جنگل های آمازون سالانه یک میلیارد تن کربن بیش از جذب خود آزاد می کنند

یک مطالعه جدید که نتایج آن در مجله علمی Nature منتشر شد، نشان می‌دهد که بین سال‌های 2010 تا 2024، جنگل‌های بارانی آمازون به طور متوسط ​​1.17 میلیارد تن دی اکسید کربن بیش از میزان جذب خود در جو منتشر کرده است.

آتش‌سوزی‌های گسترده، جنگل‌زدایی و فعالیت‌های انسانی از مهم‌ترین عوامل این وضعیت هستند. وضعیتی که می تواند توانایی یکی از مهم ترین اکوسیستم های روی زمین را برای مقابله با تغییرات اقلیمی تضعیف کند.

جنگل آمازون که بزرگترین جنگل بارانی استوایی در جهان است، نقش مهمی در چرخه جهانی کربن دارد. درختان و سایر گیاهان از طریق فتوسنتز دی اکسید کربن موجود در جو را جذب کرده و آن را به رشد خود اختصاص می دهند. این ویژگی باعث شده تا جنگل ها به عنوان مخازن کربن طبیعی شناخته شوند. با این حال، هنگامی که پوشش گیاهی می سوزد، بخش زیادی از کربن ذخیره شده در آن به سرعت آزاد می شود و توانایی جنگل برای جبران این انتشار نیز کاهش می یابد.

طبق این تحقیق، آتش سوزی به تنهایی سالانه حدود 1.47 میلیارد تن دی اکسید کربن در آمازون آزاد می کند. عددی که بسیار بیشتر از ظرفیت جذب سالانه این جنگل که حدود 300 میلیون تن است می باشد. این یافته ها نشان می دهد که آمازون دیگر نمی تواند به عنوان یک مخزن کربن قدرتمند عمل کند و در برخی موارد به منبع خالص این گاز گلخانه ای تبدیل شود.

این تحقیق زیر نظر دانشمندان موسسه ملی تحقیقات فضایی برزیل (INPE) انجام شد. با بررسی داده‌های مربوط به انتشار کربن در طی 15 سال، محققان به این نتیجه رسیدند که فعالیت‌های انسانی نقش عمده‌ای در ایجاد این عدم تعادل دارند. به همین دلیل کاهش شدید آتش سوزی، توقف جنگل زدایی و احیای مناطق تخریب شده از جمله اقداماتی است که برای جلوگیری از خسارات بیشتر ضروری است.

فعالیت های انسانی چگونه وضعیت آمازون را تغییر داده است؟

محققان برای بررسی دقیق‌تر این فرآیند، سال‌های مورد مطالعه را بر اساس شرایط اقلیمی و میزان دخالت انسان به سه گروه تقسیم کردند. گروه اول شامل سال های پرباران با سطح پایین فعالیت های انسانی بود. در گروه دوم، بین سال‌های 2019 تا 2022، با وجود فشار کمتر اقلیمی، نرخ جنگل‌زدایی 97 درصد و آتش‌سوزی‌ها 25 درصد افزایش یافته است. گروه سوم شامل سال های گرم و خشک بود که پدیده هایی مانند ال نینو و گرم شدن اقیانوس اطلس شمالی گرمسیری را دشوارتر کردند.

نتایج نشان داد که در دو گروه آخر آمازون به طور متوسط ​​از یک جاذب کربن به منبع انتشار خود تبدیل شده است. در دوره دوم، تراز انتشار کربن به حدود 1.58 میلیارد تن دی اکسید کربن در سال رسید. در حالی که این رقم در دوره گرم و خشک گروه سوم به حدود 1.8 میلیارد تن افزایش یافت.

محققان همچنین دریافتند که پدیده La Nina توانسته از شدت این وضعیت تا حدودی بکاهد. به گفته لوسیانا گاتی، نویسنده اصلی مقاله، جذب کربن در فصل بارانی در طول سال های گروه دوم حدود 75 درصد از انتشار ناشی از آتش سوزی در فصل خشک را جبران کرد. اما چنین شرایطی نمی تواند جایگزین کنترل عوامل انسانی تخریب جنگل شود.

جنگل زدایی باعث کاهش بارندگی می شود

بخش دیگری از این تحقیق به بررسی تغییرات آب و هوایی در آمازون در طول 46 سال گذشته اختصاص داشت. داده ها نشان می دهد که جنگل زدایی و تخریب پوشش گیاهی بارندگی سالانه منطقه را 8 درصد کاهش داده است. این افت در اوج فصل خشک، از آگوست تا اکتبر به 20 درصد می رسد. در این دوره طولانی میانگین دمای سالانه 13/1 درجه سانتیگراد و میانگین دمای فصل خشک 81/1 درجه افزایش یافته است.

این تغییرات یک چرخه خطرناک ایجاد می کند: با مرگ درختان، رطوبت کمتری وارد جو می شود و بارندگی کاهش می یابد. افزایش دما نیز شرایط را برای وقوع آتش سوزی های بیشتر فراهم می کند. آتش‌سوزی‌هایی که به نوبه خود پوشش گیاهی بیشتری را از بین می‌برند و توانایی جنگل‌های باقی‌مانده برای جذب کربن را کاهش می‌دهند.

وضعیت آتش سوزی در آمازون برزیل نیز نگران کننده است. بر اساس داده های موسسه ملی تحقیقات فضایی برزیل، در کمتر از 10 ماه سال 2026، بیش از 41200 آتش سوزی ثبت شده است. رقمی که به مجموع 43130 مورد ثبت شده در کل سال 2025 نزدیک می شود. دود غلیظ ناشی از این حوادث در مناطقی مانند مانائوس علاوه بر ایجاد مشکلات تنفسی، منجر به اختلال در فعالیت مدارس و افزایش فشار بر مراکز درمانی شده است.