پاییز در سایه ال‌نینو| برای وقوع با سیلاب چه باید کرد؟

به گزارش بازار، طی دو ماه گذشته برخی کارشناسان هواشناسی و محیط زیست از احتمال بارش بیش از حد نرمال در پاییز امسال به ویژه در منطقه زاگرس و دامنه های جنوبی البرز صحبت کرده اند. موضوعی که در صورت تحقق می تواند احتمال آبگرفتگی، سیل، فرسایش خاک و رانش زمین را افزایش داده و بخش هایی مانند کشاورزی و زیرساخت های آبی را در کشور با چالش مواجه کند.

در این میان یکی از عواملی که در تحلیل منظر آب و هوایی مورد توجه قرار گرفته است پدیده ال نینو است. پدیده ای که می تواند با تغییر الگوهای دما و بارش بر شرایط آب و هوایی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد. اما کارشناسان تاکید دارند که وقوع ال نینو به تنهایی لزوما به معنای افزایش بارندگی در ایران نیست و باید در کنار مجموعه ای از عوامل جوی و اقیانوسی بررسی شود.

بر اساس چشم انداز فصلی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و خروجی مدل های آب و هوایی متعدد، امکان تداوم شرایط ال نینو تا زمستان 1405 و اوایل سال 1406 پیشنهاد شده است. شرایطی که در برخی از مناطق جهان می تواند با تغییر مسیر سامانه های بارشی، افزایش حوادث شدید بارندگی و تشدید مخاطرات آب و هواشناسی همراه باشد.

اما از این شرایط نمی توان نتیجه گرفت که همه مناطق ایران لزوماً شاهد افزایش بارندگی خواهند بود. بررسی رفتار بارندگی کشور در دوره های گذشته نشان می دهد که اگرچه رابطه معنی داری بین ال نینو و افزایش بارندگی به ویژه در غرب کشور مشاهده شده است، اما سال هایی نیز بوده است که همزمان با وقوع ال نینو میزان بارندگی در کشور کمتر از حد نرمال بوده است.

بنابراین ال نینو را باید یکی از عوامل تاثیرگذار بر شرایط اقلیمی دانست نه تضمینی برای ترس. به عبارت دیگر اثرات این پدیده در مناطق مختلف کشور می تواند متفاوت باشد و حتی در یک بازه زمانی ممکن است برخی مناطق با بارندگی زیاد و برخی دیگر با بارندگی کم مواجه شوند.

عیسی بزورزاده، سخنگوی صنعت آب کشور نیز اخیرا بر همین موضوع تاکید کرده و گفته است که در سال های گذشته و همزمان با ال نینو، شرایط در همه مناطق کشور یکسان نبوده است. به طوری که در برخی از مناطق جنوب غرب و حتی برخی از مناطق شمالی کشور بارندگی و سیلاب شدید و در سایر نقاط کشور شرایط متفاوت بوده است.

آماده سازی سیل؛ مهمتر از پیش بینی قطعی ترس

با وجود نامشخص بودن پیامدهای ال نینو، یکی از موضوعاتی که کارشناسان بر آن تاکید دارند، لزوم آمادگی برای حوادث شدید به ویژه سیل است. سخنگوی صنعت آب کشور گفته است که باید از احتمال وقوع بارندگی ها درس مهمی گرفت و آن آمادگی برای مقابله با سیل است.

به گفته وی، در این زمینه وزارت نیرو با ارسال نامه هایی به سازمان ها و مراکز مختلف، دستورالعمل هایی را برای مقابله با سیل تهیه کرده است. در حوزه مدیریت بحران نهادهای مختلف از جمله وزارت کشور، استانداری ها و شهرداری ها باید اقدامات لازم را انجام دهند.

بر این اساس یکی از اقدامات مهم قبل از آغاز بارندگی های پاییزی، پاکسازی آبراهه های شهری و رفع موانع عبور آب است. شهرداری ها باید آبراه های شهری را پاکسازی کنند تا در صورت بارندگی های شدید مانع از جریان آب نشود و احتمال سیل و خسارات کاهش یابد.

وزارت نیرو با استفاده از سامانه‌های پایش، پیش‌بینی و هشدار وضعیت آب‌وهوایی و هیدرولوژیکی کشور را به‌طور مستمر رصد می‌کند و مدیریت مخازن سدها، آمادگی در برابر سیلاب و هماهنگی بین دستگاه‌های مسئول را مطابق با پیش‌بینی‌های موجود به‌روزرسانی می‌کند.

از سوی دیگر، در بسیاری از موارد، رویدادهای ال نینو با افزایش میانگین دمای جهانی همراه بوده است و در برخی مناطق از جمله خاورمیانه، احتمال وقوع دوره های گرمتر از حد معمول را افزایش می دهد. افزایش دما نیز با افزایش تبخیر و تعرق و در نتیجه افزایش تقاضای آب همراه است. بنابراین، ممکن است برخی از اثرات مثبت احتمالی افزایش بارندگی را خنثی کند.

بر این اساس، مدیریت منابع آبی کشور تنها بر اساس احتمال وقوع ال نینو قابل تغییر نیست. مدیریت مصرف، افزایش بهره وری، حفاظت از منابع آب زیرزمینی، آمادگی در برابر سیل، توسعه سیستم های پیش بینی و هشدار و سازگاری با تغییرات اقلیمی همچنان باید از محورهای اصلی مدیریت منابع آب کشور باشد.

در نهایت آنچه از شرایط اقلیمی پیش رو می توان نتیجه گرفت نه قطعیت خشکسالی است و نه قطعیت خشکسالی در تمام نقاط کشور. بلکه لازم است برای طیف وسیعی از سناریوهای احتمالی آماده شود. بنابراین تقویت سیستم هشدار سریع، آمادگی دستگاه های اجرایی و مدیریت همزمان مخاطراتی مانند سیل، خشکسالی و موج گرما می تواند مهمتر از تکیه بر یک پدیده اقلیمی برای پیش بینی بارندگی کشور باشد.