زیتون ایران در تنگنای تولید و بازار؛ از بحران انرژی تا انباشت محصول

بازار؛ گروه کشاورزی: مهدی عباسی رئیس شورای ملی زیتون در گفتگو با بازار با اشاره به چالش‌های بخش‌های مختلف زنجیره تولید زیتون، محدودیت تامین انرژی، توقف توسعه باغ‌ها در برخی استان‌ها، ضعف صنایع تبدیلی و مشکلات صادرات، تاکید کرد: اصلاح مقررات و مقررات می‌تواند به افزایش ظرفیت‌های تولید و تسهیل در استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی کمک کند. کشور

محدودیت گاز؛ جلوگیری از تولید نهال زیتون

عباسی با اشاره به مشکلات حوزه تولید نهال زیتون گفت: یکی از چالش های اصلی این بخش در سال جاری تامین انرژی است. به گفته وی محدودیت استفاده از گاز باعث شده تا عملا تولید نهال زیتون متوقف شود. مشکلی که می تواند روند توسعه و نوسازی باغات زیتون را در سال های آینده تحت تاثیر قرار دهد.

لازم به ذکر است که تولید نهال یکی از حلقه های مهم زنجیره باغبانی است و محدودیت های موجود در این بخش می تواند دسترسی باغداران به نهال و امکان برنامه ریزی برای توسعه یا جایگزینی درختان را تحت تاثیر قرار دهد. به گفته رئیس شورای ملی زیتون، مشکلات تامین انرژی در کنار موانع توسعه باغات، فعالیت تولیدکنندگان را با مشکل مواجه کرده است.

توقف توسعه باغ ها در سه استان از سال 2013

رئیس شورای ملی زیتون با انتقاد از محدودیت توسعه باغات زیتون در برخی مناطق کشور تصریح کرد: توسعه این محصول از سال 1393 در سه استان زنجان، گیلان و قزوین متوقف شده است. به گفته وی، موضوع مربوط به بحث کمبود منابع آبی است.

عباسی با مقایسه نیاز آبی زیتون و برنج گفت: مصرف آب زیتون حدود یک هشتم برنج است و از نظر توجیه اقتصادی زیتون می تواند حدود 2.5 برابر برنج راندمان اقتصادی داشته باشد. وی با طرح این سوال که چرا توسعه کشت برنج ادامه دارد، اما توسعه زیتون محدود شده است، مسئله آب را بیش از کمبود منابع، ناشی از نحوه مدیریت منابع و تصمیم گیری ها ارزیابی کرد.

این اظهارات در شرایطی بیان می شود که انتخاب الگوی کشت علاوه بر میزان مصرف آب به عواملی مانند شرایط اقلیمی هر منطقه، عملکرد محصول، هزینه های تولید، بازار فروش و درآمد نهایی کشاورز بستگی دارد. عباسی از این منظر خواستار بازنگری در محدودیت های توسعه زیتون و توجه بیشتر به ظرفیت اقتصادی این محصول شده است.

عملکرد تولید زیتون ایران بالاتر از میانگین جهانی است

عباسی در پاسخ به سوالی مبنی بر افزایش بهره وری باغات به جای توسعه سطح زیر کشت، گفت: متوسط ​​عملکرد زیتون در دنیا حدود 2 تن در هکتار است در حالی که این رقم در ایران به حدود 5 تن در هکتار می رسد. به گفته وی، این تفاوت نشان می دهد که عملکرد تولید در باغات کشور نسبت به میانگین جهانی در وضعیت خوبی قرار دارد. اما وی تاکید کرد: تشکل های تخصصی و اتاق های بازرگانی اختیارات اجرایی مستقیمی برای مدیریت تولید و اجرای سیاست های باغبانی ندارند. فعالیت این موسسات عمدتاً به اطلاع رسانی، برگزاری دوره های آموزشی، تعامل با دستگاه های دولتی و پیگیری مطالبات فعالان صنعت محدود می شود.

رئیس شورای ملی زیتون افزود: انجمن های استانی در مناطق زیتون کاری با اتاق های بازرگانی همکاری می کنند و برگزاری جلسات و دوره های آموزشی را به صورت مستمر دنبال می کنند. اما از دیدگاه وی برای رفع موانع تولید و توسعه باغات باید همکاری سازمان ها با تصمیم گیری و اقدام اجرایی نهادهای مسئول همراه باشد.

عرضه عمده زیتون و از دست دادن ارزش افزوده
عباسی یکی از چالش های مهم صنعت زیتون را ضعف صنایع تبدیلی و بسته بندی دانست و گفت: در شرایط فعلی حدود 70 تا 75 درصد زیتون کشور به صورت عمده در بازار به فروش می رسد. به گفته وی، این وضعیت ظرفیت ایجاد ارزش افزوده از طریق فرآوری، بسته بندی و عرضه محصولات برند را محدود کرده و در نتیجه این وضعیت سالانه حدود 6 هزار میلیارد تومان معادل 6 همات ارزش افزوده بالقوه از بین می رود.
عباسی یکی از موانع توسعه صنایع تبدیلی را سختی صدور مجوز در استان ها دانست و گفت: انبوه مقررات و فرآیندهای اجرایی در شرکت های شهرک های صنعتی و نهادهای مرتبط، ایجاد واحدهای تبدیلی جدید را با مشکل مواجه کرده است.

وی همچنین به دشواری های ثبت برند و فعالیت تولیدکنندگان بدون کارخانه اشاره کرد و گفت: فرآیندهای مربوط به ثبت برند در برخی موارد حدود یک سال تا یک سال و نیم طول می کشد. به گفته وی طولانی بودن این مراحل، ورود سریعتر محصولات به بازار و توسعه فعالیت های تجاری را با مشکل مواجه می کند.

کاهش مصرف کنسرو زیتون و مازاد 80 هزار تنی

در ادامه این گفتگو رئیس شورای ملی زیتون با اشاره به تغییرات بازار داخلی گفت: تولید سالانه کنسرو زیتون در کشور حدود 120 هزار تن بود که با افزایش تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها، مصرف این محصول به حدود 40 تا 00 تن کاهش یافته است. بنابراین فاصله سطح قبلی و فعلی حدود 80 هزار تن است و بر این اساس باید بازارهای جدیدی برای آن پیدا کرد و بخشی از آن از طریق صادرات به فروش رسید.

عباسی از کشورهای روسیه، تاجیکستان، گرجستان، ارمنستان و اقلیم کردستان به عنوان بازارهای هدف یا مشتریان محصولات زیتون ایران نام برد و تاکید کرد: البته رسیدن به این بازارها تنها به وجود تقاضا بستگی ندارد و تولیدکنندگان باید الزامات فنی، تجاری و قانونی صادرات را نیز رعایت کنند.

به گفته وی، «بسته بندی مناسب، رعایت کدهای بین المللی مربوط به کالا و داشتن برند و مجوزهای لازم» از پیش نیازهای حضور در بازارهای صادراتی است.

تسهیل در صدور مجوزها و کاهش مقررات زائد از جمله اقداماتی است که می تواند به فعال شدن ظرفیت های فرآوری و افزایش امکان صادرات فرآورده های زیتون کمک کند.

عباسی خاطرنشان کرد: فعالیت واحدهای بدون برند یا پروانه بهره برداری می تواند فرآیند صادرات را با مشکل مواجه کند. زیرا دریافت کارت بازرگانی و انجام تشریفات صادراتی نیازمند تشریفات قانونی است.

وی تسهیل در صدور مجوزها و کاهش مقررات زائد را از جمله اقداماتی دانست که می تواند به فعال شدن ظرفیت های فرآوری و افزایش امکان صادرات فرآورده های زیتون کمک کند.

لزوم تصحیح آمار تولید و تصمیم گیری دقیق تر

عباسی در بخشی دیگر از این گفت و گو، نبود آمار دقیق و قابل اتکا را یکی از مشکلات سیاست گذاری در بخش کشاورزی دانست و گفت: اطلاع از میزان تولید، وضعیت صنایع تبدیلی و شرایط بازار باید مبنای تصمیم گیری باشد. زیرا بدون آمار موثق برنامه ریزی برای تولید و صادرات با خطا همراه خواهد بود.

رئیس شورای ملی زیتون درباره وضعیت تولید امسال گفت: برآوردهای دریافتی از استان ها میزان تولید زیتون کشور را نزدیک به 140 هزار تن نشان می دهد. وی در عین حال تاکید کرد که این رقم تخمینی است و به دلیل ضعف مکانیزم های آماری نمی توان آن را آمار قطعی و نهایی تلقی کرد.

عباسی با اشاره به تفاوت عملکرد استان ها، تصریح کرد: تولید در برخی مناطق از جمله گلستان و فارس و بخشی از قزوین و گیلان ضعیف بوده است. از طرفی زنجان سال زراعی بهتری داشت و حدود 70 درصد تولید زیتون کشور مربوط به این استان بود.

تسهیل در صدور مجوزها؛ راهکاری برای فعال سازی ظرفیت صنعت زیتون

رئیس شورای ملی زیتون با تاکید بر ظرفیت اقتصادی این محصول گفت: زیتون در بین محصولات باغی کشور جایگاه اقتصادی قابل توجهی دارد و در برخی ارزیابی ها رتبه های بالایی از نظر توجیه اقتصادی کسب کرده است. اما استفاده از این ظرفیت در گرو رفع موانع تولید، توسعه صنایع تبدیلی و تسهیل صادرات است.

عباسی نقش دولت در اصلاح فرآیندهای اداری و زمینه سازی فعالیت بخش خصوصی را مهم دانست و گفت: حتی تسهیل در صدور مجوزها می تواند به توسعه واحدهای فرآوری، افزایش سهم محصولات بسته بندی و استفاده بهتر از بازارهای صادراتی منجر شود.

بر اساس اظهارات رئیس شورای ملی زیتون، صنعت زیتون ایران همزمان با مشکلات متعددی مواجه است. محدودیت گاز در تولید نهال، موانع توسعه باغات، آمار ضعیف تولید، کاهش تقاضای داخلی برای کنسرو زیتون و مشکلات اداری صادرات. مجموعه این عوامل نشان می دهد که توسعه این صنعت به افزایش تولید در باغات محدود نمی شود و تکمیل زنجیره تامین نهاده و فرآوری تا بسته بندی و دسترسی به بازار برای تبدیل ظرفیت تولید به درآمد پایدار حائز اهمیت است.