در سال 1967، دو میلیون سوئدی به طور ناگهانی تصمیم گرفتند در سمت دیگر جاده رانندگی کنند. اما دلیلش چه بود؟

راننده دو طرف جاده را با دقت بررسی کرد، سپس از سمت چپ جاده به لاین مخالف سمت راست رفت و دوباره توقف کرد. 10 دقیقه بعد از سمت راست به حرکت خود ادامه داد. درست مثل همه رانندگان سوئدی دیگر که همان تغییر را در همان زمان انجام داده بودند. این عملیات که Högertrafikomläggingen نامیده می شود و همچنین به عنوان Dagen H شناخته می شود، بزرگترین عملیات انحراف ترافیک در تاریخ سوئد و شاید حتی در جهان بود.

داگن اچ نشان داد که تغییر عادات رفتاری افراد و سیستم ها چقدر دشوار است. این حادثه همچنین خطر استفاده از خودروهای دارای فرمان غیر متناسب با جهت حرکت در جاده را آشکار کرد. کمپین های تبلیغاتی گسترده، سوغاتی های ویژه و اجرای منظم این طرح باعث شد که تجربه سوئد بعدها به الگویی برای سایر کشورها تبدیل شود. کشورهایی که برخی از آنها همچنان با چنین مشکل ترافیکی مواجه هستند.

ریشه های تغییر جهت در سوئد

دیوید بالدوین، کارشناس ایمنی ترافیک آمریکایی، در مورد منشاء ترافیک چپ یا راست می نویسد که ریشه این سنت ها در گذشته های دور گم شده است، اما احتمالاً به دوران کالسکه های اسبی باز می گردد. در سوئد، اولین مقررات رسمی در مورد رانندگی در سمت چپ در سال 1734 تصویب شد و این قانون در سال 1916 تأیید شد.

ادامه رانندگی از سمت چپ، سوئد را از کشورهای اطراف متمایز کرده بود. زیرا در کشورهای همسایه خودروها در سمت راست حرکت می کردند. بیشتر خودروهایی که سوئدی ها استفاده می کردند نیز فرمان چپ بودند و بسیاری از آن ها از کشورهای همسایه وارد یا برای صادرات تولید می شدند. این ناهماهنگی احتمال تصادفات و مرگ و میر را افزایش داد. در واقع خودروهای فرمان چپ سوئدی در وضعیت بدی برای سیستم رانندگی این کشور قرار داشتند.

بحث تغییر مسیر چندین دهه ادامه یافت و سرانجام در سال 1955 همه پرسی برگزار شد. نتیجه بسیار منفی بود. موزه‌های ملی دریایی، حمل‌ونقل و نظامی سوئد نوشتند که موجی از وحشت در میان مردم در مورد هزینه‌های هنگفت این تغییر و به‌ویژه خونریزی گسترده‌ای که تصور می‌شد در جاده‌ها رخ می‌دهد، وجود دارد. در پایان، 83 درصد از رای دهندگان با تغییر رانندگی در سمت راست مخالفت کردند.

افراد تمایل دارند در برابر تغییرات بزرگ رفتاری مقاومت کنند، به خصوص زمانی که احساس می کنند عادت های قدیمی شان اشتباه بوده است. دکتر کریستینا میسی رودین براون، متخصص ایمنی حمل و نقل و سازگاری رفتاری در فاکتورهای انسانی شمال، گفت:

مردم به حفظ وضع موجود وابسته اند. زیرا اگر همه چیز را تغییر دهید، به این معنی است که کاری که آنها در تمام زندگی خود انجام داده اند اشتباه و ناامن است.

با وجود مخالفت های گسترده، پارلمان سوئد در 10 می 1963 تصمیم گرفت که اتومبیل ها در سمت راست حرکت کنند.

یک کمپین بزرگ برای آماده کردن مردم

پس از این تصمیم، چندین سال تبلیغات گسترده آغاز شد. نماد اصلی کمپین یک حرف H آبی رنگ بود که روی پس زمینه زرد مایل بود و به کلمه Höger به معنای راست اشاره داشت. مردم می توانستند فنجان، بطری نوشابه، جوراب، لباس زیر و کیف هایی با این نماد تهیه کنند. علاوه بر این، هر خانواده یک کتابچه 32 صفحه ای دریافت کرد که به 9 زبان مختلف تهیه شده بود.

برای کودکان نیز از کارتون استفاده می شد تا به آنها کمک کند در هنگام عبور از خیابان ابتدا به سمت چپ نگاه کنند. در این آموزش ها از شخصیت هایی مانند دانلد داک و دنیس تهدید استفاده شده است. یکی از آهنگ های معروف در مورد تغییر جهت، Håll dej till höger، Svensson بود که در فارسی به معنای زیر است:

سوئنسون، به راست حرکت کن. این آهنگ به رتبه 5 جدول موسیقی سوئد رسید و به مدت 3 هفته در بین 10 آهنگ برتر قرار داشت.

با وجود تبلیغات گسترده و اطلاعات گسترده، بسیاری از مردم همچنان اضطراب داشتند. روزنامه ویکتوریا ادوکیت گزارش داد که بسیاری از سوئدی‌ها گفته‌اند که ترجیح می‌دهند برای چند روز اصلاً از خیابان بیرون نروند. این تغییر فقط رانندگان را تحت تاثیر قرار نداد. دکتر رودین براون گفت:

مشکل فقط درایورها نیست. عابران پیاده باید خود را با شرایط جدید وفق دهند. آنها ممکن است در چند روز اول بسیار هوشیار باشند، اما این هوشیاری معمولاً با گذشت زمان کاهش می یابد. کافی است یک بار فراموش کنید که ابتدا باید به سمت چپ نگاه کنید.

روز شنبه قبل از اجرای این طرح تردد خودروها ممنوع شد و کارگران تابلوها را به سرعت در سطح شهر جابجا کردند. تا غروب، خیابان ها چنان خلوت شده بود که فضای شهر حالتی عجیب و وهم انگیز پیدا کرده بود.

چند ساعت بعد، در ساعات اولیه روز یکشنبه، تقریباً کل جمعیت سوئد از جمله نزدیک به 2 میلیون راننده منتظر اجرای این طرح بودند. همه رانندگان می دانستند که باید ساعت 4:50 صبح توقف کنند، ماشین را به طرف دیگر جاده منتقل کنند و 10 دقیقه منتظر بمانند. پس از آن مجبور شدند با سرعتی کمتر از حد معمول حرکت خود را از سر بگیرند.

هزاران سوئدی در آن یکشنبه به خیابان ها آمدند تا قوانین جدید را امتحان کنند، که منجر به ترافیک سنگین بسیاری شد. از حدود ساعت 4 صبح، مردم در خیابان ها تجمع کردند. عده ای آتش بازی می کردند، گروه ها بدون برنامه قبلی آهنگ می خواندند و عده ای دست می زدند. حتی گزارش ها به حضور چیزی شبیه به همه رانندگان تاکسی شهر در خیابان اشاره کردند. مردی آنقدر مشتاق شرکت در این مراسم بود که با لباس خواب به خیابان آمد.

روزی که برخلاف تصور تصادفات کاهش یافت

تغییر عادات قدیمی برای انسان دشوار است زیرا بسیاری از رفتارهای روزمره با گذشت زمان تا حدی خودکار می شوند. این مشکل زمانی بیشتر نمایان می شود که منابع ذهنی افراد تحت فشار باشد.

با این حال، در Dagen H یک عامل مهم دیگر وجود داشت: هر راننده این امکان را برای رانندگان دیگر ایجاد می کرد که اشتباه کنند. دکتر رودین براون گفت:

اگر شخصی مرتکب اشتباهی می‌شد و به خط اشتباهی می‌رفت، حداقل رانندگانی که از روبرو می‌آمدند ممکن بود انتظار چنین اشتباهی را داشته باشند، نه اینکه بدون توجه به آن ادامه دهند و مستقیماً به تصادف بروند.

با وجود برخی تلاطم ها، تعداد تصادفات بسیار کمتر از یک روز معمولی بود. در سراسر کشور، 157 حادثه ثبت شد که تنها تعداد کمی از آنها جدی بودند. با این حال، یکی از کارشناسان ترافیک که برای مشاهده این تغییر به سوئد آمده بود، هشدار داد که برای جشن گرفتن خیلی زود است. گفت: ما فقط عروس و داماد را سر سفره عقد آورده ایم. شهروندان سوئد به تازگی ماه عسل خود را آغاز کرده اند و هنوز برای قضاوت در مورد نتیجه نهایی زود است.

در چند هفته اول پس از داگن اچ، سطح تصادفات پایین بود. بخشی از این کاهش به محدودیت های سرعت و سایر مقررات ایمنی مربوط می شود که همزمان با تغییر مسیر اجرا شدند. در طول سال 1967، سال اجرای این طرح، 1077 مرگ و میر تصادفات ثبت شد. این تعداد در سال 1965 برابر با 1313 مورد بود. نگرش عمومی نیز تغییر کرده بود. در حالی که 83 درصد مردم با تغییر در همه پرسی سال 1955 مخالفت کرده بودند، پس از داگن اچ، حدود 57 درصد از سوئدی ها دیدگاه مثبتی نسبت به این تصمیم داشتند.

تاثیر واقعی Dagen H بر ایمنی جاده ها

در سال های بعد، تعداد کل تلفات جاده ای دوباره افزایش یافت. با این حال، هنگامی که تعداد قربانیان به ازای هر 100000 وسیله نقلیه مورد بررسی قرار گرفت، میزان مرگ و میر به کاهش ادامه داد. این نشان داد که با وجود افزایش تعداد خودروها در خیابان ها، رانندگی در مجموع ایمن تر شده است.

دکتر فلیکس روسل، استاد اقتصاد در دانشگاه فنی براونشوایگ، تغییر خط داگن H را برای تعیین تأثیر مستقیم وسایل نقلیه با فرمان جهت‌دار بر ایمنی جاده بررسی کرد. تحقیقات او نشان داد که اگر Dagen H زودتر اجرا می شد، احتمالاً بیش از 4000 نفر بین سال های 1953 و 1966 نمی مردند. Roselle گفت:

من به این نتیجه رسیدم که این ناهماهنگی خطر تصادف را حدود یک سوم افزایش می دهد. به نظر من چنین افزایشی بسیار قابل توجه است و نمی توان آن را موضوعی جزئی دانست.

نتایج تحقیق محدود به تصادفات مرگبار نبود. حتی حوادث کوچکتر مانند برخورد با ماشین پارک شده نیز تحت تأثیر این مشکل قرار گرفت.

روزل گفت:

در بررسی ما، تأثیر بسیار مشابهی هم بر تعداد کشته ها و هم بر تعداد مجروحان مشاهده می کنیم. به نظر می رسد خود این مشکل یعنی دید ناکافی که با جهت جاده هماهنگ نباشد به تنهایی یک عامل خطر محسوب می شود.

تحقیقات Rosell همچنین نشان داد که کاهش تصادفات احتمالاً مستقیماً با تغییر خط ارتباط دارد و صرفاً نتیجه کاهش سرعت یا سایر اقدامات ایمنی اعمال شده پس از آن نیست.

اما اگر داگن اچ واقعا ایمنی را افزایش داده است، چرا میزان تصادف تا این حد کاهش نیافته است؟ یکی از دلایل مهم این مشکل، سازگاری رفتاری انسان ها بود.

دکتر رودین براون گفت:

مردم اغلب از یک اقدام ایمنی جدید برای بهبود تجربه رانندگی خود استفاده می کنند. زمانی که احساس کنند جاده امن‌تر است و کنترل بیشتری دارد، ممکن است سرعت خود را افزایش داده و ریسک‌های بیشتری بپذیرند.

در نتیجه، حتی با افزایش دید و مزایای ایمنی رانندگان از تغییر خطوط، بسیاری از آنها دوباره با احتیاط کمتری رانندگی کردند.

میراث جهانی در حال تغییر سوئد

کشورهای دیگر بعداً از تجربه سوئد استفاده کردند و تغییرات مشابهی را اعمال کردند. یکی از مهمترین نمونه ها ساموآ بود که در سال 2009 جهت تردد را از راست به چپ تغییر داد تا با کشورهای همسایه مطابقت داشته باشد.

تظاهرات گسترده‌ای نیز در ساموآ شکل گرفت و حتی گروهی به نام مردم علیه تغییر جناح‌ها علیه این تغییر فعال بود. برای این مراسم آهنگ ویژه تغییر مسیر نیز توسط رسانه ها پخش شد.

چندین کشور دیگر هنوز با مشکل ناهماهنگی بین جهت رانندگی و ساختار خودروها دست و پنجه نرم می کنند. از جمله می توان به قرقیزستان، ارمنستان و روسیه اشاره کرد. کشورهایی که پیشنهاد تغییر جهت رانندگی در آنها با اعتراضات گسترده مواجه شده است.

روزل گفت:

این نهادها و عادات اساسی مربوط به رانندگی در سمت چپ یا راست تقریباً مانند بخشی از ژنتیک فرهنگی مردم هستند. انگلیسی ها در سمت چپ و کشورهای اروپای قاره ای در سمت راست حرکت می کنند. برای تغییر چنین چیزی زمان زیادی طول می کشد. حتی در سوئد نیز این امر یک شبه اتفاق نیفتاد و اجرای آن حاصل چندین دهه تغییر و تدارک بود.

سرانجام داگن اچ در سوئد موفق شد. دیتونا بیچ مورنینگ ژورنال گزارش داد که فقط چند درگیری جزئی در سرتاسر کشور بین حامیان راست آلت که در آن زمان حدود 43 درصد جمعیت را تشکیل می‌دادند و حامیان راه اولد گزارش شده است. با این حال، به نظر می رسید که حتی اکثریت مخالف نیز تحت تأثیر فضای شاد و جشن آن روز قرار گرفته باشند.

در سری In That Time When، Popular Science داستان های عجیب، شگفت انگیز و کمتر شناخته شده ای را که علم، مهندسی و نوآوری را شکل داده اند، بررسی می کند.