اقتصاد ایرانی: با برگزاری نشست «شنژن» در چین که در آن آمریکا، روسیه و چین حضور دارند، شبیه سازی در فضای رسانه ای صورت گرفته که نشست شنژن را «یالتای معاصر» می نامند. در مورد این شبیه سازی بی ربط باید نکاتی را مطرح کرد.
اقتصاد ایران:
اول) کنفرانس یالتا در فوریه 1945 بین سه قدرت بزرگ جهانی، ایالات متحده (روزولت)، انگلستان (چرچیل) و اتحاد جماهیر شوروی سابق (استالین) در شبه جزیره کریمه برگزار شد. در این دیدار هدف اصلی تعیین سرنوشت آلمان هیتلری و اروپای شرقی بود. در این کنفرانس بود که آلمان به چهار منطقه اشغالی تقسیم شد (هنری کیسینجر در کتاب «رهبری» که توسط همین قلم ترجمه شده، روایتی از آلمان هیتلری و تلاش برای بازسازی آن ارائه کرده است). در این جلسه سرنوشت لهستان مشخص شد. در یک جمله سرنوشت جهان پس از جنگ جهانی دوم در این کنفرانس رقم خورد.
2) آنچه امروز در شنژن اتفاق می افتد با آنچه در سال 1945 اتفاق افتاد بسیار متفاوت است:
الف) روسیه فعلی هرگز در جایگاه رهبری جهان نبوده و نیست. اگر سلاح هسته ای از این کشور گرفته شود، ممکن است دیگر نامی در بین «قدرت ها» نداشته باشد. علاوه بر این، این کشور درگیر جنگ با اوکراین است. قرار بود اوکراین ظرف یک هفته فتح شود، اما پنج سال است که در چنگال جنگ اوکراین می سوزد و می سازد. اینجا یک تناقض وجود دارد. جنگ در اوکراین باعث “فروپاشی” اقتصاد روسیه نشد. چرا که صدها میلیارد دلار صرف صنایع نظامی شد و نرخ رشد اقتصادی این کشور را تثبیت کرد، اما این جنگ خسارت های اقتصادی بلندمدتی را به این کشور وارد کرده است. اقتصاددانان بانک جهانی و کارنگی معتقدند که روسیه ظرفیت رشد بلندمدت خود را از دست داده و به یک “اقتصاد جنگی آسیب پذیر” تبدیل شده است.
ب) اگرچه چین دومین اقتصاد جهان است، اما به گفته جوزف نای، تا تبدیل شدن به یک «ابرقدرت» راه زیادی در پیش دارد. نای معتقد است که اقتصاد چین به جای برخاستن از «جوش درونی» ریشه در «اقتصاد کپی» دارد و تا تبدیل شدن به یک «ابرقدرت» در چهار جنبه قدرت راه درازی در پیش دارد. چینیها با رویکرد سان تزو پیش میروند: «تواناییهای خود را پنهان کنید و در سایه بمانید؛ بگذارید حریف فکر کند شما ضعیف هستید، تا روزی که با تمام قدرت ضربه نهایی را وارد کنید». تمرکز فعلی چین بر اقتصاد و دولت ترامپ تا پایان دوره ریاست جمهوری اوست.
راش دوشی، استادیار دانشگاه جورج تاون، در فارن افرز می نویسد: «برای رهبران چین، تنش زدایی کنونی بیشتر یک تنفس موقت و ابزاری برای ایجاد اهرم فشار قبل از دور بعدی رقابت استراتژیک و در نهایت، کسب یک مزیت قاطع و بلندمدت بوده است تا یک هدف نهایی». چن دونگ شیائو، رئیس مؤسسه مطالعات بینالمللی شانگهای، گفت که دو کشور همچنان در یک “آتش بس تاکتیکی” هستند. آنچه برای چین مهم است خرید زمان برای یک رویارویی احتمالی “نهایی” (چه بر سر تایوان و چه بر سر تجارت) است.
سوم) در کنفرانس یالتا، هدف اصلی پرداختن به سرنوشت آلمان نازی، اروپای شرقی و لهستان در دوره «پسا» جنگ جهانی دوم بود. اما آنچه در جریان «جریان» جنگ جهانی دوم در ایران به نام «کنفرانس تهران» (1943م) رخ داد، نشست سران متفقین برای هماهنگی امور نظامی-سیاسی در «اوج» جنگ جهانی دوم بود و ربطی به یالتا نداشت؛ اما آنچه در جریان جنگ جهانی دوم قرار داشت، اتفاق افتاد. چه می شد اگر یالتا دو سال بعد (1945) برگزار می شد. قرار بود تهران مرکز تدارکات متفقین برای کمک به شوروی علیه آلمان باشد. در «شنژن» اما یکی از دستور کارها «می تواند» ایران باشد.
آنچه از ظواهر ماجرا برمی آید این است که این نشست چند دستور کار مشخص دارد: اول، سرنوشت آتش بس تجاری بین دو قدرت اقتصادی جهان، چین و آمریکا، با وجود اینکه دو سال تا پایان ریاست جمهوری ترامپ باقی مانده است. دوم، آغاز یک معاهده جدید استارت. این بار با حضور چین و روسیه برای کاهش یا مدیریت زرادخانه های هسته ای که البته بعید است چین بپذیرد. سوم، هماهنگی احتمالی برای پایان دادن به جنگ در اوکراین. با این حال، چین نمیخواهد در این زمینه نقشی ایفا کند. در نهایت، ممکن است تمهیداتی در مورد ایران انجام شود. یعنی ایران «یکی» از دستور کار است، نه «کل» دستور کار. بنابراین، نه شنژن یالتا است و نه قدرت های فعلی [غیر از ایالات متحده]قدرت های فاتح جهان هستند که قصد دارند جهان را به حوزه های نفوذ تقسیم کنند.
محمدحسین باقی / روزنامه نگار















گفتگو در مورد این post