از سیستم شهرسازی تا دستیار هوشمند؛ مسیر شهرداری ها برای ورود به عصر هوش مصنوعی

سال‌هاست که شهرداری‌ها به سمت دیجیتالی شدن حرکت کرده‌اند. از حذف فایل های کاغذی و مکانیزه شدن فرآیندها تا استفاده از سیستم های تخصصی در حوزه هایی مانند شهرسازی، درآمد، املاک، GIS و خدمات شهروندی.

اما امروزه در کنار ادامه این مسیر، سوال مهم تری نیز مطرح می شود: بعد از نظام مند شدن فرآیندهای شهری، گام بعدی چیست؟

پاسخ را می توان در پیوند بین سه عنصر یافت: داده ها، سیستم های سازمانی و هوش مصنوعی.

تحول دیجیتال در شهرداری ها به جایگزینی فرم های کاغذی با نرم افزار ختم نمی شود. با دیجیتالی شدن فرآیندها، حجم بیشتری از اطلاعات در سیستم های سازمانی ثبت می شود و این اطلاعات می تواند زمینه شکل گیری تجارب هوشمندتر را در مرحله بعد فراهم کند.

چرا سیستم های تخصصی برنامه ریزی شهری هنوز مهم هستند؟

برنامه ریزی شهری یکی از پیچیده ترین و داده محورترین حوزه های فعالیت شهرداری هاست. اطلاعات املاک، پرونده شهروندی، مقررات ساختمانی، استعلام، عوارض، پروانه ها و داده های مکانی همگی در فرآیندهای مختلف شهرسازی مورد استفاده قرار می گیرند و بسیاری از آنها مربوط به واحدهایی مانند درآمد، نوسازی، GIS و مدیریت شهری است.

به همین دلیل دیجیتالی شدن شهرسازی صرفاً به معنای حذف پرونده های کاغذی نیست. مسئله اصلی ایجاد یک ساختار منسجم برای ثبت، نگهداری، دسترسی و گردش اطلاعات و فرآیندها است

هنگامی که اطلاعات یک دارایی، فایل، پرس و جو یا فرآیند در یک سیستم ثبت و قابل ردیابی است، سازمان فقط یک فرآیند را تسریع نمی کند. بلکه یک دارایی مهم تری به تدریج ایجاد می شود: داده های سازمان یافته.

این داده ها می توانند مبنای گزارش گیری، تحلیل مدیریت، بهبود فرآیندها و در مراحل بعدی استفاده موثرتر از فناوری های هوشمند باشند.

در چنین شرایطی استفاده از الف سیستم شهرسازی تخصص می تواند به ایجاد زیرساخت منسجم تری برای مدیریت اطلاعات و فرآیندهای مرتبط کمک کند. سیستم هایی که اطلاعات فایل الکترونیکی، پایگاه داده املاک، پرس و جوها و مکاتبات، جریان فعالیت و اطلاعات مکان را در یک پلتفرم ساختارمندتر مدیریت می کنند.

رویکردی که در راهکارهایی مانند «سامانه شهرسازی رهاورد» دنبال می‌شود، بر این اساس است. این به معنای فراهم کردن بستری برای سیستم‌سازی فرآیندهای توسعه شهری و مدیریت یکپارچه‌تر داده‌های مرتبط است.

اما اهمیت این زیرساخت زمانی آشکارتر می شود که بدانیم دیجیتالی شدن پایان راه نیست.

از سیستم سازی فرآیندها تا هوشمندسازی

تا زمانی که اطلاعات در فایل های پراکنده، اسناد فیزیکی یا سیستم های مجزا قرار دارند، استفاده موثر از هوش مصنوعی نیز محدود خواهد بود.

هوش مصنوعی برای ایجاد ارزش واقعی در یک سازمان به چیزی بیش از یک مدل زبان نیاز دارد. به داده ها، دانش، محیط کار و دسترسی کنترل شده به فرآیندهای سازمانی نیاز دارد

اینجاست که ارتباط بین سیستم های خبره و هوش مصنوعی واضح تر می شود.

اگر سیستم های سازمانی وظیفه ثبت و مدیریت داده ها و اجرای فرآیندها را بر عهده دارند، هوش مصنوعی می تواند لایه جدیدی بر روی این زیرساخت ایجاد کند. لایه ای که تعامل با اطلاعات و فرآیندها را برای کاربران ساده تر و هوشمندتر می کند.

به عنوان مثال، یک کارشناس برنامه ریزی شهری می تواند به جای جستجو در چندین سیستم یا مراجعه به پوشه های مختلف برای یافتن یک اطلاعات خاص، به زبان طبیعی سوالی را مطرح کند.

او می‌تواند به‌جای بررسی چندین سند برای یافتن یک دستورالعمل یا آیین‌نامه، موضوع خود را بیان کند و سریع‌تر پاسخ مربوطه را بیابد.

یا در مرحله پیشرفته تر، می تواند از سیستم بپرسد که چه مراحلی باید طی شود و چه اطلاعاتی برای انجام یک فرآیند خاص مورد نیاز است.

در اینجا، هوش مصنوعی دیگر فقط یک ابزار پرسش و پاسخ عمومی نیست. بلکه به تدریج می تواند رابط بین کاربر، دانش سازمانی و سیستم های تخصصی تبدیل شود

نقش راهکارهای تخصصی در تحول دیجیتال مدیریت شهری

حرکت به سمت چنین مدلی به استفاده از یک فناوری جدید محدود نمی شود. توسعه راهکارهای نرم افزاری برای شهرداری ها مستلزم دانش همزمان فرآیندهای سازمانی، نیازهای تخصصی مدیریت شهری، داده های مرتبط و زیرساخت های نرم افزاری است.

در همین حال، مجموعه هایی مانند حسابدار جدید با تمرکز بر توسعه راهکارهای تخصصی در حوزه مدیریت شهری و شهرسازی، در بخشی از این مسیر فعالیت می کنند. مسیری که از سیستم‌سازی فرآیندها شروع می‌شود و می‌تواند به استفاده گسترده‌تری از داده‌ها و فناوری‌های هوشمند برسد.

اهمیت این دیدگاه در این است که سیستم های مختلف سازمانی را نباید تنها ابزار مستقلی برای انجام چند فرآیند خاص دانست. هر سیستمی می تواند بخشی از زیرساخت اطلاعاتی سازمان باشد و در کنار سایر اجزا، زمینه ایجاد یک اکوسیستم دیجیتال و هوشمند را در آینده فراهم کند.

هوش مصنوعی در شهرداری چه تغییری خواهد کرد؟

ورود هوش مصنوعی به این مرحله می تواند چندین تغییر مهم در تجربه کار با سیستم ها و اطلاعات سازمانی ایجاد کند.

اول، دسترسی به اطلاعات می تواند سریعتر باشد. کاربر همیشه نیازی ندارد که بداند اطلاعات مورد نظر در کدام سیستم، بخشنامه یا بخش سازمانی قرار دارد.

دوم، دانش سازمانی می تواند در دسترس تر شود. قوانین، مقررات، دستورالعمل‌ها و رویه‌هایی که ممکن است در اسناد مختلف پراکنده باشند را می‌توان در اختیار یک دستیار هوشمند قرار داد تا کاربران بتوانند به زبان طبیعی با آنها تعامل داشته باشند.

سوم، آموزش کارکنان می تواند از یک رویداد گاه به گاه به راهنمایی در حین کار تبدیل شود. کارمند جدید به جای تکیه بر اسناد و مدارک یا همکاران با تجربه برای یادگیری یک فرآیند، می تواند در حین انجام کار از یک دستیار هوشمند کمک بگیرد.

چهارم، تعامل با نرم افزار می تواند آسان تر شود. در مدل سنتی، کاربر باید ساختار نرم افزار را یاد بگیرد، بداند کدام منو را باز کند و کدام گزینه را انتخاب کند. در مدل های هوشمند می توان بخشی از این پیچیدگی را از دید کاربر پنهان کرد و او با هدف یا مشکل خود بیشتر با سیستم در تعامل است.

در نهایت همین مسیر می تواند زمینه را برای مرحله پیشرفته تری فراهم کند. جایی که هوش مصنوعی نه تنها پاسخ می دهد، بلکه در صورت داشتن دسترسی و مجوزهای لازم می تواند برخی از اقدامات را با کنترل انسان انجام دهد.

از چت بات تا دستیار هوش مصنوعی و هوش مصنوعی عاملی

البته همه کاربردهای هوش مصنوعی در شهرداری در یک سطح نیستند.

در ساده ترین سطح، چت بات واقع شده است؛ سیستمی که به سوالات کاربران پاسخ می دهد و دسترسی به اطلاعات را آسان می کند.

در سطح بعدی، دستیار هوش مصنوعی یا دستیار هوشمند قرار می گیرد. این دستیاران علاوه بر پاسخگویی می توانند محیط کار کاربر را در نظر بگیرند و در انجام یک فرآیند، آموزش کار با سیستم یا دسترسی به دانش سازمانی به او کمک کنند.

در مرحله پیشرفته تر، مفهوم هوش مصنوعی عاملی پرورش می یابد؛ در جایی که عامل هوشمند می تواند هدف خاصی را دریافت کند، اقدامات مورد نیاز را شناسایی کرده و در صورت داشتن مجوز و سطح دسترسی لازم، برخی از اقدامات را در سیستم های سازمانی انجام دهد.

برای شهرداری ها حرکت به سمت چنین مدل هایی باید تدریجی و کنترل شده باشد. در فرآیندهایی که با اطلاعات حساس، مسائل مالی، مسائل حقوقی یا تصمیمات مدیریت سروکار دارند، کنترل انسانی، سطوح دسترسی، امنیت، ثبت رویدادها و قابلیت حسابرسی از اهمیت بالایی برخوردار است.

بنابراین هدف هوش مصنوعی در شهرداری لزوماً جایگزینی انسان نیست. اما همچنین می تواند کاهش وظایف تکراری، دسترسی سریعتر به دانش، کاهش اصطکاک در انجام فرآیندها و کمک به تصمیم گیری بهتر منجر به

زمانی که دستیار هوشمند وارد تجربه کار با سیستم می شود

این تغییر را می توان در نسل جدید راه حل های هوش مصنوعی سازمانی مشاهده کرد.

در این رویکرد، هوش مصنوعی به سادگی در کنار نرم افزار به عنوان یک چت بات مستقل قرار نمی گیرد. بلکه سعی می کند به دانش، فرآیندها و محیط کاری سازمان نزدیک شود.

برای مثال، هوش مصنوعی شهرداری می تواند تعامل کاربران با سیستم ها و دانش سازمانی را در قالب یک دستیار هوشمند ساده کند. «دستیار هوش مصنوعی راوین» یکی از راهکارهایی است که با چنین رویکردی طراحی شده است.

چنین دستیارانی را می توان در سناریوهایی مانند راهنمایی کاربران برای کار با سیستم، آموزش کارکنان، پاسخ به سوالات مربوط به فرآیندها و دسترسی به قوانین، دستورالعمل ها و مقررات استفاده کرد.

اهمیت این رویکرد در این است که کاربر لزوماً مجبور نیست ساختار داخلی نرم افزار یا مکان دقیق ذخیره سازی اطلاعات را برای هر مشکل بداند.

او می تواند سوال یا هدف خود را بیان کند و دستیار هوشمند سعی می کند مسیر مناسب، اطلاعات یا راهنمایی مناسب را در اختیار او قرار دهد.

در این مدل، هوش مصنوعی جایگزین سیستم های تخصصی نمی شود. اما می تواند تجربه استفاده از آن سیستم ها را هوشمندتر کنید.

به همین دلیل می توان گفت مسیر تحول دیجیتال در شهرداری ها از «نرم افزاری که فقط کار را انجام می دهد» به سمت «سیستم هایی که به مردم در انجام کار کمک می کند» در حال حرکت است.

آینده مدیریت شهری؛ از سیستم های دیجیتال تا تعامل هوشمند

مسیر تحول فناوری در شهرداری ها احتمالاً از نقطه خاصی شروع نمی شود یا به یک فناوری محدود می شود. سیستم‌های تخصصی، داده‌های ساختاریافته و هوش مصنوعی بخش‌هایی از یک زنجیره هستند که با هم می‌توانند مدیریت شهری را به سمت فرآیندهای یکپارچه‌تر، دسترسی آسان‌تر به دانش و تعامل هوشمندتر با سیستم‌ها سوق دهند.

در چنین مسیری ابتدا باید اطلاعات و فرآیندها ساختاربندی شوند، سپس داده ها برای تصمیم گیری و تحلیل مورد استفاده قرار گیرند و در مرحله بعد هوش مصنوعی نقش موثرتری در ساده سازی تعامل انسان با این زیرساخت ها داشته باشد.

به همین دلیل نمی توان آینده مدیریت شهری را صرفاً در استفاده از ابزاری جدید جستجو کرد. دگرگونی واقعی زمانی رخ می دهد که سیستم های تخصصی، داده های سازمانی و فناوری های هوشمند به عنوان اجزای مرتبط یک مسیر واحد دیده شود.