بازار؛ گروه استان ها: اردبیل در بهار 1404 با نرخ بیکاری 9.7 درصد به همراه خوزستان، سیستان و بلوچستان، البرز و ایلام در فهرست پنج استان دارای بیشترین بیکاری کشور قرار گرفت. میانگین کشوری در این فصل 7.3 درصد بود. یعنی فاصله 2.4 درصدی اردبیل با میانگین کشوری آن را به یکی از کانون های مزمن بیکاری تبدیل کرده است. نکته نگران کننده تر این است که نرخ بیکاری استان با 0.1 درصد افزایش از 9.6 به 9.7 درصد نسبت به بهار 1403 و نرخ مشارکت اقتصادی 47.5 درصد و نرخ اشتغال 42.9 درصد است.
در آن سوی معادله استاندار اردبیل از اجرای طرح اقتصادی 85 هزار میلیارد تومانی در استان خبر داده است. طی دو سال گذشته 490 پروژه بزرگ و کوچک به بهره برداری رسیده و با فعال سازی 150 واحد راکد، برای 8 هزار نفر فرصت شغلی جدید ایجاد شده است. همچنین 37 طرح از تفاهم نامه همایش بین المللی سرمایه گذاری با 52 هزار میلیارد تومان سرمایه گذاری و اشتغال 6 هزار و 600 نفر آغاز شده و 10 طرح با 34 هزار میلیارد تومان سرمایه گذاری و اشتغال 7 هزار نفر در سفر رئیس جمهور به امضا رسیده است.
جدول زیر تصویر بزرگ این تناقض را نشان می دهد:
|
شاخص |
اردبیل (بهار ۱۴۰۴) |
میانگین ملی (بهار ۱۴۰۴) |
|
نرخ بیکاری |
9.7 درصد |
7.3 درصد |
|
نرخ مشارکت اقتصادی |
47.5 درصد |
– |
|
نسبت اشتغال |
42.9 درصد |
– |
|
شاخص بدبختی |
45.2 درصد |
41.8 درصد |
|
بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی |
حدود 34 درصد |
– |
منبع: مرکز آمار ایران و اداره کل امور اقتصادی و دارایی اردبیل
این جدول یک واقعیت را نشان می دهد: سرمایه گذاری در اردبیل متوقف نشده است، اما نرخ بیکاری نه تنها کاهش چشمگیری نداشته، بلکه نسبت به بهار سال قبل اندکی افزایش یافته است. سوال اینجاست که با سرمایه گذاری 85 هزار میلیارد تومانی چه نوع اشتغالی ایجاد شده است و چرا حداقل در کوتاه مدت تاثیر آن بر بازار کار استان نامحسوس است؟
نرخ بیکاری اردبیل در بهار 1404 به 9.7 درصد رسید که 2.4 درصد بالاتر از میانگین کشوری (7.3 درصد) است و این استان را در فهرست پنج استان دارای بیشترین بیکاری در کنار خوزستان، سیستان و بلوچستان، البرز و ایلام قرار داد.
بیکاری ۳۴ درصد فارغ التحصیلان؛ وقتی مدرک دانشگاهی تضمینی برای شغل نیست
عمق بحران اشتغال اردبیل را باید در آمارهای جداگانه جستجو کرد. میانگین بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی در استان حدود 34 درصد است. به عبارت دیگر از هر سه جوان تحصیل کرده اردبیلی یک نفر بیکار است. در برخی شهرها مانند خلخال این میزان به حدود 52 درصد می رسد. کارشناسان اشتغال استان تاکید می کنند سهم بالای فارغ التحصیلان دانشگاهی در ترکیب بیکاران یکی از دلایل اصلی این بحران است و فاصله تحصیلات دانشگاهی با مهارت های مورد نیاز بازار کار بسیاری از جوانان تحصیل کرده را در جستجوی شغل مناسب ناکام گذاشته است.
این شکاف مهارتی دقیقاً همان نقطه ای است که سرمایه گذاری های کلان را از ایجاد اشتغال پایدار باز می دارد. پروژه های صنعتی بزرگ مانند فولاد یا پتروشیمی به نیروی کار ماهر و فنی نیاز دارند. نیرویی که در استان آموزش کافی دیده نمی شود. در نتیجه بخشی از اشتغال ایجاد شده یا به نیروی کار غیربومی سپرده می شود یا در قالب مشاغل غیررسمی و فصلی باقی می ماند. خود استاندار اردبیل نیز بر لزوم «تطبیق رشته های دانشگاهی با نیاز بازار کار» و «راه اندازی هنرستان های نزدیک صنعت» تاکید کرده است. تاکیدی که نشان می دهد مسئولان نیز متوجه این شکاف هستند اما سرعت اصلاح آن با سرعت تزریق سرمایه برابری نمی کند.
بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی در اردبیل حدود 34 درصد و در برخی شهرها مانند خلخال به 52 درصد می رسد. کارشناسان شکاف بین تحصیلات دانشگاهی و مهارت های مورد نیاز بازار کار را یکی از دلایل اصلی این بحران می دانند.
استخدام ۸ هزار نفر از احیای واحدهای راکد؛ مشاغل با بهره وری پایین
بخش قابل توجهی از اشتغال ایجاد شده در اردبیل حاصل احیای 150 واحد راکد بوده است. استاندار اردبیل اعلام کرده است که این واحدها برای 8 هزار نفر فرصت شغلی جدید ایجاد کرده و استان در این زمینه رتبه سوم کشور را دارد. احیای واحدهای راکد بدون شک دستاورد مثبتی است، اما سوال کیفی این است که این 8000 شغل چه سطحی از بهره وری، درآمد و ثبات را فراهم می کند؟
واحدهای راکدی که فعال می شوند معمولا با ظرفیت کم، تکنولوژی قدیمی و بازار محدود فعالیت خود را از سر می گیرند. اشتغال ایجاد شده در این واحدها اغلب در زمره مشاغل ساده و کم مهارت بوده و از نظر بهره وری با استانداردهای اقتصاد مدرن فاصله دارد. از سوی دیگر طرح های سرمایه گذاری بزرگی مانند مجتمع فولاد اردبیل با سرمایه گذاری حدود 18 هزار میلیارد ریال به دلیل سرمایه بر بودن، اشتغال مستقیم محدودی ایجاد می کند. بنابراین، ترکیب اشتغال استان به سمت مشاغل کم مهارت و کم بهره وری می رود، در حالی که بسیاری از فارغ التحصیلان دانشگاهی به دنبال مشاغل مهارت محور و متناسب با تحصیلات خود هستند.
بخش قابل توجهی از اشتغال ایجاد شده در اردبیل حاصل احیای 150 واحد راکد است که برای 8 هزار نفر شغل ایجاد کرده است. این مشاغل عمدتاً در زمره مشاغل ساده و کم مهارت قرار می گیرند و بهره وری پایینی دارند، در حالی که فارغ التحصیلان دانشگاهی به دنبال مشاغل مهارت محور و متناسب با تحصیلات خود هستند.
سرمایه گذاری ۲۵۰ همتی و ۲۲ هزار شغل؛ وعده ای که باید همراه با مهارت آموزی باشد
استان اردبیل 304 فرصت سرمایه گذاری را احصا و معرفی کرده و هدف گذاری کرده است که 250 هزار میلیارد تومان سرمایه گذاری در استان ثبت شود و برای بیش از 22 هزار نفر زمینه اشتغال فراهم شود. همچنین در حوزه گلخانه 70 هزار میلیارد ریال در شهرک های گلخانه ای استان سرمایه گذاری شده است و مجتمع گلخانه ای پارس آباد ظرفیت اشتغال 14 هزار نفر را دارد. این اعداد نشان می دهد که ظرفیت سرمایه گذاری در اردبیل به ویژه در کشاورزی پیشرفته و صنایع تبدیلی قابل توجه است.
با این حال، اشتغال 22000 نفر از این سرمایه گذاری ها منوط به یک پیش نیاز اساسی است: آموزش نیروی کار ماهر که پاسخگوی نیازهای این پروژه ها باشد. در غیر این صورت سرمایه گذاری 250 همتی می تواند به سرنوشت 85 هزار میلیارد تومان فعلی دچار شود. یعنی ایجاد پروژه های بزرگ اقتصادی اما اشتغال محدود و نامتناسب با ترکیب نیروی کار استان. طرح ملی مهارت آموزی با هدف آموزش سالانه 50 هزار نفر در استان و اختصاص 19 درصد تعهد اشتغال سالانه به دانش آموختگان مهارتی مسیر درستی را نشان می دهد اما اجرای آن باید با سرعت سرمایه گذاری همگام باشد.
اردبیل 304 فرصت سرمایه گذاری را با هدف جذب 250 هزار میلیارد تومان و اشتغال 22 هزار نفر معرفی کرده است. همچنین 70 هزار میلیارد ریال در شهرک های گلخانه ای استان سرمایه گذاری شده است و مجتمع گلخانه ای پارس آباد ظرفیت اشتغال 14 هزار نفر را دارد. تحقق این ظرفیت ها منوط به تربیت نیروی کار ماهر همزمان با پیشرفت پروژه ها می باشد.
از مسئولیت اجتماعی تا اقتصاد مقاومتی حلقه مفقوده پیوند بین شرکت و مهارت است
در کنار سیاست های دولت، یکی از ظرفیت های کمتر استفاده شده در اردبیل، مسئولیت اجتماعی شرکت ها در قالب اقتصاد مقاومتی است. تفاهم نامه احیای مسئولیت های اجتماعی شرکت ها با حضور معاون حراست، استانداری اردبیل و شرکت معین اختاز رضاتسی امضا شد. این تفاهم نامه می تواند بستری برای مشارکت شرکت های بزرگ در آموزش های مهارتی، کارورزی و ایجاد اشتغال مبتنی بر مهارت فراهم کند. اما تاکنون بیشتر در سطح اعلام آمادگی باقی مانده و خروجی عملیاتی ملموسی را به دنبال نداشته است.
بنگاههای بزرگ استان بهویژه در بخشهای فولاد، غذا و گلخانه میتوانند با سرمایهگذاری در مراکز آموزش فنی و حرفهای، بورسیههای مهارتی و کارورزیهای هدفمند، شکاف بین مدارک دانشگاهی و نیاز صنعت را پر کنند. این رویکرد هم به نفع شرکت (تامین نیروی متخصص بومی) و هم به نفع استان (کاهش بیکاری فارغ التحصیلان) است. تجربه طرح های موفق اشتغالزایی با تفکر بسیجی در استان که با تزریق 400 میلیارد تومان برای 3 هزار نفر شغل پایدار ایجاد کرد، نشان می دهد که الگوهای مشارکتی و بومی می تواند کارآمد باشد به شرطی که از سطح طرح های کوچک فراتر رفته و تبدیل به سیاست عمومی شود.
تجربه اردبیل نشان می دهد که تزریق سرمایه بدون اصلاح نظام مهارت آموزی و پیوند دانشگاه و صنعت نمی تواند بیکاری را به صورت پایدار کاهش دهد.
اردبیل به عنوان آزمون سراسری سرمایه گذاری اشتغال محور
تجربه اردبیل فراتر از یک موضوع استانی، آزمونی برای راهبرد کلان جمهوری اسلامی در اقتصاد مقاومتی است. اگر 85 هزار میلیارد تومان سرمایه گذاری نتواند نرخ بیکاری 9.7 درصدی را به صورت پایدار کاهش دهد، این سوال ملی مطرح می شود که آیا سیاست تزریق سرمایه بدون اصلاح نظام مهارت آموزی و پیوند دانشگاه و صنعت کفایت می کند؟ در شرایطی که کشور با تحریم و محدودیت منابع مواجه است، هر ریال سرمایه گذاری باید حداکثر اشتغال مولد و مهارت محور را ایجاد کند. نه تنها طرح هایی که در آمارهای سرمایه گذاری بزرگ به نظر می رسند، بلکه تاثیر محدودی بر اشتغال دارند.
اردبیل با موقعیت مرزی خود ظرفیت تبدیل شدن به قطب صنایع تبدیلی کشاورزی، گلخانه های مدرن و صنایع معدنی را دارد. اما تحقق این چشم انداز مشروط به این است که سرمایه گذاری با آموزش های مهارتی هدفمند، مسئولیت اجتماعی واقعی شرکت ها و بازنگری در رشته های دانشگاهی همراه باشد. در غیر این صورت تضاد 85 هزار میلیارد تومانی سرمایه گذاری و 9.7 درصدی بیکاری مستثنی نخواهد بود، بلکه الگوی تکرارپذیر در سایر استان های کشور خواهد بود. راه حل نه توقف سرمایه گذاری و نه کاهش بیکاری با کمک های موقت است. بلکه اتصال زنجیره سرمایه به زنجیره مهارت است. انگشتری که امروزه اردبیل بیش از هر چیزی به آن نیاز دارد.

















گفتگو در مورد این post