بازار؛ گروه استان ها: استان یزد در سال 1405 به یکی از ارکان صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده است و آمارهای رسمی حاکی از آن است که صادرات استان با رشد 87 درصدی به 232 میلیون دلار رسیده و کاشی و سرامیک، مولیبدن، کاتد مس و میلگرد در صدر اقلام صادراتی قرار دارند. یزد با بیش از 110 واحد فعال، 56 درصد از تولیدات کاشی و سرامیک کشور را در اختیار دارد و تراز تجاری مثبتی را در این بخش به ثبت رسانده است. در بخش کشاورزی، پسته به طلای سبز استان تبدیل شده است. با 72 هزار و 385 هکتار سطح زیر کشت، 68 هزار هکتار بارور، تولید 92 هزار تن و ظرفیت صادرات 56 هزار تن که توانایی کسب 391 میلیون دلار را دارد. در عین حال معاون اول رئیس جمهور در سفر اخیر خود به یزد، تسهیل صادرات را یکی از راهبردهای اصلی دولت اعلام کرد. اما این تصویر واضح یک ضعف ساختاری جدی دارد: زیرساخت‌های لجستیکی استان – از ظرفیت ریلی گرفته تا پایانه‌های تخصصی و زنجیره پردازش – هنوز متناسب با حجم تولید و صادرات نیست. این گزارش سعی دارد نشان دهد رشد صادرات بدون توسعه همزمان کریدورهای ریلی و پایانه های تخصصی در میان مدت به گلوگاه هزینه و زمان تبدیل می شود و چه مسیری می تواند یزد را به قطب صادرات غیرنفتی با ارزش افزوده بالا تبدیل کند.
یزد با بیش از 110 واحد فعال، 56 درصد از تولیدات کاشی و سرامیک کشور را در اختیار دارد و تراز تجاری مثبتی را در این بخش به ثبت رسانده است. صادرات ریلی کاشی به افغانستان آغاز شده اما ظرفیت ریلی این استان هنوز متناسب با حجم تولید و صادرات نیست و قرار است تا پایان سال شرکت یزدریل به شبکه ریلی اضافه شود.
کاشی و سرامیک؛ ستون فقرات صادراتی یزد
کاشی و سرامیک شناسنامه صنعتی یزد است. استان با بیش از 110 واحد فعال، 56 درصد تولید کشور را در اختیار دارد و در سال 1405 تراز تجاری مثبتی را در این بخش به ثبت رساند و این سهم بالای تولید، یزد را به یکی از قطب های اصلی عرضه کاشی و سرامیک در بازارهای منطقه به ویژه عراق، افغانستان و کشورهای آسیای میانه تبدیل کرده است. صادرات ریلی کاشی به افغانستان نیز آغاز شد. اقدامی که می تواند هزینه های حمل و نقل را کاهش دهد و سرعت تحویل را بهبود بخشد. با این حال، این بخش با چالش جدی مواجه است: ظرفیت راه آهن استان هنوز متناسب با حجم تولید و صادرات نیست. یزدریل قرار است تا پایان سال به شبکه ریلی اضافه شود اما تا آن زمان بخش قابل توجهی از صادرات کاشی از طریق جاده انجام می شود که هزینه و زمان بیشتری را تحمیل می کند. نکته مهم دیگر پایین بودن ارزش افزوده صادرات خام کاشی است. در حالی که بازار جهانی به سمت محصولات با تکنولوژی بالا و طراحی خاص پیش می رود، بخشی از تولیدات یزد همچنان در سطح کاشی های استاندارد باقی مانده است. برای حفظ سهم 56 درصدی و افزایش ارزش صادرات، نیاز به سرمایه گذاری در فناوری چینی، لعاب های پیشرفته و بسته بندی های مقاوم برای حمل و نقل ریلی وجود دارد.
پسته یزد با 72 هزار و 385 هکتار سطح زیر کشت، 68 هزار هکتار باغ بارور، تولید 92 هزار تن و ظرفیت صادرات 56 هزار تن، توانایی کسب 391 میلیون دلار را دارد. اما بخش اعظم این ظرفیت هنوز محقق نشده و پسته عمدتا به صورت خام یا نیمه فرآوری شده صادر می شود.
پسته؛ طلای سبز که هنوز به ارزش افزوده کامل نرسیده است
پسته رکن دوم صادرات یزد است. آمارها نشان می دهد که استان با 72 هزار و 385 هکتار سطح زیر کشت، 68 هزار هکتار باغ بارور و تولید 92 هزار تن ظرفیت صادرات 56 هزار تن را دارد. برآوردها حاکی از آن است که این محصول می تواند 391 میلیون دلار درآمد داشته باشد. رقمی که در صورت تحقق کامل سهم بسزایی در صادرات غیرنفتی استان خواهد داشت. اما بیشتر این ظرفیت هنوز محقق نشده است. یکی از دلایل آن محدودیت در فرآوری و بسته بندی است. پسته یزد عمدتاً به صورت خام یا نیمه فرآوری شده صادر می شود و ارزش افزوده اصلی که در فرآوری، برندسازی و بسته بندی برای مصرف کننده نهایی است به کشورهای مقصد منتقل می شود. در عین حال زیرساخت های سردخانه، حمل و نقل ریلی تخصصی و پایانه های تخصصی صادرات پسته در استان محدود است. تجربه سایر استان‌های پسته‌کار نشان می‌دهد که ایجاد یک زنجیره کامل فرآوری – از فرآوری اولیه تا بسته‌بندی نهایی – می‌تواند ارزش صادرات را دو یا سه برابر کند. یزد با ظرفیت 92 هزار تن، به شرط تسریع در سرمایه گذاری در صنایع تبدیلی و زیرساخت های تخصصی حمل و نقل، پتانسیل تبدیل شدن به قطب فرآوری و صادرات پسته در مرکز ایران را دارد.
صادرات یزد در سال جاری با رشد 87 درصدی به 232 میلیون دلار رسید و کاشی و سرامیک، مولیبدن، کاتد مس و میلگرد در صدر اقلام صادراتی قرار گرفتند. این رشد در شرایطی حاصل شده است که زیرساخت‌های لجستیکی استان – از ظرفیت ریلی گرفته تا پایانه‌های تخصصی – با سرعت یکسان توسعه نیافته است.
رشد ۸۷ درصد صادرات؛ دستاوردی که زیرساخت ها را به چالش می کشد
رشد 87 درصدی صادرات یزد به 232 میلیون دلار در شرایط تحریم و محدودیت ارزی دستاورد قابل توجهی است. این رشد عمدتاً به دلیل کاشی و سرامیک، مولیبدن، کاتد مس و میلگرد است. ترکیبی که نشان می دهد یزد در زمینه محصولات صنعتی با ارزش افزوده متوسط به بالا از مزیت رقابتی واقعی برخوردار است. اما این رشد شکاف زیرساختی را آشکارتر می کند. وقتی حجم صادرات با نرخ 87 درصد رشد می‌کند، اما ظرفیت ریلی، پایانه‌های تخصصی و خدمات لجستیکی با سرعت یکسان توسعه نمی‌یابد، نتیجه اجتناب‌ناپذیر افزایش هزینه‌های حمل و نقل، تاخیر در تحویل و کاهش رقابت در بازارهای هدف است. شرکت یزدریل تا پایان سال به شبکه ریلی اضافه می شود. اقدامی که بتواند بخشی از این شکاف را پر کند، اما به تنهایی کافی نیست. تجربه استان های موفق در صادرات غیرنفتی نشان می دهد که رشد پایدار صادرات در درجه اول به یک زنجیره لجستیکی یکپارچه بستگی دارد: اتصال ریلی به مرزها و بنادر، پایانه های تخصصی برای هر گروه محصول، سردخانه استاندارد و سیستم های ردیابی هوشمند محموله. یزد در زمینه تولید و کیفیت محصول جایگاه ممتازی دارد. اما برای تبدیل این موقعیت به یک سهم پایدار از بازارهای جهانی، باید همان سطح برتری در لجستیک و زنجیره تامین را تکرار کرد.
معاون اول رئیس جمهور در سفر اخیر خود به یزد، تسهیل صادرات را یکی از راهبردهای اصلی دولت اعلام کرد. اما تسهیل صادرات بدون سرمایه گذاری در زیرساخت ها به کاهش بوروکراسی محدود می شود.
تسهیل صادرات؛ وعده ای که باید به زیرساخت تبدیل شود
سفر معاون اول رئیس جمهور به یزد و تاکید وی بر تسهیل صادرات به عنوان یکی از راهبردهای اصلی دولت سیگنال مثبتی برای فعالان اقتصادی استان است. اما تجربه سال های گذشته نشان می دهد که تسهیل صادرات بدون سرمایه گذاری در زیرساخت ها در عمل به کاهش بوروکراسی محدود می شود و نمی تواند گلوگاه های فیزیکی را برطرف کند. آنچه یزد به آن نیاز دارد ترکیبی از سه اقدام همزمان است: اول، تکمیل کریدور ریلی استان و اتصال آن به شبکه ملی و مرزهای صادراتی. دوم، ایجاد پایانه های صادراتی تخصصی کاشی، پسته و محصولات معدنی با تجهیزات بارگیری، بسته بندی و سردخانه. سوم، توسعه زنجیره فرآوری با ارزش افزوده بالا در کنار معادن و واحدهای تولیدی. در عین حال، مناطق ویژه اقتصادی یزد و اشکذر می توانند به عنوان قطب صادراتی عمل کنند، مشروط بر اینکه مشوق های مالیاتی و گمرکی آنها برای هدایت صادرکنندگان به سمت فرآوری و بسته بندی در داخل استان باشد نه خام فروشی. در سطح ملی نیز سیاست گذار باید یزد را به عنوان «قطب صادرات غیرنفتی با ارزش افزوده بالا» بشناسد و منابع زیرساختی را بر این اساس تخصیص دهد. تحقق این مسیر مستلزم همکاری مستمر دولت، بخش خصوصی و نهادهای مالی است. همان الگویی که در سال های گذشته در برخی استان های صادراتی موفق محقق شده است.
یزد به ترکیب سه گانه تکمیل کریدور ریلی، ایجاد پایانه های تخصصی صادراتی و توسعه زنجیره فرآوری با ارزش افزوده بالا نیاز دارد. مناطق ویژه اقتصادی یزد و اشکذر می توانند به قطب صادرات تبدیل شوند به شرطی که مشوق ها صادرکنندگان را به سمت فرآوری در استان هدایت کند نه خام فروشی.
یزد در افق ۱۴۰۶; از قطب تولید تا قطب صادرات
در صورت تداوم روند فعلی، یزد می تواند در سال 1406 به یکی از سه استان برتر کشور از نظر صادرات غیرنفتی تبدیل شود و ظرفیت های موجود – 56 درصد تولید کاشی، 92 هزار تن پسته، ذخایر معدنی متنوع و نیروی کار ماهر – پایه های محکمی را برای این جهش فراهم می کند. اما تحقق این چشم‌انداز منوط به سه شرط است: اول، تکمیل زیرساخت‌های ریلی و پایانه‌های تخصصی تا پایان سال 1405. دوم، هدایت سرمایه گذاری به سمت فرآوری و بسته بندی با ارزش افزوده بالا، به ویژه در پسته و محصولات معدنی. سوم، ایجاد سیستم بیمه و تضمین صادرات که خطرات ارزی و حمل و نقل را برای صادرکنندگان کاهش دهد. تجربه رشد 87 درصدی صادرات در سال جاری نشان می دهد که پتانسیل واقعی یزد بسیار فراتر از آمار فعلی است. در صورت تداوم همین میزان رشد – حتی با نصف نرخ – در سال‌های آینده و همزمان تقویت زیرساخت‌های لجستیکی، یزد می‌تواند به الگوی ملی «صادرات غیرنفتی با ارزش افزوده بالا» تبدیل شود. مدلی مبتنی بر کیفیت تولید، زنجیره پردازش کامل و لجستیک یکپارچه. برای فعالان اقتصادی استان، لحظه کنونی، لحظه مطالبه اسناد و ارائه داده های میدانی هزینه ها و موانع است تا سیاست گذار بتواند اولویت های زیرساختی را بر اساس نیاز واقعی صادرکنندگان تعیین کند.
گفتگو در مورد این post