موشک ها از مرزها دفاع میکنند، اما از اقتصادمان خیر!

بازار؛ امیررضا اعتمادی: اگر بخواهیم خلاصه ای از تجارت خارجی ایران در سال 1402 را تحلیل کنیم و نتایج آن را در افق 1403 ببینیم، باید با دلی پر، چشمانی باز و افکاری خوش بینانه صحبت کنیم.

در سال گذشته باید بپذیریم که بخش خصوصی از جهات مختلف روزهای خوبی را سپری نکرد، اما اگر بخواهیم به اعداد و ارقام اشاره کنیم، تجارت خارجی ما توانسته سیاست جبرانی خام فروشی را تا حد زیادی افزایش دهد. تا 1401; به گونه ای که در 8 ماهه سال 1402 بالغ بر 90 میلیون تن صادرات غیرنفتی به ارزش بیش از 32 میلیارد دلار داشتیم که نسبت به سال گذشته 1.6 درصد افزایش داشته است، درست است که پیشرفت داشته ایم اما این رقم می توانست خیلی بیشتر باشد!

در بازه های زمانی مختلف، سیاست های مختلف دولت نه تنها اصلاح نشده، بلکه در برخی موارد سخت گیرانه تر و مشکل زاتر شده است، مانند «سیاست های ارزی و تسویه تعهدات ارزی، مالیات، تعدد عوارض، قیمت گذاری و اخذ مجوز تولید». به عاملی برای مشکلات فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان تبدیل شده است.

دولت در سال 1402 دستاوردهای خوبی در سیاست خارجی داشت که یکی از آنها از سرگیری روابط دیپلماتیک با عربستان و بازگشایی کنسولگری های دو کشور بود، اما این دستاوردها می تواند همزمان اهداف دیپلماسی اقتصادی و تجارت خارجی را پیش ببرد. ما باید اقتصاد بین دو کشور را باز کنیم و زمینه ورود بخش خصوصی را فراهم کنیم و مهمترین موضوع بحث «تبادلات ارزی» است که با وجود عدم عضویت در FATF کار سختی داریم.

موضوع دیگر بحث اصلاح نظام بانکی و سیاست های معروف بانک مرکزی و صرافی است.

اگر بخواهیم هدف صرفه جویی و پویایی اقتصاد را اجرا کنیم، یکی از اقدامات مهم باید «کاهش نرخ سود» باشد، زمانی که بانک ها سیاست انقباضی اتخاذ می کنند، با کاهش عرضه و افزایش، باعث رکود بیشتر بازار می شود. تقاضا، و این موضوع «چند نرخی شدن» ارز صدمات زیادی به فعالان واقعی اقتصادی و بخش خصوصی وارد می‌کند.

در رابطه با تجارت خارجی، همانطور که قبلا در «اکو ایران» اشاره کردم، اگر بخواهم فرمول صادرات ایران در 12 سال گذشته را بیان کنم، در بحث صادرات غیرنفتی و محصولات پایین دستی، در واقع تنها حدود 35 درصد است. صادرات ما از نوع «پرداخت ارزی» بوده است و بیشترین حجم تجارت خارجی ما نوعی «ترخیص» بوده است. یعنی صادرکننده کالا را صادر کرده و در عوض آن کالاها را وارد کرده است، مثلاً محبوب ترین کالاهایی که در بازار ایران دارای نرخ نقدینگی بالایی برای صادرکننده هستند عبارتند از: «تلفن همراه آیفون، تجهیزات پزشکی، مواد اولیه کارخانه ها، قطعات مصرفی کارخانه ها و پتروشیمی ها، تجهیزات مصرفی هوانوردی و…

علت چیست؟ ممنوعیت تحریم شبکه های مالی و اعتباری و عدم عضویت در FATF برای مدت طولانی کار ایران را با مشکل مواجه کرده است. برای درک مطلب، در ابتدای سال جاری و با تقویت روابط دیپلماتیک ایران به عربستان سعودی اشاره می کنم. با کشورهای «آسیا، آفریقا و اقیانوسیه» شاهد بودیم که استراتژیک ترین آنها کشور «عربستان» بود.

در پیشبرد اهداف سیاسی به موازات آن، با استفاده از ظرفیت های موجود در «دیپلماسی اقتصادی» توانستیم گام بلندی در افزایش فروش نفت و گاز و توسعه میادین مشترک اقتصادی با سایر کشورها برای بهبود برخی شرایط تجاری برداریم!

اما به دلیل تحریم های مالی و اعتباری و عدم عضویت در گروه ویژه اقدام مالی (FATF) نمی توانیم با کشورهایی که روابط دیپلماتیک خوبی با آنها داریم روابط تجاری و مالی داشته باشیم.

داشتن رابطه خوب و دوستی قوی با کشوری پر از فرصت های اقتصادی مانند عربستان سعودی، اما از دست دادن فرصت تجارت با این کشور به دلیل عدم پذیرش قوانین مالی بین المللی فاجعه است.

اکنون که خلاصه ای از سال 1402 و در کل اقتصاد ایران را بررسی و تحلیل کردیم، باید بدانیم که با دید بازتر می توانیم در سال 1403 عملکرد بهتری در سهولت تجارت، تولید و اشتغال و عامل اصلی داشته باشیم. تحقق این مهم اصلاح نظام ساختاری حاکم بر اقتصاد و نبود نگاه حاکمیتی به تجارت خارجی و مشکلات ایفای تعهدات ارزی برای فعالان اقتصادی است که امیدوارند با تلاش همه جانبه دولت، بخش خصوصی و همه نهادها، شاهد فرا رسیدن روزهای خوب برای اقتصاد ایران خواهیم بود.