بازار؛ گروه بین الملل: ترتیبات نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه به نقطهای رسیده است که از نظر مقیاس استقرار نیروی دریایی بیسابقه تلقی میشود. ورود ناو هواپیمابر USS Theodore Roosevelt به منطقه عملیاتی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (CENTCOM) در 24 نوامبر 1405، تعداد گروه های جنگی ناو هواپیمابر آمریکایی را در منطقه به سه گروه افزایش داد. اتفاقی که به نوشته نیویورک تایمز اولین نمونه از زمان جنگ عراق در سال 2003 است.این سه گروه رزمی به همراه بیش از 20 ناو جنگی دیگر در محاصره دریایی بنادر ایران مشارکت دارند و بیش از 20000 ملوان و تفنگدار دریایی را در منطقه مستقر کرده اند.
علاوه بر این استقرار نیروی دریایی، تحرکات هوایی گسترده در آسمان عراق، سوریه و اردن ادامه دارد. پرواز جنگنده ها اگرچه وارد حریم هوایی ایران نشده است، اما از نظر عملیاتی شبیه سازی مسیرهای حمله و سنجش آمادگی سامانه های پدافندی ارزیابی می شود. با این حال، آنچه این تشکیلات نظامی را از یک عملیات قریب الوقوع جدا می کند، مهارت نظامی نیست، بلکه محاسبات سیاسی در واشنگتن است.
استقرار سه ناو هواپیمابر آمریکایی در سنتکام برای اولین بار از سال 2003، به همراه بیش از 20 کشتی جنگی و 20000 سرباز، بزرگترین گردهمایی نیروی دریایی ایالات متحده در منطقه از زمان جنگ عراق را رقم زده است، اما این ترتیب نظامی بدون مجوز سیاسی تنها یک ابزار فشار باقی مانده است.
از رادار رافا تا معادله «چشم بسته» دشمن
مهمترین تحول میدانی در روزهای اخیر حمله نیروی هوافضای سپاه به سامانه راداری پدافند هوایی آمریکا در پایگاه بالگردی الرفاح بحرین با 6 فروند پهپاد بود. اهمیت این اقدام نه در ماهیت هدف، بلکه در کارکرد آن است: رادار هشدار اولیه نقش «چشم» سیستم فرماندهی و کنترل دشمن را ایفا می کند و انهدام یا تضعیف آن قدرت کشف، هشدار و واکنش مؤثر را کاهش می دهد.
این حمله در واکنش به اقدام قبلی علیه یکی از زیرساختهای مخابراتی در منطقه سیریک صورت گرفت و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آن را «مرحله دوم پاسخ قاطع و کوبنده» به تجاوزات آمریکا توصیف کرد. مقامات آمریکایی و بحرینی ادعای انهدام کامل را تکذیب کرده و درباره رهگیری پهپادها صحبت کردهاند، اما صرف نظر از روایت طرفها، پیام عملیاتی واضح است: زیرساختهای هشدار دشمن در عمق خاک متحدان واشنگتن در تیررس قرار دارد و میتوان آن را هدف قرار داد. همزمان نیروی دریایی سپاه از انفجار دو نفتکش متخلف دیگر در تنگه هرمز پس از برخورد با مین های دریایی خبر داد. بنابر اعلام سپاه، نفتکشها قصد داشتند با خاموش کردن سامانههای ناوبری و با پشتیبانی جنگندههای آمریکایی از مسیر غیرقانونی عبور کنند.
حمله شش پهپادی سپاه به رادار پدافند هوایی آمریکا در پایگاه الرفح بحرین، بدون توجه به روایت طرفین در مورد میزان خسارات، پیام عملیاتی روشنی داشت: زیرساخت های هشدار دهنده و «چشم» دشمن در عمق خاک متحدان واشنگتن قابل هدف قرار گرفتن است.
شهر موشکی; پرش در قدرت آتش زیرزمینی
در حوزه زمینی، رونمایی از شهر جدید موشکی نیروی هوافضای سپاه در 19 آبان 1405 نشانه تغییر کیفی توان موشکی ایران تلقی می شود. به گفته منابع نظامی، این شهر موشکی که با حضور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح رونمایی شد، نشان دهنده یک جهش بزرگ به ویژه در زمینه موشک های کروز است.
ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا که پیشتر در ماه می ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان داد که ایران دسترسی عملیاتی به ۳۰ پایگاه از ۳۳ پایگاه موشکی خود در امتداد تنگه هرمز را حفظ کرده است. رقمی معادل 91 درصد. همچنین حدود 90 درصد از انبارهای زیرزمینی و سکوهای پرتاب فعال هستند. گزارش های میدانی از حضور مستمر خدمه موشک در عمق تأسیسات زیرزمینی تا 25 روز متوالی و ادامه شلیک حتی پس از حمله به پایگاه های مجاور، تصویری از ساختار پراکنده و انعطاف پذیری را نشان می دهد که هدف گیری را دشوار می کند. در زمینه پدافند هوایی، حملات روزانه به جنگنده های دشمن با سیستم های بومی مبتنی بر اپتیک و گرما گزارش می شود، در حالی که قدرت اصلی برای مرحله شروع درگیری در مقیاس بزرگ حفظ شده است.
رونمایی از شهر جدید موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در 28 آبان 1405 در شرایطی انجام شد که ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا پیش از این تأیید کرده بود که ایران به 91 درصد از پایگاههای موشکی خود در امتداد تنگه هرمز و حدود 90 درصد از تأسیسات زیرزمینی خود دسترسی عملیاتی داشته است.
بن بست سیاسی واشنگتن؛ چرا هنوز جنگ شروع نشده است؟
با وجود این ترتیب نظامی، تصمیم برای شروع درگیری در نهایت در سطح سیاسی گرفته می شود و در واشنگتن این تصمیم با موانع جدی مواجه است. اپوزیسیون داخلی در دولت، حزب جمهوری خواه و حزب دموکرات هزینه های سیاسی عبور از این موانع را افزایش داده اند. تاریخچه رای گیری کنگره نیز این شکاف را نشان می دهد: در مارس 2026، سنا با 53 رای موافق به 47 رای به رد قطعنامه محدود کننده اختیارات جنگی ترامپ داد، اما در ژوئن همان سال، سنا با 50 رای موافق به 48 به نفع قطعنامه ای رای داد که رئیس جمهور را ملزم به توقف اقدام نظامی علیه ایران می کرد. این اولین بار در تاریخ است که هر دو مجلس کنگره چنین قطعنامه ای را تصویب می کنند.
فراتر از شکاف حزبی، واشنگتن باید به یک برنامه عملیاتی دست یابد که دستاوردی ملموس و امکان اعلام پیروزی در مدت زمان کوتاه را فراهم کند. ارزیابیهای نظامی نشان میدهد که با توجه به پراکندگی و عمق امکانات دفاعی ایران نمیتوان به چنین اطمینانی به راحتی دست یافت. تا زمانی که این قطعیت ایجاد نشود، آرایش نبرد سه نوبتی بیشتر ابزاری برای فشار و چانه زنی سیاسی است تا مقدمه ای برای حمله.
تاریخچه آرای کنگره نشان می دهد که شکاف سیاسی در واشنگتن واقعی است: سنا در مارس 2026 قطعنامه محدود کردن اختیارات جنگی را رد کرد، اما در ژوئن همان سال، برای اولین بار در تاریخ، هر دو مجلس به توقف عملیات نظامی رای دادند، حتی اگر ترامپ آن را نادیده گرفت.
مذاکرات دوحه؛ اختلاف بر سر ترتیب اجرا و «ضمانت».»
در زمینه دیپلماتیک هیچ تحول قاطعی گزارش نشده است، اما فعالیت میانجیگری قطر تشدید شده است. نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر در 25 آبان 1405 اعلام کردند که مقامات قطری پنج بار در هفته به تهران سفر کرده اند و جلساتی بین ساعت 18 تا 20 برگزار می شود. وی با تاکید بر اینکه “توافق کامل” وجود ندارد، بر لزوم تضمین های عملی برای امنیت جمعی خلیج فارس و پایان جنگ تاکید کرد.
تفاوت اصلی در ترتیب اجرای تعهدات است. تهران اصرار دارد که اجرای تعهدات طرف مقابل از جمله رفع محاصره دریایی، رفع محدودیتهای نفتی، آزادسازی داراییهای مسدود شده و تعیین وضعیت تنگه هرمز باید مقدم بر هرگونه مذاکره بیشتر باشد. چارچوب مورد بحث، محتوای تفاهم اسلامآباد و هفت شرط بسط یافته آن است که در نسخه اول آن شامل یک یادداشت تفاهم 14 مادهای با مهلت 60 روزه برای مذاکرات نهایی و تعهد آمریکا به لغو «همه نوع» تحریمها بود. موضوع اصلی امروز تضمین اجرای تعهدات و جلوگیری از نقض عهد است. تجربه بد نیت واشنگتن پس از توافق موقت قبلی، بیاعتمادی ایجاد کرده و ایران را وادار به درخواست تضمینهای عملی کرده است.
راه دوم برای ارائه این تضمین ها مشارکت قدرت های بین المللی است. در گزارش های مربوط به مذاکرات، به نقش ضامن های بین المللی از جمله چین و روسیه به عنوان سازوکاری برای تضمین اجرای تعهدات اشاره شده است. در عین حال در اظهارات مقامات ایرانی از جمله رئیس مجلس تاکید شده است که کشور دیگر در وضعیت «نه جنگ و نه صلح» باقی نخواهد ماند و همه ارکان کشور در مقابل فشارهای تحمیلی جبهه واحدی تشکیل داده اند.
مذاکرات با میانجیگری قطر بر اساس تفاهم اسلامآباد و شروط هفتگانه آن پیش میرود، اما گره اصلی «ترتیب اجرایی» است: تهران اجرای تعهدات طرف مقابل و تضمینهای عملی و بینالمللی را پیشنیاز مذاکره بعدی میداند نه وعدههای کتبی بدون ضمانت اجرا.
از بازدارندگی زیرزمینی تا دیپلماسی مبتنی بر تضمین
آنچه معادله کنونی ایران را متمایز می کند، ترکیب همزمان بازدارندگی نظامی و دیپلماسی مبتنی بر تضمین است. استقرار سه ناو هواپیمابر و محاصره دریایی فشار اقتصادی و روانی را به حداکثر خواهد رساند، اما بازدارندگی زیرزمینی ایران – از شهرهای موشکی گرفته تا پایگاههای پراکنده در امتداد تنگه هرمز – هزینه هر گونه ماجراجویی نظامی را برای واشنگتن بالا نگه میدارد. حمله به رادار رافا نیز نشان داد که ایران می تواند نقاط حساس سامانه فرماندهی دشمن را بدون وارد شدن به یک جنگ تمام عیار هدف قرار دهد و معادله «چشم در برابر چشم» را در سطح زیرساخت هشدار اجرا کند.
در بعد دیپلماتیک، ایران با پیوند دادن پیشرفت مذاکرات به اجرای مقدماتی تعهدات طرف مقابل و مطالبه ضمانت های عملی و بین المللی در تلاش است تا هزینه بازگشت به وضعیت قبلی را برای واشنگتن افزایش دهد. این رویکرد، مذاکرات را از سطح «اعتماد به وعده» به سطح «ضمانت اجرا» ارتقا می دهد. حاصل این ترکیب، وضعیتی است که شکل گیری جنگ کامل می شود، اما قفل سیاسی باز نمی شود و میدان و دیپلماسی یکدیگر را در تعادلی شکننده نگه می دارند.

















گفتگو در مورد این post