

فضای بالای سر ما روز به روز شلوغ تر می شود. در حال حاضر بیش از 13000 ماهواره در مدار پایین زمین (LEO) به دور سیاره ما می چرخند. این ماهواره ها زیرساخت اصلی بسیاری از خدمات روزمره از پیش بینی آب و هوا و ارتباطات تلفنی و انتقال داده تا اینترنت ماهواره ای و سایر خدمات را تشکیل می دهند.
با این حال، تحقیقات جدید هشدار می دهد که این ماهواره ها در برابر یک تهدید بسیار جدی آسیب پذیر هستند. بر اساس نتایج این تحقیق، انفجار یک سلاح هسته ای در ارتفاع مناسب می تواند تقریبا تمامی ماهواره های واقع در مدار پایین زمین را از کار بیاندازد و اکثر آنها را در کمتر از یک ماه نابود کند.
ممکن است این یک داستان علمی تخیلی به نظر برسد، اما انفجارهای هسته ای در فضا قبلاً اتفاق افتاده است.
در طول جنگ سرد، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در مجموع 18 آزمایش اتمی در ارتفاع بالا انجام دادند که برخی در اتمسفر فوقانی و برخی دیگر در فضای بیرونی بودند.
بزرگترین آزمایش در میان آنها به عنوان Starfish Prime شناخته می شود. در سال 1962، ایالات متحده یک کلاهک هسته ای با قدرت 1.4 مگاتن را در ارتفاع 400 کیلومتری از اقیانوس آرام منفجر کرد. پیامدهای این انفجار به حدی بود که چندین ماهواره را از کار انداخت. یک سال بعد، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی توافق کردند که آزمایشهای هستهای را در جو، فضا و زیر آب در چارچوب معاهده منع آزمایشهای هستهای جزئی متوقف کنند.

با این حال، یافتههای محققان دانشگاه ویسکانسین-مدیسون و دانشگاه پرینستون نشان میدهد که حتی یک کلاهک هستهای ضعیفتر از نمونه مورد استفاده در آزمایش ستارهفیش پرایم، در صورت انفجار در مدار پایین زمین، میتواند صدمات غیرقابل تصوری ایجاد کند.
محققان در مطالعه خود که هنوز بررسی علمی را گذرانده اند، انفجار یک سلاح هسته ای یک مگاتنی را در ارتفاع 500 کیلومتری از اقیانوس اطلس جنوبی شبیه سازی کردند. این منطقه در نزدیکی منطقه ای قرار دارد که میدان مغناطیسی زمین به طور غیرعادی ضعیف است.
این منطقه که به نام ناهنجاری اقیانوس اطلس جنوبی شناخته می شود، می تواند عواقب انفجار اولیه را تشدید کند. در چنین شرایطی ذرات رادیواکتیو در قسمت هایی از فضا به دام می افتند و ماهواره ها در حین گردش به دور زمین بارها از این مناطق عبور می کنند.
پدیده مشابهی پس از آزمایش Starfish Prime رخ داد. محققان در مقاله خود توضیح می دهند:
الکترون های حاصل از فروپاشی محصولات شکافت رادیواکتیو در میدان مغناطیسی زمین به دام افتادند و یک کمربند تشعشع مصنوعی ایجاد کردند که به ماهواره ها آسیب رساند.
آنها همچنین تاکید کردند که بر خلاف تشعشعات اولیه انفجار که در مدت زمان کوتاهی رخ می دهد، کمربند تشعشعی حاصله به طور مکرر فضاپیماها را هنگام عبور از خود در معرض تشعشع قرار می دهد. چنین رویدادی به دلیل چگالی بسیار بیشتر ماهواره ها در مدار زمین، پیامدهای گسترده تری در شرایط امروزی خواهد داشت.
انفجار هسته ای چند ماهواره را از کار می اندازد؟

محققان در شبیه سازی خود، 13300 ماهواره فعال را تا ژانویه 2026 در مدار پایین زمین در نظر گرفتند. نتایج نشان داد که انفجار یک سلاح هسته ای در منطقه ناهنجاری اقیانوس اطلس جنوبی می تواند بخش بزرگی از این ماهواره ها را در مدت زمان بسیار کوتاهی از کار بیاندازد.
بر اساس این شبیه سازی، تنها پس از یک روز، 25 درصد از کل ماهواره ها از کار می افتند. این رقم در پایان روز سوم به 78 درصد می رسد و پس از گذشت یک هفته، 98 درصد ماهواره ها دیگر قادر به فعالیت نیستند. وضعیت حتی بدتر می شود. زیرا پس از 15 روز، حدود 99.4 درصد از تمام ماهواره های فعال در مدار پایین زمین از کار می افتند.
نکته نگران کننده این است که حتی تقویت سپر ماهواره ها در برابر تشعشعات نیز نمی تواند از این فاجعه جلوگیری کند. در سناریویی که محققان برای ماهوارههای مجهز به محافظ رادیویی قویتر در نظر گرفتند، 99.3 درصد از ماهوارهها همچنان در عرض 30 روز از کار میافتند.
البته در یک سناریوی فرضی دیگر، محققان قدرت کلاهک هسته ای را به 100 کیلوتن کاهش دادند. در این صورت، از کار انداختن 99 درصد از ماهواره ها به حدود یک سال نیاز دارد.
خطر زباله های فضایی و برخوردهای زنجیره ای

تشعشع تنها تهدید ناشی از انفجار هسته ای در فضا نیست. به محض وقوع انفجار و از کار افتادن اولین ماهواره ها، احتمال برخورد آنها با دیگر اجرام فضایی افزایش می یابد. محققان تخمین می زنند که این رویداد می تواند منجر به حدود 20 برخورد فضایی در طول دو سال اول شود. پیامدهای این برخوردها در بلندمدت ادامه دارد.
بر اساس این شبیه سازی، پس از 10 سال، برخوردهای فضایی حدود 3900 قطعه زباله فضایی جدید را در مدار زمین ایجاد می کند.
محققان در مقاله خود هشدار می دهند که برخورد مداوم بین اجرام باقی مانده در مدار ممکن است حتی پس از پایان دوره شبیه سازی 10 ساله به تولید زباله های فضایی ادامه دهد. این فرآیند ممکن است منجر به افزایش کنترل نشده زباله های فضایی در مقیاس چندین قرن شود.
در چنین شرایطی حتی ارسال ماهوارههای جدید برای جایگزینی ماهوارههای گمشده نیز راهحل سادهای نخواهد بود. زیرا ماهواره های جدید باید بتوانند در محیطی آلوده به تشعشعات و زباله های فضایی به فعالیت خود ادامه دهند.
محققان در این باره می نویسند:
بازگرداندن خدمات مداری به چیزی بیش از جایگزینی فضاپیمای گمشده نیاز دارد. ماهواره های جدید باید بتوانند در برابر تشعشعات باقیمانده و زباله مقاومت کنند. احتمال تخریب سریع زیرساخت ها و به دنبال آن اختلال در سال ها خدمات، ضرورت جلوگیری از استقرار و استفاده از سلاح های هسته ای در فضا را نشان می دهد.
جیمز مک کیون، محقق سیاست هسته ای نیز در مقاله ای آنلاین به نتایج این تحقیق واکنش نشان داد و پیامدهای احتمالی چنین انفجاری را بسیار جدی توصیف کرد و بر لزوم انجام تمام اقدامات ممکن برای جلوگیری از وقوع آن تاکید کرد.
این تحقیق نشان می دهد که تهدید سلاح های هسته ای در فضا به انهدام مستقیم ماهواره ها محدود نمی شود. در عوض، یک انفجار میتواند زیرساختهای ارتباطی و خدمات وابسته به ماهوارهها را مختل کند و زنجیرهای از برخوردهای فضایی را ایجاد کند که مهار آن دههها یا حتی قرنها طول میکشد.
مقاله علمی این تحقیق در سایت arXiv منتشر شده است. با این حال، هنوز فرآیند بررسی علمی را طی نکرده است و نتایج آن را باید یافتههای اولیه یک شبیهسازی رایانهای در نظر گرفت، نه پیشبینی قطعی رویدادهای آینده.














گفتگو در مورد این post