ودیعه ویژه کارکنان دولت / یک میلیون تومان برای شما واریز می شود

اقتصاد ایران:

ابلاغ مصوبه هیأت وزیران در خصوص کیف پول الکترونیکی کارکنان دولت را می توان یکی از مهم ترین مراحل ورود کیف پول ایران از مرحله ایجاد زیرساخت به مرحله استفاده واقعی دانست. چرا که پس از این اطلاعیه دستگاه های اجرایی باید تمهیدات لازم را برای استفاده از کیف پول برای پرداخت بخشی از رفاه کارکنان داشته باشند و در عین حال راه استفاده از این ابزار برای برخی پرداخت های دیگر از جمله بخشی از یارانه نقدی نیز باز شده است.

البته موضوع کیف پول الکترونیکی موضوع جدیدی در سیستم پرداخت کشور نیست. بانک مرکزی طی ماه های گذشته بر توسعه این ابزار به عنوان یکی از اجزای مکمل شبکه پرداخت تاکید کرده و با راه اندازی کیف پول ایرانی امکان استفاده از آن را برای پرداخت های جزئی و برخی خدمات پرداخت فراهم کرده است.

با این حال، تفاوت بین مرحله دوم و مراحل قبلی این است که کیف پول اکنون قرار است توسط جریان واقعی منابع و پرداخت ها پشتیبانی شود. موضوعی که می تواند تعداد کاربران و میزان استفاده از این ابزار را افزایش دهد.

اولین رویداد؛ شارژ کیف پول کارکنان دولت

بر اساس نامه مصوب، موسسات شرکت کننده باید با رضایت خود بخشی از کمک های رفاهی کارکنان خود را به کیف پول ایران واریز کنند. مبلغ این پرداخت حداقل یک میلیون تومان در ماه است و سقف آن نیز مشمول آیین نامه اجرایی قوانین بودجه سنواتی می باشد.

نکته مهم این است که استفاده از این مکانیزم اجباری نبوده و انتقال وجه به کیف پول بر اساس درخواست و رضایت موضوع انجام می شود.

در این فرآیند، سازمان اداری و استخدامی کشور با هماهنگی سازمان متقاضی، اطلاعات مورد نیاز شامل کد ملی، شماره تلفن همراه فرد و مبلغ تخصیص یافته را در اختیار بانک مرکزی قرار می دهد و در هر مرحله پرداخت اطلاعات به روز می شود.

همچنین سازمان برنامه و بودجه و خزانه داری کل کشور باید تمهیدات لازم را برای تامین و تخصیص منابع، درخواست وجوه و واریز وجوه به حساب بانک مرکزی فراهم کنند. همچنین بانک مرکزی کیف پول کارکنان دستگاه های اجرایی متقاضی را ایجاد یا به روز می کند و پس از انجام اقدامات تعیین شده آن را شارژ می کند.

به این ترتیب اولین نتیجه عملی مصوبه این خواهد بود که بخشی از منابع رفاهی کارکنان دولت به جای اینکه در قالب پرداخت های بانکی منظم در اختیار آنها قرار گیرد، وارد بستر کیف پول مشخصی شود.

مسیر یارانه هم باز شد

اما اهمیت این قطعنامه به کارمندان دولت محدود نمی شود. یکی از بندهای قابل توجه تصویب نامه این است که به سازمان هدفمندسازی یارانه ها اجازه داده شده است در راستای اجرای مصوبه اول اردیبهشت 1405 مقدمات لازم را برای واریز بخشی از یارانه نقدی سرپرستان خانوار به کیف پول ایران فراهم کند.

بر اساس سازوکار پیش بینی شده، سازمان هدف باید به صورت دوره ای و مستمر اطلاعات مربوط به ذی نفعان شامل کد ملی، شماره تلفن همراه و مبلغ شارژ را در اختیار بانک مرکزی قرار دهد و مجموع منابع مربوط را به حساب اعلامی بانک مرکزی واریز کند.

بنابراین نباید این مصوبه را انتقال فوری و کامل یارانه نقدی همه خانوارها به کیف پولشان تلقی کرد. بلکه متن قطعنامه امکان و سازوکار واریز بخشی از یارانه را به کیف پول ایران فراهم کرده است. در صورت اجرای این بخش، طیف کاربران کیف پول ایرانی می تواند از کارمندان دولت فراتر برود و برخی از سرپرستان خانوار نیز می توانند مستقیماً با این ابزار وارد چرخه پرداخت شوند.

چرا بانک مرکزی روی کیف پول حساب کرد؟

پشت توسعه کیف پول ایران تنها هدف دیجیتالی کردن پرداخت ها نیست. یکی از مهم ترین دلایلی که بانک مرکزی مطرح می کند، افزایش تاب آوری شبکه پرداخت و کاهش وابستگی به یک مسیر مشخص برای تراکنش های خرد است.

بر اساس اظهارات مدیرکل نظام های پرداخت بانک مرکزی، شبکه پرداخت کشور با حجم بسیار بالایی از تراکنش ها مواجه است و روزانه حدود 150 تا 160 میلیون تراکنش خرید کارتی انجام می شود. علاوه بر این، حدود 22 تا 23 میلیون تراکنش کارت به کارت انجام می شود.

در چنین شرایطی، هرگونه اختلال گسترده در شبکه ارتباطی یا پرداخت می تواند بر تعداد زیادی از تراکنش های روزمره افراد و کسب و کارها تأثیر بگذارد. به همین دلیل، بانک مرکزی توسعه ابزارهای پرداخت متنوع‌تر را به عنوان بخشی از مسیر افزایش تاب‌آوری شبکه پرداخت نام‌گذاری کرده است.

اگر شبکه پرداخت از کار بیفتد کیف پول چه خواهد کرد؟

یکی از مهم ترین تفاوت های مورد انتظار کیف پول ایرانی با پرداخت های متعارف، امکان استفاده از کانال های جایگزین است. طبق توضیحات مانیکتا، کانال USSD نیز برای کیف پول ایران در نظر گرفته شده است تا در صورت محدودیت در شبکه ارتباطی یا دسترسی به داده ها، امکان استفاده از این سرویس از طریق بستر ارتباطی ساده تری وجود داشته باشد.

این موضوع به ویژه برای پرداخت های خرد اهمیت دارد. یعنی خریدهای روزمره که مردم نمی توانند در زمان اختلال آن را برای مدت طولانی به تعویق بیندازند. بنابراین، قرار نیست کیف پول فقط در شرایط بحرانی فعال شود. بلکه هدف این است که در شرایط عادی مورد استفاده قرار گیرد و در مواقع اختلال مسیر تکمیلی برای افراد فراهم شود. از این منظر، «ایران کیف پول» به جای جایگزینی کارت بانکی، حساب بانکی یا همراه بانک باید به عنوان یک لایه تکمیلی در سیستم پرداخت در نظر گرفته شود.

اثر دیگر؛ کاهش بار شبکه کارت

موضوع دیگری که در توسعه کیف پول مطرح می شود، کاهش وابستگی پرداخت های خرد به شبکه کارت است. شبکه کارت در ایران سال هاست که رکن اصلی پرداخت های روزانه بوده و خریدهای زیادی از طریق دستگاه های کارتخوان و درگاه های اینترنتی انجام می شود. توسعه کیف پول می تواند بخشی از پرداخت های خرد و مکرر را به مسیر دیگری منتقل کند. در این صورت کیف پول نه تنها ابزار جدیدی برای مصرف کننده خواهد بود، بلکه می تواند به تدریج بخشی از بار عملیاتی شبکه کارت را کاهش دهد. البته تحقق این موضوع منوط به استفاده واقعی مردم و پذیرندگان است.

حالا چه خواهد شد؟

بعد از صدور دستورالعمل، مرحله بعدی عدم طراحی آیین نامه است. بلکه اجرای آن است. دستگاه های اجرایی باید اطلاعات کارکنان متقاضی و منابع مربوط را تهیه کنند، بانک مرکزی کیف پول ها را ایجاد یا به روز رسانی و شارژ کند و سازمان هدف نیز در صورت اجرای بند مربوط به یارانه، فرآیند اطلاع رسانی و آموزش را دنبال کند. همچنین اگر پرداخت بخشی از یارانه ها در این سازوکار لحاظ شود، کیف پول ایران از یک پروژه محدود در حوزه کارکنان دولت به ابزاری با جامعه کاربری بسیار بزرگتر تبدیل می شود.

از سوی دیگر میزان استفاده واقعی از کیف پول، تعداد پذیرندگان، امکان استفاده از آن در خریدهای روزمره، عملکرد آن در شرایط اختلال و میزان استقبال کاربران، شاخص هایی هستند که مشخص می کنند این ابزار تا چه اندازه می تواند جای خود را در سیستم پرداخت کشور باز کند.

در واقع اطلاع رسانی دستورالعمل را می توان شروع تست واقعی کیف پول ایران دانست; مرحله ای که دیگر فقط ایجاد یک زیرساخت فناوری نیست، بلکه این است که آیا این زیرساخت می تواند یک ابزار پرداخت کاربردی برای مردم و مشاغل ایجاد کند یا خیر.

اگر این اتفاق بیفتد، کیف پول ایران می تواند به تدریج سه کارکرد را همزمان انجام دهد. نحوه پرداخت بخشی از کمک های رفاهی و حمایت های دولتی، ابزار پرداخت خرد در شرایط عادی و نحوه پرداخت تکمیلی در هنگام اختلال در شبکه.