خانواده ها نیمه کاره مدرسه می خرند/ گرانی متوقف نمی شود!

اقتصاد ایران:

بازار لوازم التحریر در آستانه بازگشایی مدارس با افزایش تقاضای فصلی مواجه شده است اما کاهش قدرت خرید خانواده ها شکل این تقاضا را تغییر داده است. بسیاری از خانواده ها خرید دفترچه، مداد، خودکار، کیف، لوازم التحریر و سایر وسایل آموزشی را به کالاهای ضروری، نمونه های اقتصادی و حتی خرید پله ای محدود کرده اند.

بررسی‌های معاون اقتصادی و برنامه‌ریزی اتاق اصناف ایران در گزارش نظارت راهبردی بازار مرداد 1405 نشان می‌دهد که عرضه اقلام پرمصرف عموماً در سطح قابل قبولی قرار دارد، اما رشد قیمت تمام شده کاغذ و مواد اولیه، نوسانات ارز، هزینه‌های حمل‌ونقل و ریسک عرضه کالاهای وارداتی، گرانی‌ها و لوازم التحریرهای وارداتی را افزایش داده است.

بازار لوازم التحریر در روزهای منتهی به آغاز سال تحصیلی بازار عادی نیست. حجم خرید خانواده ها در فاصله کوتاهی افزایش می یابد و تمرکز این زمان بر زنجیره تامین از تولید کننده و عمده فروش تا شبکه حمل و نقل و فروشگاه ها فشار می آورد.

افزایش بازدید از فروشگاه ها لزوماً به معنای رونق نیست

بازار لوازم التحریر در آستانه مهرماه بیش از آنکه با موضوع رونق یا رکود مواجه شود، با موضوع قدرت خرید خانوارها مواجه است. خانواده ها مجبور به خرید برای شروع سال تحصیلی هستند، اما توانایی مالی آنها برای تهیه لیست مدارس به یکباره کاهش یافته است.

به همین دلیل افزایش بازدید از فروشگاه ها را نمی توان به تنهایی نشانه ای از رونق بازار دانست. بخش قابل توجهی از این خواسته، تقاضای اجباری برای ارائه حداقل آموزش است. گزارش معاونت اقتصادی اتاق اصناف ایران، شرایط بازار را «افزایش تقاضای فصلی همراه با فشار قدرت خرید» توصیف کرده است. شرایطی که ممکن است تعداد بازدیدها و حتی حجم خرید افزایش یابد اما این افزایش لزوما به معنای رونق واقعی بازار نیست.

در چنین شرایطی ثبات بازار تنها با برخورد با آخرین حلقه زنجیره حاصل نمی شود. عرضه به موقع کاغذ و مواد اولیه، توزیع کالا قبل از پیک تقاضا، تسهیل واردات اقلامی که معادل داخلی ندارند، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، عرضه مستقیم، شفافیت قیمت و حمایت هدفمند از قدرت خرید خانواده ها مجموعه اقداماتی است که می تواند از تبدیل فشار فصلی بازار به موج جدید افزایش قیمت جلوگیری کند.

خرید مدرسه کوچکتر و مرحله ای است

یکی از مهم ترین تغییرات امسال مربوط به رفتار مصرف کننده است. کاهش قدرت خرید و عدم اطمینان از نحوه برگزاری کلاس ها در سال تحصیلی جاری باعث شده تا خانواده ها از خرید یک لیست کامل و یکجا لوازم التحریر دوری کنند.

خرید حداقلی، مقایسه قیمت ها، استفاده مجدد از اجناس سال گذشته، جایگزینی برندهای گران قیمت با مارک های اقتصادی و خرید مرحله ای بخشی از الگوی مصرف جدید شده است. به عبارت دیگر، بازار با افزایش تقاضا مواجه است، اما تقاضای موثر محدود است. خانواده ها هنوز نیاز به خرید دارند، اما سعی می کنند این کار را با کمترین هزینه ممکن انجام دهند.

این تغییر رفتار را می توان در گروه های مختلف دانش آموزان نیز مشاهده کرد. دانش آموزان مقطع ابتدایی به جوهر، مداد، پاک کن، تراش، دفتر، نشانگر، لوازم التحریر و کیف بیشتری نیاز دارند و ظاهر کالا برای این گروه اهمیت بیشتری دارد. در دوره متوسطه اول تقاضا بیشتر کاربردی و آموزشی است و در دوره دوم متوسطه مصرف دفتر و کاغذ افزایش می یابد.

برای هنرجویان برخی از ابزارهای طراحی و فنی مورد نیاز قیمت بالاتری دارند و وابستگی بیشتری به واردات دارند.

دفتر و کاغذ؛ نقطه بحرانی بازار

در سمت عرضه، تولید داخلی همچنان ظرفیت قابل قبولی برای تامین بخش مهمی از اقلام عمومی بازار دارد. نوت بوک، مداد، خودکار، پاک کن، تراش، پوشه و زونکن از جمله محصولاتی است که تولیدکنندگان داخلی از ظرفیت مناسبی برخوردار هستند.

با این حال، تولید داخلی به معنای مصون ماندن بازار از هزینه های نوسانی نیست. کاغذ، مقوا، پلاستیک، فلز، جوهر، مواد شیمیایی و بسته بندی از نهاده های موثر در تولید این کالاها هستند و افزایش قیمت هر کدام می تواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر قیمت نهایی تاثیر بگذارد.

بررسی ها نشان می دهد که تکالیف و کتاب های طراحی و طراحی روند قیمتی «معمول تا متوسط» را تجربه می کنند. قیمت کاغذ و مقوا، هزینه چاپ و صحافی و افزایش تقاضای فصلی از عوامل اصلی این روند هستند.

برای مداد و خودکار، ثبات نسبی تا افزایش خفیف پیش‌بینی می‌شود و ظرفیت تولید داخلی می‌تواند از جهش شدید قیمت جلوگیری کند. پاک کن و تراش نیز به دلیل مناسب بودن نسبی عرضه داخلی، وضعیت پایدارتری دارند. با این حال برخی از برندهای وارداتی همچنان تحت تاثیر نرخ ارز هستند.

در گروه مددرنگی و جادو وضعیت فرق می کند. وابستگی بخشی از بازار به واردات و تفاوت در کیفیت برندها باعث افزایش بازه قیمتی این اقلام می شود.

جمدادی و کیف مدرسه نیز به دلیل تاثیر قیمت پارچه، پلاستیک، زیپ، یراق آلات، هزینه دوخت و در برخی مدل ها واردات با روند افزایشی قیمت مواجه هستند.

تمام لوازم التحریر در داخل تولید نمی شود

یکی از نکات مهم گزارش معاونت اقتصادی و برنامه ریزی اتاق اصناف ایران، لزوم تفکیک کالاهای عمومی از اقلامی است که وابستگی بیشتری به واردات دارند.

برخی از انواع مارکر، مداد رنگی، اتود، راپید، خودکار تخصصی، لوازم طراحی، مقوا، کیف مخصوص و محصولات فانتزی در گروه کالاهایی قرار می گیرند که محدودیت واردات، عدم ثبت سفارش و تاخیر در ترخیص می تواند مستقیما بر عرضه و قیمت آنها تاثیر بگذارد.

بر اساس این گزارش، طی سال گذشته بخشی از واردات محصولات نهایی که معادل تولید داخلی ندارند، با توجه به طرح بهینه سازی ارز به حداقل رسیده است. بنابراین نگرانی از کمبود، اگرچه برای کالاهای عمومی در حد بالایی نیست، اما همچنان در برخی اقلام وارداتی وجود دارد.

در نتیجه نمی توان بازار نوشت افزار را بازاری کاملا وابسته به تولید داخل دانست. تولید داخلی می تواند ثبات نسبی بازار اقلام عمومی را حفظ کند، اما هرگونه اختلال در تامین مواد اولیه یا واردات کالاهای تخصصی باعث افزایش قیمت یا کاهش عرضه بخشی از بازار می شود.

ریسک اصلی بازار؛ نقص ساختاری نیست

بررسی ها سطح ریسک بازار را در شرایط فعلی «متوسط ​​تا صعودی» ارزیابی می کنند. عرضه کاغذ و مواد اولیه، نرخ ارز و عرضه کالاهای وارداتی سه متغیری هستند که تغییر همزمان آنها می تواند در مدت زمان کوتاهی بازار را تحت فشار قرار دهد.

تمرکز خرید در هفته های منتهی به بازگشایی مدارس نیز فشار مضاعفی بر زنجیره توزیع وارد می کند. در صورت عدم عرضه و توزیع کالا قبل از رسیدن به اوج تقاضا، حتی در شرایطی که کمبود ساختاری وجود نداشته باشد، احتمال کمبود موقت برخی اقلام و افزایش قیمت آنها افزایش می یابد.

به همین دلیل موضوع اصلی بازار در روزهای آتی تنها کنترل قیمت نیست. بلکه آمادگی زنجیره تامین برای پاسخگویی به تقاضای متمرکز و کوتاه مدت مهم است.

گره بازار فقط در فروشگاه نیست

در گزارش معاون اقتصادی اتاق اصناف ایران بر یک نکته مهم سیاسی تاکید شده است: پرداختن به گران فروشی در آخرین حلقه زنجیره به تنهایی نمی تواند ثبات پایدار ایجاد کند.

قیمت کاغذ و مقوا، نرخ ارز، تامین مواد اولیه، هزینه حمل و نقل، هزینه اجاره و نگهداری فروشگاه، وضعیت واردات و ترخیص و حتی قدرت خرید خانوارها، همگی در قیمت نهایی قبل از رسیدن محصول به قفسه فروشگاه ها تاثیر دارند. بنابراین اگر افزایش قیمت ناشی از رشد هزینه های تولید و عرضه باشد، تمرکز تنها بر فروشنده نمی تواند ریشه مشکل را حل کند.

از این منظر در این گزارش بر نظارت بر کل زنجیره از واردات مواد اولیه و تولید گرفته تا عمده فروشی و خرده فروشی تاکید شده است. علاوه بر آن برخورد با احتکار، گران فروشی، اجباری و عرضه کالای تقلبی نیز ضروری تشخیص داده شده است.

نسخه پیشنهادی برای بازار؛ عرضه زود هنگام، خرید ارزان تر

راه حل پیشنهادی گزارش برای انتقال آرام بازار از فصل بازگشایی مدارس، اول از همه بر پایه عرضه و توزیع زودهنگام است. شناسایی اقلام پرمصرف، ایجاد فضای مناسب برای دفتر، مداد، خودکار، پاک کن و تراش و جلوگیری از تمرکز موجودی در تعداد معدودی عمده فروش یا مناطق خاص از جمله پیشنهادات اجرایی است.

در سمت تقاضا، گزارش همچنین مجموعه ای از سیاست های حمایتی را پیشنهاد می کند. از ارائه بسته های اقتصادی در چند سطح قیمتی و ارائه تخفیف به دانشجویان کم درآمد گرفته تا امکان فروش اقساطی یا پرداخت مرحله ای و حتی اختصاص سهمیه جداگانه کالا برای خانواده های کم درآمد.

برگزاری نمایشگاه عرضه مستقیم یکی دیگر از ابزارهای پیشنهادی است. این نمایشگاه ها باید با حضور تولیدکنندگان داخلی و فروشندگان دارای مجوز، اعلام قیمت شفاف و کنترل کیفیت محصولات همراه باشد تا کاهش واسطه ها واقعاً منجر به کاهش هزینه خرید خانواده ها شود.