بسته مذاکره تهران; آیا ابتکار جدیدی در راه است؟

اقتصاد ایران:

در شرایطی که مسیر مذاکرات ایران و آمریکا همچنان با بن بست مواجه است، سلسله اظهارات مقامات دو طرف و تحرکات دیپلماتیک منطقه نشان می دهد که هنوز کانال های ارتباطی و تلاش های کشورهای میانجی متوقف نشده است. اما موضع اعلام شده تهران این است که بازگشت به مذاکرات منوط به اجرای تعهدات آمریکا و تحقق شروط ایران است.

در تازه ترین تحولات، خبرگزاری تاس به نقل از یک منبع بلندپایه ایرانی گزارش داد که تهران همچنان امکان مذاکره بر سر پرونده هسته ای را رد نمی کند، اما اجرای کامل توافقنامه اسلام آباد مشروط گزارش‌های منتشر شده به نقل از تاس همچنین بیانگر این موضع است که بازگشت ایران به مسیر دیپلماتیک در گرو اثبات جدیت واشنگتن و اجرای توافق قبلی است.

هفت شرط ایران برای شروع مذاکرات

در همین رابطه محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام کرده است هفت شرط ایران برای شروع هرگونه مذاکره به دولت آمریکا واگذار شده است و تهران اکنون منتظر پاسخ واشنگتن به این شرایط است.

رضایی همچنین گفت: پس از آنچه ایران «نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد از سوی آمریکا» می‌داند، راهبرد تهران در سه حوزه جنگ، مذاکره و مقابله با تحریم‌های اقتصادی تغییر کرده است. وی همچنین در اظهاراتی جداگانه تاکید کرده بود که از نظر تهران، آمریکا باید حقوق و شرایط ایران را بپذیرد تا از وضعیت موجود خارج شود.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس نیز در نطق روز یکشنبه خود از انتقال پیام‌ها و شروط ایران به طرف آمریکایی از طریق میانجی‌گری خبر داد. به گفته وی، تا زمانی که این شرایط محقق نشود، حقوق مورد ادعای ایران به رسمیت شناخته نشود و تعهدات آمریکا عملی نشود، دلیلی برای بازگشت به شرایط قبلی مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز وجود نخواهد داشت. این موضع در گزارش های دیگر از سخنان قالیباف نیز منعکس شده است.

ادعای جدید ترامپ درباره ایران

دونالد ترامپ در تازه ترین پست خود ضمن اعلام آمادگی برای دیدار با رئیس جمهور ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل مدعی شد که ایران سه گزینه مقابل در گزارش بعدی جزئیات این سه گزینه در این قسمت توضیح داده نشده است.

شرایط مذاکره چیست؟

در فضایی که پیرامون شرایط تهران شکل گرفته، مواردی مانند آزادسازی دارایی های بلوکه شده ایران، توقف حملات آمریکا، پایان محاصره دریایی و توقف دخالت آمریکا در امور داخلی ایران به عنوان بخشی از مطالبات مطرح شده ذکر شده است.

در همین حال رسانه اماراتی «ارمنیوز» به نقل از منابع غربی خبر داد مدعی ایران به منظور کاهش تنش با ایالات متحده، توقف فوری غنی سازی اورانیوم در سطوح بالاتر از 5 درصد مطرح کردند و از سوی دیگر خواستار آزادی بخشی از دارایی های بلوکه شده خود در بانک های آسیایی به ویژه در بانک های آسیایی شدند. کره جنوبی و ژاپن فرارو این موضوع را به عنوان ادعای آن رسانه نقل کرده است و نه موضع رسمی تایید شده توسط تهران.

فرارو در تحلیل خود این ادعا را با توجه به تاکید تهران بر اجرای گام به گام تفاهم اسلام آباد و تحولات مربوط به تنگه هرمز مشکوک دانست.

همین رسانه اماراتی نیز مدعی شد که در بسته پیشنهادی ایران موضوعاتی مانند بازگشایی کامل و ایمن تنگه هرمز، تضمین توقف تهدیدات علیه کشتیرانی، خودداری از استفاده از پهپادها و مین های دریایی و هماهنگی ترددهای دریایی با همکاری عمان. نیز مطرح شده است. در گزارش فوق به این موارد به عنوان ادعای رسانه ها اشاره شده است.

کانال واسطه ها همچنان فعال است

از سوی دیگر، کشورهای میانجی همچنان به تلاش برای نزدیک‌تر کردن تهران و واشنگتن به یکدیگر ادامه می‌دهند.

وزیر خارجه قطر گفته است که از مقامات دولت آمریکا شنیده است که واشنگتن خواهان دستیابی به توافق است. همزمان، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه از برنامه های جدید برای آشتی ایران و آمریکا خبر داد و گفت که ترکیه و سایر کشورها در تلاش هستند تا دو طرف را به مسیر مذاکره بازگردانند.

در کنار این تحرکات، سفر محسن نقوی وزیر کشور پاکستان به تهران نیز مورد توجه قرار گرفته است. اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران این سفر را در چارچوب روابط دوجانبه و پیرو توافقات مشترک روسای جمهور دو کشور توصیف کرد و گفت از وجود برنامه مشخصی برای میانجیگری در این سفر اطلاعی ندارم.

بقایی در عین حال گفت: با توجه به اینکه پاکستان پیش از این اقدام به میانجیگری کرده است، طبیعی است که اسلام آباد از فرصت های مختلف برای تلاش های جمیله استفاده کند. گزارش‌های دیگری نیز تایید می‌کند که وزارت امور خارجه ایران وجود پیام یا ابتکار خاص آمریکا با وزیر کشور پاکستان را تکذیب کرده و محور اصلی این سفر را روابط دوجانبه دانسته است.

سناریوی اول؛ بازگشت تدریجی به میز مذاکره

در ادامه، در بخش تحلیلی گزارش، با توجه به ادامه تنش میان ایران و آمریکا و فعال ماندن میانجی‌ها، دو سناریو تا حدودی ارائه می‌شود. اواسط نوامبر و زمان برگزاری انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا بالا رفته است.

در سناریوی اول، احتمال بازگشت تدریجی به میز مذاکره بالا می آید. بر اساس تحلیل این رسانه، نزدیک شدن به انتخابات میان دوره ای کنگره می تواند محاسبات واشنگتن را تحت تاثیر قرار دهد. به خصوص اگر ادامه بحران با ایران همزمان با افزایش فشارهای منطقه ای و نگرانی از گسترش درگیری بین عربستان و حوثی ها هزینه های سیاسی و اقتصادی بیشتری را به همراه داشته باشد.

در چنین سناریویی، نویسنده گزارش پیشنهاد کرده است که آمریکا بار دیگر به سمت مذاکره از طریق میانجیگری پیش خواهد رفت.

اجرای بخشی از تعهدات قبلی یا ارائه تضمین ها و امتیازات برای بازسازی اعتماد در این سناریو نیز می تواند مقدمه ای برای احیای تفاهم اسلام آباد باشد. فرارو تاکید کرد که تحقق چنین مسیری منوط به واکنش واشنگتن به شرایط ایران، میزان انعطاف هر دو طرف و وجود یک ابتکار دیپلماتیک خاص است.

سناریوی دوم؛ ادامه وضعیت “بدون جنگ، بدون صلح”

سناریوی دوم ارائه شده در این گزارش، تداوم وضعیت موجود و باقی ماندن روابط در شرایط «نه جنگ، نه صلح» است.

بر اساس این تحلیل، اگر آمریکا شرایط ایران را نپذیرد و تهران با بازگشت به شرایط قبلی مذاکرات بدون انجام تعهدات خود موافقت نکند، ممکن است وضعیت فعلی تا مهلت مذکور ادامه یابد.

در این صورت کانال های ارتباطی و فعالیت های میانجی ها به طور کامل متوقف نمی شود، اما مذاکرات رسمی نیز از سر گرفته نمی شود. در ادامه این سناریوی تحلیلی، فرارو احتمال تشدید مجدد درگیری نظامی و ورود آمریکا و اسرائیل به مرحله دیگری از جنگ شدید علیه ایران را نیز مطرح کرده است. این بخش این یک پیش بینی و سناریوی نویسنده گزارش است و نه یک تحول قطعی یا اعلام رسمی.

مذاکرات نه قطعی است و نه کاملاً منتفی است

نتیجه گزارش فوق این است که در شرایط کنونی نه می توان بازگشت ایران و آمریکا به مذاکرات را قطعی دانست و نه می توان گفت که تلاش های دیپلماتیک به پایان رسیده است.

کانال‌های میانجی هنوز فعال هستند، اما شکاف بین شروط اعلام شده تهران و مواضع واشنگتن، دستیابی به ابتکار مورد توافق طرفین را دشوار کرده است.