پیش بینی رکود و رکود برای اقتصاد ایران در سال 1403

با نگاهی به نوسانات متغیرهای پولی در سال گذشته و مسیر نزولی تورم نقطه به نقطه و همچنین هدف گذاری متغیرهای پولی در سال جاری توسط بانک مرکزی، تصور اولیه این است که تورم در سال جاری کاهش خواهد یافت. سال

اگرچه کاهش رشد نقدینگی می تواند نشانه مثبتی باشد و در بین مکاتب اقتصادی اتفاق نظر کم و بیش وجود دارد که تورم را می توان با نرخ رشد نقدینگی در بلندمدت توضیح داد، اما به دلایل متعدد در کوتاه مدت نمی توان انتظار داشت همبستگی قوی بین این دو متغیر .

بنابراین، حتی با فرض ثبات روند کاهش نرخ رشد نقدینگی، عوامل مهم تری وجود دارد که باید در ارائه چشم انداز واقع بینانه از تورم در دوره یک ساله مورد توجه قرار گیرد.

اما توجه به این نکته ضروری است که نیروهای شتاب دهنده رشد نقدینگی همچنان در اقتصاد ایران فعال هستند و تجربه دهه های گذشته نشان داده است که سیاست گذار پولی توانایی بسیار محدودی در کنترل این نیروها دارد. بنابراین، تا اطلاع ثانوی نه تنها کاهش پایدار نرخ رشد نقدینگی دور از ذهن به نظر می رسد، بلکه شواهد متعددی روند معکوس را نشان می دهد.

یکی از عواملی که تقریبا در تمامی جهش های تورمی کوتاه مدت در اقتصاد ایران حضور پررنگی داشته است، جهش نرخ ارز است. به خصوص با توجه به ریسک های سیاسی که اقتصاد ایران در سال جاری با آن مواجه است، هیچ نشانه ای از توقف رشد نرخ ارز دیده نمی شود.

نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که در ماه نوامبر برگزار می شود و میزان تنش های منطقه ای دو متغیر سیاسی بسیار مهم در تعیین رشد نرخ ارز و سایر متغیرهای موثر بر تورم در سال جاری است.

پیروزی کاندیدای حزب دمکرات می تواند از فشار بر نرخ ارز بکاهد و در نتیجه تبعات تورمی جهش ارز را کاهش دهد. اما در صورت پیروزی دونالد ترامپ، تشدید تحریم ها و افزایش سطح درگیری ها دو خطر جدی برای اقتصاد ایران در سال های آینده خواهد بود که به جهش ارزی و در نتیجه تورم دامن می زند.

رشد اقتصادی یک متغیر مهم موثر بر تورم است. اقتصاد ایران در سال گذشته رشد نسبتاً قابل قبولی را تجربه کرد که عمدتاً متاثر از رشد درآمدهای نفتی بود. در سال جاری نمی توان رشد اقتصادی متاثر از رشد درآمدهای نفتی را انتظار داشت. بنابراین با توجه به آمار تشکیل سرمایه ثابت و روند نگران کننده خروج سرمایه و همچنین افزایش چشمگیر مالیات در لایحه بودجه 1403 به نظر می رسد اقتصاد ایران در سال جاری نمی تواند رشد مطلوبی را تجربه کند.

با توجه به نقش درآمدهای مالیاتی در کاهش کسری بودجه و در نتیجه کاهش فشار بر رشد پایه پولی و نقدینگی، ممکن است افزایش درآمدهای مالیاتی به عنوان نیرویی برای کاهش تورم تلقی شود، اما اثر افزایش سریع در مالیات های فراتر از ظرفیت اقتصاد قطعا بر رشد اقتصادی تاثیر خواهد گذاشت و در نتیجه تورم نیز اثر منفی خواهد داشت. علاوه بر این، سخت گیری های مالیاتی منجر به خروج موقت و دائمی سرمایه از چرخه اقتصاد می شود که بر تورم نیز تاثیر منفی خواهد داشت.

هدر دادن منابع ارزی با توزیع ارز با نرخ های دستوری همواره یکی از عوامل تورم در بلندمدت بوده است. به گفته رئیس کل بانک مرکزی، سال گذشته دولت 70 میلیارد دلار ارز به قیمت 28 هزار تومان و 40 هزار تومان توزیع کرد. در سال گذشته بیش از 3500 هزار میلیارد تومان رانت ارزی تنها به دلیل تفاوت نرخ آزاد و سامانه نیما «تخصیص» شد.

در حال حاضر تفاوت نرخ ارز بازار آزاد با سامانه نیما حدود 60 درصد است که به معنای سود بادآورده 60 درصدی برای گیرندگان ارز با نرخ نیما است. این تنها نمونه ای از رانت های هنگفت در اقتصاد ایران است که مسیر نهایی آن به تورم ختم می شود.

معمولاً به موازات جهش های ارزی، این گونه «اقدامات» آسیب زا با فضای رسانه ای رانت خواران تشدید می شود. بنابراین، با وجود اینکه درآمد نفت در سال گذشته افزایش چشمگیری داشته و حداقل فروش بالای یک میلیون بشکه در روز را در سال جاری می توان پیش بینی کرد، اما احتمال تشدید تحریم ها و جلوگیری از ورود درآمدهای نفتی به چرخه اقتصادی و هدر رفت منابع ارزی، وجود دارد. تأثیر کاهش درآمد ارزی بر نرخ تورم آن را مبهم می کند.

آنچه در سال های آتی بیش از گذشته موجب نگرانی شده است این است که پیامدهای تورمی تصمیمات سیاست گذاران را به سمت اتخاذ تصمیمات دیگری از جمله کنترل قیمت، مداخلات مخرب در بازار، اتلاف منابع و تعمیق رانت سوق خواهد داد که این امر منجر به افزایش رانت خواهد شد. به تورم و سوخت خروج سرمایه. اقتصاد ایران در یک مارپیچ تورمی بسیار خطرناک قرار دارد و شوک های خارجی مانند جهش ارز یا درگیری های منطقه ای می تواند کابوس ابرتورم را به واقعیت تبدیل کند. لازم به ذکر است تورم مزمن در دهه های گذشته زیرساخت های ذهنی و عینی بخش قابل توجهی از اقتصاد کشور را برای خروج از چرخه ریالی ایجاد کرده است که به معنای از بین رفتن ابتکار سیاست گذار و زمینه سازی برای ابرتورم است.