تعمیم منطق درست حق پخش تلویزیونی

عدد ها چه میگویند؟
با کمی جستجو در فضای مجازی به تعرفه پخش جام ملت های آسیا در قطر پی می بریم. جدولی (جدول ۱) که نشان می دهد سه گروه چقدر باید برای پخش تیزر تبلیغاتی خود بپردازند. نکته جالب اینجاست که در این جدول تعرفه پخش بازی های ایرانی مانند بازی های دیگر است. طبق فرمول عجیب ذکر شده در این جدول، هر سه گروه ۳۵ به اضافه دو هزار و ۲۰۰ درصد اضافه کرده اند و این برای همه بازی ها یکسان است. شاید شما هم مثل ما بپرسید این ۳۵ چیست. ۳۵ در واقع کلاسی است که متعلق به فوتبال است و برنامه ها بر اساس این کلاس ها تقسیم می شوند. ۲۲۰۰ درصد بالاترین نرخ تعرفه در محاسبه است که مربوط به زمان و آن برنامه است. این همه تعرفه نیست. اگر می خواهید یک سفارش آگهی بدهید، باید مشخص کنید که آیا تبلیغ شما قرار است قبل، حین، بعد، یا به صورت زیرنویس یا همه پخش شود. در جدول دیگری (جدول ۲) انواع نرخ تعرفه طبقه ۳۵ را مشاهده می کنید. در این جدول رقمی در حدود ۱۳۰ میلیون تومان وجود دارد که بالاترین میزان به ۲۶ میلیون تومان است. حال طبق گفته های قبلی هر یک از این ارقام ۲۲۰۰ درصد قابل افزایش است. مرحله بعدی محاسبه میزان زمان تیزر است. به عنوان مثال اگر تیزر شما ۱۵ ثانیه است، عدد به دست آمده از مجموع تعرفه هر ثانیه نرخ و ۲۲۰۰ درصد باید در ۱۵ ثانیه ضرب شود. (جدول ۳) اعداد به دست آمده شگفت آور هستند. شاید باز هم دوستان تجاری صداوسیما بگویند خبری نیست و اعداد و ارقام اغراق آمیز است و تخفیف کلی یا حتی تسویه حساب دارد. برای رفع این مشکل جدولی خالی گذاشته ایم تا مدیران محترم سازمان صدا و سیما آن را پر کنند. (جدول ۴).
این اعداد تنها متعلق به تعرفه جام ملت های آسیا در سال جاری است. تعرفه لیگ برتر امسال نیز (جدول ۵) زودتر و در پنج موجود است شهریور سال گذشته در گزارشی با عنوان فوتبال؛ معدن طلای تلویزیون اشاره کردیم که طبق تعرفه رسمی تلویزیون تنها برای پخش زنده ۶۰ بازی سرخابی ها در فصل جاری بیش از ۳۱ هزار میلیارد تومان درآمد کسب می کند. (جدول ۶) گزارشی که با واکنش رسانه ملی و البته روزنامه این سازمان همراه شد و آنها این رقم را بالاتر از ارقام حق پخش لیگ برتر انگلیس، اسپانیا و ایتالیا و از البته پرداخت آن غیرممکن بود، اما هیچ وقت نگفتند که رقم واقعی درآمد و رقمی که به حساب باشگاه ها واریز شده چقدر است.

لیگ برتر ما بچه ولگردی است؟
اقدام صداوسیما در خرید مستقیم یا غیرمستقیم حق پخش بازی های جام ملت های آسیا قطعاً مبارک و ستودنی است. اتفاقی که نشان از نگاه حرفه ای و احترام به مخاطب دارد. رسانه ملی به خوبی می داند که پرمخاطب ترین برنامه های آن، پخش زنده فوتبال داخلی و حتی خارجی فوتبال ملی و باشگاهی است و مخاطبان سایر برنامه هایش (حتی سریال ها و رئالیتی شوها) به میزان قابل توجهی کمتر هستند. در این دوره یک ماهه جام ملت های آسیا، تلویزیون و به خصوص شبکه سه می تواند کنداکتور خود را پر از برنامه های زنده و تولید شده فوتبال کند و بدون توجه به تفاوت شرایط، احتمالاً همان مسیری را که برای جام جهانی سال گذشته طی کرد، طی خواهد کرد.
صداوسیما راه درستی را برای پخش مسابقات جام ملت ها در پیش گرفته است و احتمالا در پایان این بازی ها با افزایش مخاطبان رسانه ملی مواجه خواهیم شد. حالا که رسانه ملی در مواجهه با بازی های ملی و خارجی این رویه صحیح را ادامه داده است، بهتر است کمی به داخل ایران هم توجه شود. عملکرد باشگاه های ایرانی در لیگ قهرمانان آسیا حاوی نکات آموزشی مهمی بود. درست یا نادرست تنها تیم ایرانی که صعود کرده بود هزینه های زیادی پرداخت کرده بود و حتی سقف را به گونه ای شکسته بود که چهار امتیاز خود را گرفت و سه بازیکن خود را از بازی محروم کرد. وضعیت پرسپولیس و نساجی را هم دیدیم. شرایط استقلال به قدری بد بود که سرمربی این تیم چند بار دستمزدش را کاهش داد و مجبور شدند بازیکنی ۱۶۰ میلیون تومانی بخرند. تیم ها به جز تیم هایی که دستشان در جیب دولت است درآمد چندانی ندارند و حتی گاهی ضرر هم می کنند. استقلال و پرسپولیس از این تیم ها جدا هستند. تیم هایی که هر دو سهامدار دارند و همچنان دولتی هستند اما اجازه دریافت کمک مالی از دولت را ندارند. در چنین شرایطی حق پخش تلویزیونی می تواند بار سنگینی را از دوش تیم ها بردارد. هزینه ساخت یک فیلم کمتر از ۱۰-۱۲ میلیارد تومان نیست و تلویزیون با تمام مشکلات پیش تولید و پخش باید همین مبلغ را برای ساخت یک فیلم هزینه کند. تلویزیون در یک سال فوتبالی حدود ۶۰ بازی استقلال و پرسپولیس (بدون احتساب بازی های آسیایی آنها) پخش می کند که مهمترین آنها دربی برگشت است. تعرفه در این دو بازی بالاترین است. اگر تلویزیون بخواهد در یک سال ۶۰ فیلم بسازد و پخش کند چه رقمی باید خرج کند؟ تلویزیونی که برای پخش بازی های جام ملت های آسیا رقمی می پردازد، بهتر از هرکسی اهمیت پخش مستقیم بازی استقلال و پرسپولیس در لیگ برتر را می داند. انتظار می رود رسانه ملی مقابل لیگ برتر و دو تیم پرطرفدار پایتخت همان نگاهی که به بازی های ملی دارد داشته باشد. آیا تلویزیون قدرت ساخت ۶۰ فیلم مهیج و جذاب را دارد که با برنامه و تبلیغات قبل و بعد پر شود؟
اگر باشگاه ها درآمد بیشتری داشته باشند قطعا می توانند بازیکنان و کادر فنی بهتری را جذب کنند و این به جذابیت بیشتر مسابقات و مهمتر از آن موفقیت در عرصه های داخلی و خارجی کمک می کند. البته پرداخت حقی که بیش از دو دهه است داده نشده و از آن کسب درآمد کند، کار سختی است. صداوسیما در یکی دو سال اخیر مدعی پرداخت رقمی تحت عنوان حق پخش تلویزیونی به خزانه دولت شده است که به نظر می رسد «کیک» باشد تا واقعی. رقم هر چه بود رضایت تیم ها و فدراسیون را جلب نکرد و همچنان شاکی هستند. فوتبال و به خصوص فوتبال زنده، قاعده پخش صدا و سیما است. کارنامه و آمار تلویزیون نشان می دهد که با «مستوران»، «خودمونی» و «اجوبه ها» نمی تواند درآمدزایی کند. تنها برنامه پرمخاطب این روزها «سرزمین مادری» حدود یک دهه پیش ساخته شد. اگر هر زمان و به هر دلیلی تریبون ها بتوانند فوتبال را بهتر و جذاب تر پخش کنند، آیا تنها منبع جذب مخاطب این رسانه بزرگ و قدیمی از بین نمی رود؟
حالا که صداوسیما مثل سال های اخیر و با بازی های بین المللی با حق الزحمه مواجه است، بهتر است نگاهی به لیگ خودمان بیندازیم و این نگاه حرفه ای را به تیم هایی مثل استقلال و پرسپولیس داشته باشیم. اگر بگوییم هزینه سریال ها و برنامه های تلویزیونی با مخاطب کم از محل تبلیغات بازی های این دو تیم تامین می شود، اشتباه نمی کنیم. آنها حق اعتراض و پیگیری حقوق خود را دارند. مدیران محترم صداوسیما یکبار برای همیشه بگویند از پخش تبلیغات بازی های استقلال و پرسپولیس چقدر درآمد دارند و چرا آن را کامل پرداخت نکرده اند؟ چقدر از شرایط این روزهای تیم های ایرانی به عدم حق پخش مربوط می شود؟ بهتر نیست رسانه ملی لیگ ما را با لیگ های عربستان، چین و امارات مقایسه کند؟ حق پخش بازی های لیگ عربستان حدود ۷۰ میلیون پوند است. وضعیت اقتصادی رسانه ملی باعث نمی شود مخاطب انتظار پرداخت چنین ارقامی را داشته باشد اما ای کاش یکی بیاید و بگوید حق استقلال و پرسپولیس چقدر است و چرا در این سال ها پرداخت نشده است.
تحول فقط در برنامه نویسی نباید اتفاق بیفتد و در مسائل اقتصادی نیز نیازمند چنین تحولی هستیم.

میز ۱

جدول تعرفه تلویزیون طبقه ۳۵ (جدول ۲)

جدول ۳

جدول ۴

با توجه به اینکه ممکن است مدیران تلویزیون در محاسبات ما شک کنند، این جدول را خودشان پر کنند

جدول ۵

جدول ۶

جدول ۷