خانه های کاهگلی.

این منطقه پر از گاراژها و کارگاه هایی است که کودکان در کنار استادان در آن کار می کنند. پسران 7 تا 12 ساله با بدن و صورت مبتلا به سوء تغذیه و دست های چرب و سیاه.

این تصویر بزرگ از فقر در مجاورت سایه سنگین تجملات و ساخت و سازهای جدید شکل گرفته است. جایی که فاصله آمارهای اقتصادی و زندگی روزمره مردم را می توان در صف نان، ویترین قصابی ها و درخواست های مکرر اعتبار مشاهده کرد.