افزایش فشار بر برخی مراکز فرهنگی و شیعی در افغانستان نگرانی هایی را از تضعیف نفوذ اجتماعی ایران در این کشور ایجاد کرده است. یک تحلیل جدید هشدار می دهد که نابودی این شبکه های اجتماعی می تواند بازدارندگی غیرنظامی ایران در افغانستان را در صورت بروز درگیری در آینده کاهش دهد. اما شواهدی از تصمیم طالبان برای مشارکت مستقیم در جنگ علیه ایران منتشر نشده است.
اقتصاد ایران:
واعظ احمد موسوی در یادداشتی به بررسی نقش طالبان در معادلات امنیتی ایران پرداخته و معتقد است که فشارهای اخیر این گروه بر افراد و نهادهایی که احتمال می رود در یک درگیری گسترده در کنار ایران باشند می تواند بخشی از ظرفیت اجتماعی تهران در افغانستان را از کار بیندازد.
چرا اقدام گسترده ای علیه ایران از افغانستان صورت نگرفت؟
در این یادداشت آمده است که برخی از حامیان طالبان در تهران شکست حمله افغانستان علیه ایران در زمان جنگ را نشانه همراهی طالبان با جمهوری اسلامی معرفی کرده اند.
اما نگارنده این تصور را رد کرده و معتقد است که دلیل اصلی را باید در نفوذ و سرمایه اجتماعی ایران در افغانستان جستجو کرد.
به گفته وی، ایران در کشورهایی مانند عراق، پاکستان و افغانستان دارای شبکه ها و پیوندهای اجتماعی قابل توجهی است و هرگونه اقدام آشکار علیه ایران از خاک این کشورها می تواند با واکنش بخشی از جامعه داخلی مواجه شود.
آیا طالبان توانایی های ناتوان کننده را به ایران نزدیک است؟
موسوی اقدامات یک ماه اخیر طالبان را از زاویه ای دیگر بررسی کرده و نوشته است که فشار بر افراد و گروه هایی که ممکن است در یک جنگ تمام عیار در کنار ایران باشند، عملا می تواند این ظرفیت ها را از صحنه خارج کند.
او حتی به کمیسیون عالی شیعیان نیز اشاره کرد و معتقد است که طالبان نیز مانع از فعالیت گروه هایی شده است که خود او در تشکیل آن ها نقش داشته است، اما در شرایط خاص احتمال نزدیک شدن به ایران وجود دارد.
انتقاد از واکنش تهران
بخشی دیگر از این یادداشت به عملکرد تهران می پردازد. نگارنده معتقد است که واکنش کم رنگ ایران به تعطیلی مراکز علمی، فرهنگی و رسانه ای شیعیان می تواند به تدریج روابط نیروهای نزدیک به ایران را در افغانستان تضعیف کند.
از منظر او فقط بستن چند مرکز نیست. بلکه موضوع اصلی سرمایه اجتماعی و شبکه ای از پیوندهای انسانی، فرهنگی، مذهبی و زبانی است که ایران طی سالیان متمادی در افغانستان ایجاد کرده است.
این ظرفیت می تواند برای ایران در شرایط بحرانی بازدارنده باشد و هزینه استفاده از خاک افغانستان علیه تهران را افزایش دهد.
هشدار در مورد فاصله شیعیان و فارسی زبانان
نگارنده همچنین هشدار داده است که اگر شیعیان و فارسی زبانان افغانستان حمایت یا پاسخی مؤثر از سوی تهران در برابر فشارهای طالبان نبینند، ممکن است اعتماد و احساس نزدیکی آنها به ایران کاهش یابد.
به گفته وی، ادامه همزمان فشار طالبان و انفعال تهران می تواند از یک سو ظرفیت های این گروه های اجتماعی را محدود کند و از سوی دیگر ارتباط ذهنی و سیاسی آنها را با ایران تضعیف کند.
اگر افغانستان به سکوی عملیات علیه ایران تبدیل شود چه؟
سوال اصلی این یادداشت مربوط به آینده است. اگر روزی افغانستان به محلی برای انجام عملیات علیه ایران تبدیل شود، آیا تهران همچنان از آن سطحی از نفوذ اجتماعی برخوردار است که استفاده از خاک افغانستان علیه خود را برای طرف مقابل گران تمام کند؟
موسوی ممابی معتقد است که ایران همچنان دارای سرمایه انسانی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی در میان بخشی از جامعه افغانستان است، اما ادامه فشار طالبان از یک سو و واکنش ناکافی تهران از سوی دیگر می تواند به تدریج این سرمایه را از بین ببرد.
گفتگو در مورد این post