صادرات عسل ایران در یکسال ۳۷درصد کم شد؛ بازار جهانی ۷درصد بزرگتر شد

بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی عسل طبیعی در سال 2025 بار دیگر نشانه هایی از رونق را نشان داد. بر اساس آمار تجارت بین المللی منتشر شده در worldstopexports، ارزش صادرات عسل طبیعی در سال جاری به 2.48 میلیارد دلار رسیده است. رقمی که نشان دهنده رشد 7.1 درصدی در مقایسه با 2.32 میلیارد دلار در سال 2024 است. از آنجا که ارزش صادرات جهانی عسل در سال 2021 حدود 2.72 میلیارد دلار است و بین سال های 2021 تا 2025 ارزش تجاری این محصول 8.8 درصد کاهش یافته است.

این دو روند همزمان یعنی رشد سالانه همراه با کاهش نسبت به پنج سال قبل نشان می دهد که بازار جهانی عسل همچنان تحت تاثیر نوسانات عرضه، تقاضا، قیمت، شرایط آب و هوایی و تغییر الگوی تجارت کشورها قرار دارد. به عبارت دیگر، رشد سال 2025 را نمی توان بازگشت کامل بازار به سطوح قبلی دانست، بلکه می توان آن را نشانه بهبود نسبی تجارت جهانی این محصول دانست.

اروپا مهمترین قطب صادرات عسل طبیعی در جهان است

از سوی دیگر، داده های این گزارش نشان می دهد که: از نظر جغرافیایی، اروپا مهمترین قطب صادرات عسل طبیعی در جهان است. کشورهای اروپایی در سال 2025 در مجموع 955.8 میلیون دلار عسل صادر کرده اند که معادل 38.5 درصد از کل صادرات جهان است.

همچنین آسیا با سهم 26.7 درصدی در رتبه دوم قرار دارد. کشورهای آمریکای لاتین، به استثنای مکزیک و شامل کشورهای حوزه کارائیب، 15.8 درصد از صادرات جهانی را تشکیل می دهند.
اقیانوسیه با سهم 13.1 درصدی در رتبه بعدی قرار دارد که با توجه به عملکرد نیوزلند و استرالیا بخش مهمی از این سهم است. آمریکای شمالی 5.3 درصد و آفریقا تنها 0.7 درصد از صادرات جهانی عسل طبیعی را در اختیار دارند.

پنج کشور نزدیک به نیمی از بازار را در اختیار دارند

بر اساس این گزارش، ساختار بازار صادرات عسل طبیعی در مقایسه با بسیاری از محصولات کشاورزی از تمرکز قابل توجهی برخوردار است. پنج صادرکننده اصلی شامل نیوزلند، چین، هند، آرژانتین و اوکراین در مجموع 45.8 درصد از ارزش صادرات جهانی در سال 2025 را به خود اختصاص داده اند.

نیوزلند با صادرات 280.9 میلیون دلار و سهم 11.3 درصد در صدر بازار قرار دارد. چین با 259.7 میلیون دلار و سهم 10.5 درصد در رتبه دوم قرار دارد. هند نیز با صادرات 228.9 میلیون دلار و سهم 9.2 درصد در رتبه سوم قرار دارد.

آرژانتین با 207.7 میلیون دلار صادرات و سهم 8.4 درصد در جایگاه چهارم قرار دارد و اوکراین با 159.8 میلیون دلار و سهم 6.4 درصد پنجمین صادرکننده بزرگ جهان است.

این ارقام نشان می دهد که رقابت در بازار جهانی عسل صرفا بر اساس میزان تولید نیست. کشورهایی که توانسته اند کیفیت محصول، استانداردهای صادرات، بسته بندی، بازاریابی و دسترسی به بازارهای بین المللی را با تولید ترکیب کنند، سهم بیشتری از ارزش تجارت جهانی را به دست آورده اند.

نیوزلند؛ عسل به عنوان یک محصول صادراتی درجه یک

نیوزلند با صادرات 280.9 میلیون دلاری بزرگترین صادرکننده عسل جهان در سال 2025 بوده است. جایگاه این کشور نشان از اهمیت مفهوم «ارزش افزوده» در بازار عسل دارد.

نیوزلند نه تنها بر حجم صادرات در بازار جهانی تمرکز کرده است، بلکه توانسته عسل خود را به عنوان محصولی با کیفیت و با ویژگی های خاص معرفی کند. این کشور از برندسازی، بسته بندی و بازاریابی بین المللی برای افزایش ارزش محصول استفاده کرده است.

این تجربه برای کشورهای دارای ظرفیت تولید عسل از جمله ایران بسیار مهم است. صادرات عسل به صورت فله معمولا ارزش افزوده کمتری نسبت به محصول بسته بندی شده و برند دارد. از طرفی ایجاد برند معتبر و حضور مستقیم در بازار مصرف می تواند سهم تولیدکننده و صادرکننده را از ارزش نهایی محصول افزایش دهد.

هند در مسیر رشد سریع قرار دارد

در میان صادرکنندگان عمده، هند یکی از سریع ترین رشدها را در سال 2025 به ثبت رسانده است. صادرات عسل طبیعی هند نسبت به سال 2024 25.4 درصد افزایش یافته و ارزش صادرات آن به 228.9 میلیون دلار رسیده است.

این رشد نشان می دهد که کشورهایی که بازارهای صادراتی خود را متنوع می کنند می توانند سهم خود را حتی در بازار رقابتی جهانی افزایش دهند.

هند در سال های اخیر تلاش کرده تا ظرفیت صادرات محصولات کشاورزی خود را افزایش دهد که حضور این کشور در رتبه سوم صادرات عسل نمونه ای از این روند است.

مکزیک، بلژیک و هلند؛ رشد قابل توجه در یک سال

در بین 15 صادرکننده بزرگ عسل، مکزیک با رشد 38.9 درصدی بیشترین افزایش صادرات را نسبت به سال قبل داشته است. صادرات عسل این کشور در سال 2025 به 65.9 میلیون دلار رسید.

بلژیک نیز با رشد 34.9 درصدی عملکرد قابل توجهی داشت و صادرات آن به 107.5 میلیون دلار رسید. هلند نیز رشد 29.2 درصدی را تجربه کرد.

این تحولات نشان می دهد که بازار جهانی عسل امکان تغییر جایگاه کشورها را دارد و لزوماً سهم بازار ثابت نیست. کشورهایی که می توانند به بازارهای جدید دسترسی داشته باشند یا از ظرفیت های فرآوری و بسته بندی استفاده کنند، می توانند صادرات خود را افزایش دهند.

ایران؛ صادرات کمتر از یک میلیون دلار

یکی از مهم ترین بخش های آمار سال 2025 برای اقتصاد ایران، جایگاه این کشور در بازار جهانی عسل است. بر اساس اطلاعات ارائه شده، ایران با صادرات حدود 869 هزار دلار در رتبه 66 صادرکنندگان عسل طبیعی قرار دارد.

کاهش 37.1 درصدی ارزش صادرات عسل ایران در سال 2025 در شرایطی رخ داد که ارزش صادرات جهانی عسل در همان سال 7.1 درصد افزایش یافت. بنابراین ایران نه تنها از رشد بازار جهانی بهره کافی نبرده، بلکه صادرات خود را نیز کاهش داده است

نکته مهمتر کاهش 37.1 درصدی ارزش صادرات ایران نسبت به سال 2024 است.
این کاهش در شرایطی رخ داد که ارزش صادرات جهانی عسل در همان سال 7.1 درصد افزایش یافت. بنابراین ایران نه تنها از رشد بازار جهانی بهره کافی نبرده، بلکه صادرات خود را نیز کاهش داده است.

اگر این دو رقم را در کنار هم قرار دهیم، تصویر روشنی از فاصله ایران با ظرفیت بالقوه اش به دست می آید. ایران از نظر آب و هوا، تنوع پوشش گیاهی و امکان پرورش زنبور عسل ظرفیت قابل توجهی دارد، اما این ظرفیت هنوز به جایگاه متناسبی در تجارت جهانی تبدیل نشده است.

استاندارد و اعتماد؛ حلقه مفقوده صادرات ایران

شایان ذکر است که بازار عسل در دنیا به شدت به «کیفیت و اعتماد» وابسته است. در واقع خریداران عمده به شاخص هایی مانند خلوص عسل، میزان رطوبت، بقایای دارویی، منشاء گیاهی، استانداردهای بهداشتی و قابلیت ردیابی محصول توجه می کنند.

از این رو توسعه آزمایشگاه های تخصصی، کنترل کیفیت در مراحل تولید و ایجاد سیستم های مطمئن برای ردیابی محصولات می تواند نقش مهمی در افزایش صادرات ایران داشته باشد.

از طرفی برند عسل ایرانی باید بتواند در بازارهای خارجی شناخته شود. صادرات محصول بدون نام تجاری خاص، قدرت چانه زنی صادرکننده را کاهش می دهد.

ظرفیت بازارهای منطقه برای ایران

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود به بازارهای مهمی در خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و حتی برخی کشورهای اروپایی دسترسی دارد.

این وضعیت می تواند یک مزیت برای صادرات عسل باشد، زیرا نگهداری و حمل و نقل عسل نسبت به بسیاری از محصولات تازه کشاورزی راحت تر است.

بازار کشورهای همسایه می تواند یکی از اولین مسیرهای توسعه صادرات ایران باشد. اما حضور در این بازارها نیازمند برنامه ریزی بلندمدت، شناخت ذائقه مصرف کننده، بسته بندی مناسب، قیمت رقابتی و ایجاد شبکه توزیع است.

لزوم تصویب صادرات فله

یکی از مهم ترین راه های افزایش درآمد صادراتی ایران، کاهش وابستگی به صادرات فله است. عسل بسته بندی شده با برند خاص، اطلاعات کامل محصول، طراحی مناسب و استانداردهای بین المللی می تواند ارزش بیشتری نسبت به عسل خام و فله ایجاد کند.

در این زمینه، تجربه نیوزلند قابل توجه است. این کشور با تمرکز بر کیفیت و برندسازی توانسته ارزش بالایی از صادرات عسل کسب کند.

ایران همچنین می‌تواند با سرمایه‌گذاری در بسته‌بندی، بازاریابی و برندهای تخصصی، مقداری از شکاف با صادرکنندگان بزرگ را کاهش دهد.

بازار جهانی؛ فرصت یا تهدید برای ایران؟

رشد 7.1 درصدی صادرات جهانی عسل در سال 2025 نشان دهنده وجود تقاضا در بازار بین المللی است. بنابراین، فرصت صادرات همچنان قابل توجه است.

اما کاهش 37.1 درصدی صادرات ایران نشان می دهد که بهره برداری از این فرصت مستلزم تغییر در ساختار صادرات است.

ایران باید از نگاه صرفاً تولید محور فاصله بگیرد و سیاست خود را به سمت زنجیره ارزش، بازاریابی و برندسازی سوق دهد. تولید کننده باید بداند محصول خود را برای چه بازاری و با چه استانداردی تولید می کند.