آیا «ارزپاشی» پادزهر نوسانات دلار است یا حراج ذخایر ملی؟

سومیا شورابی; بازار: این روزها خبر انتشار 2 میلیارد دلار اسکناس توسط بانک مرکزی و صدور مجوز خرید حداکثر 10 هزار دلاری برای هر فرد بالای 18 سال به داغ ترین سوژه محافل اقتصادی و بازارهای مالی تبدیل شده است. سیاستی که بار دیگر بحث دیرینه «تبادلات ارزی» و تأثیرگذاری آن در مهار نرخ ارز را سرلوحه چالش های اقتصادی کشور قرار داده است.

دکتر بابک اسماعیلییک استاد دانشگاه و محقق توسعه اقتصادی در تحلیل ابعاد این تصمیم می گوید: در نگاه اول تزریق حجمی معادل 2 میلیارد دلار می تواند فشار التهاب بازار را کاهش دهد. اگر بانک مرکزی در شرایطی که انتظارات تورمی و تقاضای محتاطانه دلار به اوج خود رسیده است، سمت عرضه را تقویت کند، قطعا می تواند در کوتاه مدت از شدت نوسانات بکاهد و حتی بخشی از تقاضای سفته بازی را مجبور به عقب نشینی کند.

بعد از ذوب شدن 2 میلیارد دلار چه اتفاقی می افتد؟

با این حال این پژوهشگر توسعه اقتصادی یک سوال کلیدی و اساسی را مطرح می کند که بعد از فروش این 2 میلیارد دلار چه می شود؟

دکتر اسماعیلی در پاسخ به این سوال هشدار می دهد که در صورت قوی ماندن تقاضا برای ارز و عدم تغییر متغیرها و عوامل بنیادی اقتصاد کلان، بانک مرکزی ناگزیر به ادامه تزریق ارز برای حمایت از نرخ هدف خواهد بود. در این حالت، سیاست اقتصاد کلان از «مدیریت هوشمند بازار» به مصرف تدریجی و فرسایشی ذخایر ارزی برای دفاع از نرخ دستوری تبدیل می‌شود.

تله “آربیتراژ”؛ وقتی دلار ارزان به رانت تبدیل می شود

یکی دیگر از چالش های جدی که این اقتصاددان به آن اشاره می کند مکانیسم قیمت گذاری این منابع است. اگر دلار عرضه شده با نرخی دور از بازار آزاد توزیع شود، ریسک بزرگی شکل می گیرد. بخشی از این سرمایه ملی به جای هدف قرار دادن و تامین تقاضای واقعی به سمت آربیتراژ و سفته بازی سرازیر می شود. یعنی بازیگران سودجو با خرید دلار ارزان و فروش آن با نرخ های گرانتر در بازار آزاد سودهای کلانی به دست می آورند.

مرز بین «تبادل ارزی موقت» و «سیاست ارزی پایدار»

از دیدگاه دکتر اسماعیلی، کاهش ارزش پول به خودی خود یک خطای ساختاری مطلق نیست. زیرا بسیاری از بانک های مرکزی جهان نیز در بحران ها از ذخایر ارزی برای کاهش نوسانات شدید استفاده می کنند. اما نکته مهم «اندازه، قیمت، زمان و پشتیبانی» این مداخله است.

او معتقد است رقم 2 میلیارد دلار سهم قابل توجهی برای بازار ایران است، اما اگر قرار باشد در مقابل جریان مستمر تقاضا حریف باشد، تأثیر آن صرفاً «زمانی» خواهد بود و نه «ساختاری».

حرف پایانی

این کارشناس اقتصادی در جمع بندی تحلیل های خود تاکید می کند که موفقیت یا شکست این سیاست را نباید با حجم اسکناس های دلار سنجید، بلکه معیار اصلی این سوال است که آیا بانک مرکزی به سادگی قیمت دلار را برای مدت کوتاهی کاهش می دهد یا می تواند تعادل جدید و باثباتی را در بازار ارز ایجاد کند؟

پاسخ به این سوال است که مرز باریکی را بین «سرقت ارزی موقت» و «سیاست ارزی کارآمد و اصولی» مشخص می کند.