چرا سگ ها سر خود را کج می کنند؟ نگاهی علمی به یک رفتار دوست داشتنی

محققان هنوز پاسخ قطعی برای اینکه چرا سگ ها سر خود را کج می کنند، ندارند، اما نظریه های متعددی در این زمینه ارائه شده است. یک احتمال این است که سگ با تغییر زاویه سر سعی کند صدا را بهتر دریافت کند. احتمال دیگر این است که حیوان بخواهد چهره صاحبش را واضح تر ببیند و از حالت چهره او اطلاعات بیشتری کسب کند.

با این حال، یک احتمال جالب تر به توانایی سگ ها در تشخیص کلمات مربوط می شود. برخی تحقیقات نشان داده است که سگ هایی که کلمات خاصی را می دانند با شنیدن کلمات مشابه بیشتر سر خود را کج می کنند. به همین دلیل این حرکت ممکن است نشانه توجه و پردازش اطلاعات در ذهن سگ باشد.

رابطه بین ابهام و زبان

سگ ها حدود 20000 تا 30000 سال با انسان ها زندگی کرده اند و در این مدت توانایی قابل توجهی برای درک نحوه ارتباط ما ایجاد کرده اند. اسکن مغز همچنین نشان می‌دهد که سگ‌ها بخش‌هایی از گفتار انسان را به روشی شگفت‌آور شبیه به انسان پردازش می‌کنند.

وقتی سگ کلمه ای آشنا را می شنود، سمت چپ مغزش فعال می شود و این واکنش حتی با تغییر لحن گوینده نیز مشاهده شده است. از سوی دیگر، اگر کلمه ای ناآشنا با لحنی آشنا و هیجان انگیز بیان شود، قسمت راست مغز بیشتر درگیر می شود. بنابراین مغز سگ ممکن است بین تشخیص یک کلمه شناخته شده و واکنش ساده به لحن گوینده تفاوت قائل شود.

در یک مطالعه در سال 2025، محققان 103 صاحب سگ را مورد آزمایش قرار دادند و از آنها خواستند رفتار سگ خود را در چهار موقعیت مختلف ثبت کنند. در حالت اول، سگ بدون دریافت محرک خاصی بود. در مرحله دوم صاحب حیوان فقط به سگ نگاه می کرد. حالت سوم زمانی بود که صاحب سگ درباره تمدن مصر باستان صحبت می کرد به طوری که حیوان با گفتار ناآشنا و خنثی روبرو می شد. در مرحله چهارم صاحب حیوان از کلمات آشنا با لحنی گرم و هیجان انگیز استفاده کرد.

نتیجه نشان داد که سگ ها زمانی که کلمات آشنا با لحنی هیجان زده صحبت می شدند، سرشان را خیلی بیشتر کج می کردند. کورتنی سکستون، یکی از محققان این مطالعه، این رفتار را نوعی تبادل ارتباطی توصیف کرد. از نظر او، سگ لزوماً مانند انسان یک جمله کامل را نمی فهمد، اما شنیدن کلمات آشنا از صاحبش می تواند واکنش دقیق تری نشان دهد.

در همین مطالعه مشخص شد که بیشتر سگ هایی که سر خود را کج می کردند این کار را به سمت راست انجام می دادند. از آنجایی که پردازش اطلاعات حسی در مغز تا حدی مقطعی است، یک فرضیه این است که کج کردن سر به سمت راست ممکن است با فعالیت نیمکره چپ مغز مرتبط باشد. همان بخشی که احتمالاً در پردازش زبان آشنا نقش دارد.

با این حال، محققان تأکید می‌کنند که نمی‌توان نتیجه گرفت که هر بار که سر سگ به سمت راست متمایل می‌شود، لزوماً در حال پردازش زبان است. این رابطه هنوز در سطح یک فرضیه است و نیاز به تحقیقات بیشتری دارد.

محققان همچنین متوجه شدند که سگ‌های نر بیشتر از ماده‌ها سر خود را کج می‌کنند و در بین سگ‌های نر خم شدن به سمت راست نیز رایج‌تر است. دلیل این تفاوت هنوز مشخص نیست. یک احتمال این است که مغز سگ‌های نر و ماده هنگام پردازش زبان عملکرد متفاوتی دارد، اما از آنجایی که تنها حدود 40 سگ از 103 سگ در این مطالعه این رفتار را نشان دادند، این یافته را نمی‌توان به همه سگ‌ها تعمیم داد.

زبان به تنهایی باعث این حرکت نمی شود

شواهد دیگر نشان می دهد که کج شدن سر همیشه به گفتار انسان مرتبط نیست. در مطالعه ای دیگر، سگ ها نیز پس از ترس از جک این جعبه، سر خود را کج کردند. این نتیجه این احتمال را افزایش می دهد که این رفتار با تازگی، غافلگیری یا دریافت یک محرک غیرمنتظره مرتبط باشد.

توضیح دیگر مفهوم تخلیه شناختی است. انسان ها گاهی اوقات هنگام تفکر حرکات فیزیکی خاصی انجام می دهند. برای مثال، ابروهای خود را در هم می‌کشند، به نقطه‌ای خیره می‌شوند یا لحظه‌ای مکث می‌کنند. شاید کج کردن سر نیز یک حرکت فیزیکی برای سگ در کنار فرآیند ذهنی و تلاش برای درک موقعیت جدید باشد.

کورتنی سکستون، با این حال، معتقد نیست که این نظریه می تواند همه چیز را توضیح دهد، زیرا در یک مطالعه در سال 2025، کج شدن سر در موقعیت های اجتماعی و هنگام استفاده از زبان آشنا بیشترین میزان را داشت.

البته یک فرضیه خنده‌دار دیگر هم وجود دارد: شاید سگ‌ها یاد گرفته‌اند که این حرکت باعث شده انسان‌ها آن‌ها را بسیار دوست‌داشتنی‌تر ببینند. مطالعات نشان داده است که انسان ها سگ هایی را که سرشان را کج می کنند جذاب تر و بامزه تر ارزیابی می کنند. با این حال، سکستون معتقد نیست که سگ ها با این حرکت خود آگاهانه تصمیم می گیرند که از صاحب خود غذا بگیرند.

دلیل اینکه این رفتار تا این حد بر انسان تأثیر می گذارد را می توان به روند اهلی کردن سگ ها مربوط کرد. در طول اهلی شدن، سگ ها ویژگی های جوانی خود را تا بزرگسالی حفظ کرده اند. پدیده ای به نام نئوتنی. چشمان درشت و فرم صورت نرم‌تر از جمله ویژگی‌هایی است که سگ‌ها را شبیه حیوانات جوان می‌کند و انسان‌ها معمولاً واکنش عاطفی شدیدی نسبت به چنین ویژگی‌هایی نشان می‌دهند.

آیا بازیگری نشانه هوش است؟

در نهایت، پاسخ علمی به سوال اصلی هنوز قطعی نیست. کج شدن سر ممکن است با پردازش زبان، افزایش توجه، تعجب یا حتی تلاش ذهنی برای پردازش یک محرک جدید مرتبط باشد. با این حال، شواهد کنونی نشان می دهد که حداقل در برخی موقعیت ها، این حرکت می تواند نشانه ای قابل مشاهده از توجه و پاسخ فعال سگ به انسان باشد.

اما این رفتار به تنهایی نمی تواند سطح هوش سگ را تعیین کند. تست هایی که در اینترنت به عنوان تست هوش سگ منتشر می شوند همیشه از نظر علمی معتبر نیستند. به عنوان مثال، در آزمایشی به نام آزمایش دیوار، فرد سگ را در آغوش گرفته و به آرامی به سمت دیوار هدایت می کند تا ببیند آیا حیوان پنجه های خود را به جلو می برد یا نه. کارشناسان توصیه می کنند که چنین آزمایشی را انجام ندهید، زیرا این واکنش ربطی به هوش ندارد و در واقع می تواند یک رفلکس عصبی باشد که دامپزشکان برای بررسی عملکرد سیستم عصبی از آن استفاده می کنند. درست مثل عکس العمل غیرارادی زانو که پزشک ضربه می زند.

از نظر علمی، چیزی به نام یک نوع هوش در سگ ها وجود ندارد. برخی از سگ ها توانایی بیشتری در حل مشکلات دارند، برخی در جهت یابی بهتر و برخی در تشخیص نشانه های اجتماعی و درک رفتار انسان مهارت بیشتری دارند. یکی از تست های خانگی ساده برای بررسی توانایی شناخت اجتماعی سگ، تهیه دو لیوان یکسان و یک خوراکی است. وقتی سگ نگاه نمی کند، شیرینی را زیر یکی از لیوان ها قرار دهید، سپس هر دو لیوان را جلوی حیوان قرار دهید و با اشاره یا نگاه کردن، مکان صحیح را مشخص کنید. اگر سگ به سمت جام درست برود، نشان می دهد که توانسته است نشانه اجتماعی انسان را دریافت و تفسیر کند.

این موفقیت به این معنا نیست که سگ در همه زمینه ها باهوش است، بلکه فقط نشان دهنده توانایی او در نوع خاصی از شناخت است. از طرفی اگر سگ انتخاب اشتباهی کرد یا حتی آزمایش را رها کرد و به جای دیگری رفت، نباید به این نتیجه رسید که حیوان کم هوش است. سگ ها نیز مانند انسان ها توانایی های متفاوتی دارند و باید انگیزه کافی برای شرکت در یک فعالیت داشته باشند.

در نهایت، یک حرکت ساده مانند کج کردن سر نمی تواند دقیقاً نشان دهد که در ذهن سگ چه می گذرد. با این حال، این رفتار کوچک می تواند سرنخی از فعالیت ذهنی حیوان به ما بدهد و به ما یادآوری کند که فرآیندهای شناختی بسیار بیشتر از آنچه تصور می کنیم در پشت چشم سگ ها در جریان است.