چرا برخی از خاطرات تلخ را هرگز فراموش نمی کنیم؟ دانشمندان نقش هورمون های استرس را کشف کردند

استرس نه تنها بر احساسات ما تأثیر می گذارد، بلکه می تواند نحوه شکل گیری و ماندگاری خاطرات را نیز تغییر دهد. به خصوص زمانی که با یک تجربه احساسی، شدید یا شخصی مواجه می شوید. دانشمندان مدت‌هاست می‌دانند که کورتیزول، هورمونی که در زمان استرس ترشح می‌شود، می‌تواند خاطرات عاطفی را تقویت کند. با این حال، مکانیسم دقیق این فرآیند در مغز هنوز به خوبی تعریف نشده بود.

اکنون محققان دانشگاه ییل به سرنخ های مهمی در مورد این موضوع دست یافته اند. نتایج مطالعه آنها نشان می دهد که کورتیزول با تغییر عملکرد و ارتباطات شبکه های مغزی مسئول پردازش احساسات و شکل گیری حافظه، حافظه های عاطفی را تقویت می کند. این یافته‌ها درک عمیق‌تری از اینکه چرا برخی از تجربیات تأثیری ماندگار بر ذهن می‌گذارند، در حالی که برخی دیگر به سرعت فراموش می‌شوند، ارائه می‌کنند.

الیزابت گلدفارب، نویسنده این مطالعه و استادیار روانپزشکی در دانشگاه ییل، گفت:

همه ما استرس را تجربه می کنیم و آزمایشگاه تحقیقاتی من به دنبال این است که بفهمد استرس چگونه می تواند خبرجو باشد.

مطالعات قبلی روی انسان ها و جوندگان نشان داده است که استرس و کورتیزول می توانند حافظه را برای رویدادهای عاطفی تقویت کنند. دانشمندان همچنین می‌دانند که بخش‌هایی از مغز، از جمله آمیگدال، نقش کلیدی در این فرآیند بازی می‌کنند. آمیگدال به ویژه در پردازش احساسات و شناخت تجربیاتی که ممکن است از نظر عاطفی معنادار باشند، مهم است.

با این حال، تعیین مکانیسم دقیق تقویت حافظه توسط کورتیزول دشوار بوده است. بسیاری از نواحی مغز درگیر عملکردهای ذهنی متعددی هستند که این موضوع را پیچیده می‌کند که آیا این هورمون بر پاسخ‌های احساسی تأثیر می‌گذارد، فرآیند شکل‌گیری حافظه را تغییر می‌دهد یا هر دو.

محققان می خواستند این دو فرآیند را به طور جداگانه بررسی کنند تا مشخص کنند که کورتیزول چگونه بر توانایی مغز برای تشخیص اهمیت احساسی یک تجربه و حفظ آن به عنوان یک خاطره ماندگار تأثیر می گذارد.

بررسی شکل گیری خاطرات عاطفی در مغز

برای بررسی این موضوع، تیم دانشگاه ییل آزمایشی را طراحی کرد که در آن شرکت‌کنندگان یک قرص حاوی هیدروکورتیزون، نوعی کورتیزول یا یک دارونما بدون ماده فعال دریافت کردند. سپس، آنها مجموعه ای از تصاویر را در حین انجام تصویربرداری تشدید مغناطیسی کاربردی (fMRI) مشاهده کردند.

این تکنیک تصویربرداری با اندازه‌گیری تغییرات در جریان خون و سطح اکسیژن مرتبط با فعالیت مغز به محققان این امکان را می‌دهد تا مناطق فعال‌تری از مغز را هنگام انجام کارهای مختلف شناسایی کنند.

در حین مشاهده تصاویر، شرکت کنندگان واکنش های احساسی خود را به هر تصویر گزارش کردند. روز بعد، محققان حافظه آنها را آزمایش کردند تا مشخص کنند چه مقدار از تصاویر مشاهده شده را به خاطر می آورند.

هر فرد دو بار آزمایش را انجام داد. یک بار پس از دریافت هیدروکورتیزون و یک بار پس از مصرف دارونما. این مطالعه با روش دوسوکور انجام شد. یعنی نه شرکت کنندگان و نه آزمایشگر نمی دانستند در هر جلسه چه ماده ای به فرد داده می شود.

این روش به دانشمندان این امکان را می دهد که واکنش مغز فرد را در دو موقعیت، یعنی با و بدون کورتیزول اضافی، مقایسه کنند. یکی از مهم ترین نوآوری های این تحقیق مربوط به روش آنالیز اسکن مغزی بود.

دانشمندان اغلب شاخصی به نام اتصال عملکردی را اندازه گیری می کنند که میزان هماهنگی تغییرات فعالیت در قسمت های مختلف مغز را نشان می دهد. هنگامی که دو حوزه دارای الگوهای فعالیت هماهنگ باشند، این ممکن است نشان دهنده مشارکت آنها در فرآیندهای مرتبط باشد. این رویکرد به محققان تصویر دقیق تری از تغییرات فعالیت مغز در طول شکل گیری خاطرات عاطفی ارائه کرد.

کورتیزول نحوه کار شبکه های مغزی را تغییر می دهد

نتایج مطالعه دو اثر اصلی را نشان داد. اول، کورتیزول توانایی شرکت کنندگان در به خاطر سپردن تجربیات مهم از نظر عاطفی را افزایش داد. نتیجه با یافته های تحقیقات قبلی مطابقت دارد.

دومین یافته و در عین حال مهم ترین نتیجه این بود که این هورمون با ایجاد تغییرات خاصی در شبکه های مغزی مسئول پردازش احساسات و شکل گیری حافظه، خاطرات عاطفی را تقویت می کند.

در شبکه‌های مرتبط با احساسات، کورتیزول باعث شکل‌گیری الگوهای فعالیت پایدارتر و افزایش مشارکت این شبکه‌ها شد. این نتیجه نشان می‌دهد که احتمالاً هورمون مذکور به مغز کمک می‌کند تا اهمیت احساسی یک تجربه را با شدت و پایداری بیشتری پردازش کند.

کورتیزول تأثیر متفاوتی بر شبکه های حافظه داشت. این هورمون الگوهای فعالیت این شبکه ها را به سمت پردازش تخصصی تر اطلاعات احساسی سوق داد. موضوعی که می تواند نشان دهنده تغییر در نحوه ثبت تجربیات معنادار عاطفی در مغز باشد.