به گزارش بازار، در ماه های اخیر بازار جهانی نفت تحت تاثیر اختلال در عرضه نفت خاورمیانه و محدودیت عبور محموله ها از تنگه هرمز با یکی از جدی ترین شوک های عرضه در سال های اخیر مواجه شده است. با وجود این، قیمت نفت بر خلاف برخی پیش بینی ها به 150 یا 200 دلار نرسید. موضوعی که روایت های مختلفی از دلایل آن به وجود آورده است.
برخی از تحلیلگران نقش چین را در این میان پررنگ می دانند و معتقدند این کشور با کاهش واردات و استفاده از ذخایر نفتی خود بخشی از فشار بازار را جذب کرده و از جهش بیشتر قیمت نفت جلوگیری کرده است. با این حال، رابین بروکس، اقتصاددان و محقق اقتصاد کلان، این روایت را رد می کند و معتقد است که کاهش واردات چین نباید اقدامی عمدی برای کنترل قیمت جهانی نفت تلقی شود.
چین؛ کنترل کننده قیمت نفت یا قربانی اختلال در عرضه؟
بروکس در یادداشتی با عنوان «چین قیمت جهانی نفت را محدود نکرد» استدلال میکند که دو روایت در مورد جلوگیری از جهش شدید قیمت نفت شکل گرفته است. اول، احتمال دخالت آمریکا در بازارهای نفتی آینده و دوم، نقش چین در کاهش واردات و خروج از ذخایر نفت.
او هر دو روایت را زیر سوال می برد و به ویژه در مورد چین می گوید که کاهش واردات نفت این کشور بیشتر ناشی از اختلال در عرضه و محدودیت در مسیرهای حمل و نقل نفت بوده است.
به گفته این کارشناس اقتصادی، در این شرایط چین نیز مانند سایر کشورهای آسیایی با مشکل دسترسی به نفت مواجه بود و استفاده از ذخایر داخلی واکنشی طبیعی به این وضعیت بود نه اقدامی با هدف تثبیت قیمت جهانی نفت.
مقایسه چین و ژاپن
یکی از مهمترین استدلال های بروکس برای رد نقش چین به عنوان “تثبیت کننده بازار نفت”، مقایسه رفتار وارداتی آن با ژاپن است. بر اساس دادههایی که وی بررسی کرد، واردات نفت چین در ماه آوریل نسبت به میانگین سال 2025 حدود 24 درصد کاهش یافت. این رقم برای ژاپن حدود 57 درصد بود.
بروکس معتقد است که اگر چین عمداً برای پایین نگه داشتن قیمت جهانی از طریق کاهش خرید نفت و استفاده از ذخایر خود برنامه ریزی می کرد، کاهش واردات این کشور بسیار شدیدتر از حد معمول بود. از این منظر رفتار چین تفاوت اساسی با سایر مصرف کنندگان آسیایی ندارد و کاهش واردات این کشور را نمی توان نشانه ای از دخالت چین در بازار جهانی نفت دانست.
چرا نفت به 200 دلار نرسید؟
اما سوال مهمتر این است که اگر چین عامل اصلی کنترل بازار نبود، چرا نفت به 200 دلار نرسید؟ پاسخ بروکس به این سوال به مکانیسم عرضه و تقاضا برمی گردد. او معتقد است که بازار لزوماً نیازی به قیمت های بسیار بالا مانند 200 دلار ندارد تا پس از شوک عرضه تعادل برقرار کند.
از دیدگاه او افزایش قیمت نفت تا محدوده 125 دلار می تواند برای ایجاد کاهش لازم در تقاضا کافی باشد. به عبارت دیگر، وقتی عرضه نفت کاهش می یابد، افزایش قیمت خود رفتار مصرف کنندگان را تغییر می دهد، مصرف را کاهش می دهد و تقاضا را تعدیل می کند.
در چنین شرایطی، بازار بخشی از شوک عرضه را از طریق قیمت جذب میکند و به همین دلیل ممکن است قیمت نفت حتی با یک اختلال بزرگ عرضه به بالاترین سناریوهای پیشبینیشده نرسد.
نقش ذخایر نفت چین
البته رد این جمله که چین «عمداً» قیمت نفت را کنترل کرده است، به این معنا نیست که چین برای بازار جهانی اهمیت کمتری دارد. چین بزرگترین واردکننده نفت خام در جهان است و دارای ذخایر نفتی قابل توجهی است. بنابراین هرگونه تغییر در واردات، مصرف یا ذخیره سازی این کشور می تواند تاثیر مستقیمی بر تعادل بازار جهانی داشته باشد.
در دوره اختلال عرضه، خروج ذخایر چین می تواند به این معنا باشد که بخشی از نیاز پالایشگاه ها و مصرف کنندگان داخلی از نفت ذخیره شده تامین می شود. در نتیجه نیاز به خرید نفت جدید از بازار جهانی برای مدتی کاهش می یابد.
اما تفاوت مهم در اینجا این است که چنین رفتاری لزوماً به معنای تلاش چین برای کاهش قیمت های جهانی نیست. بلکه می تواند یک پاسخ اقتصادی برای مدیریت امنیت انرژی داخلی باشد.
کاهش تقاضای چین؛ متغیر مهمتر از قبل
تحولات بازار نشان می دهد که در کنار ذخایر، کاهش تقاضای نفت چین نیز به متغیر مهمی تبدیل شده است.
گزارش های اخیر حاکی از آن است که مصرف نفت چین در سال 2026 تحت فشار عواملی مانند کاهش مصرف بنزین و گازوئیل، افزایش استفاده از خودروهای برقی و تغییر ساختار اقتصادی است.
این موضوع می تواند برای بازار جهانی نفت بسیار مهم باشد. زیرا چین یکی از منابع اصلی رشد تقاضای نفت در دهه های گذشته بوده است.
اگر کاهش مصرف نفت چین ساختاری و بلندمدت باشد، حتی اگر اختلال عرضه خاورمیانه ادامه یابد، بخشی از فشار صعودی بر بازار میتواند از سمت تقاضا خنثی شود. از سوی دیگر، اگر کاهش اخیر واردات بیشتر به دلیل خروج ذخایر و شرایط موقت بازار باشد، ممکن است با عادی شدن عرضه، تقاضای واردات چین دوباره افزایش یابد.
چین نفت را ارزان نکرد
تحلیل رابین بروکس تمایز مهمی را ایجاد می کند: کاهش واردات چین لزوماً نباید به عنوان کاهش تقاضا یا مداخله این کشور برای کنترل قیمت نفت تفسیر شود.
از دیدگاه وی، چین در بحران اخیر مانند سایر کشورهای آسیایی با اختلال در عرضه مواجه شده و بخشی از نیاز خود را از ذخایر تامین کرده است. بنابراین نمی توان این رفتار را تنها دلیل نرسیدن قیمت نفت به 200 دلار دانست.
در عین حال، اندازه اقتصاد چین، حجم بالای مصرف نفت و ذخایر استراتژیک این کشور، رفتار چین را همچنان یکی از مهم ترین متغیرهای بازار جهانی نفت کرده است.
در نهایت اینکه نفت به 200 دلار نرسیده است را می توان نتیجه یک سری عوامل دانست. از تعدیل تقاضا در اثر افزایش قیمت و استفاده از ذخایر گرفته تا تغییر جهت تجارت نفت و واکنش سایر تولیدکنندگان و مصرف کنندگان.
به این ترتیب، سوال اصلی بازار نفت دیگر این نیست که چه میزان عرضه از بازار حذف شده است. بلکه باید دید چین و سایر مصرف کنندگان چقدر می توانند این شوک را از طریق ذخایر، کاهش مصرف و تغییر مسیر عرضه نفت جذب کنند.
گفتگو در مورد این post