۵ نکته کلیدی تبدیل دانش به مهارت و اشتغال

حسین چناری، مدرس دانشگاه و مشاور آموزشی; بازار: یکی از چالش های اساسی نظام آموزشی کشور فاصله بین دانش نظری و توانایی عملی دانش آموختگان است. مشکلی که اثرات آن را می توان در محیط های کاری، فرآیندهای استخدام، بهره وری سازمانی و دشواری ورود برخی فارغ التحصیلان به بازار کار مشاهده کرد. سوال اساسی این است که چرا با وجود سال ها تحصیل و گذراندن واحدهای درسی متعدد، برخی از فارغ التحصیلان در مواجهه با مشکلات واقعی محیط کار در به کارگیری آموخته های خود با مشکل مواجه می شوند؟

پاسخ این سوال را نباید تنها در عملکرد دانشجویان، دانشجویان یا مدرسان جستجو کرد. مسئله دارای ابعاد ساختاری است و به اهداف آموزشی، روش های تدریس، نظام ارزشیابی، کیفیت ارتباط مراکز آموزشی با محیط کار و نحوه سنجش شایستگی های حرفه ای مربوط می شود.

آموزش برای دانستن یا آموزش برای توانستن؟

در بسیاری از الگوهای سنتی آموزش، انتقال اطلاعات و تسلط بر محتوای کتب درسی جایگاه محوری دارد. در چنین شرایطی، موفقیت همه جانبه عمدتاً با میزان مطالب آموزشی، کسب نمره و قبولی در آزمون سنجیده می شود. در حالی که توانایی تجزیه و تحلیل مشکلات، تصمیم گیری، کار گروهی، حل تعارضات و انجام صحیح وظایف حرفه ای ممکن است کافی در نظر گرفته نشود.

البته آموزش نظری به خودی خود یک ضعف نیست. دانش نظری اساس تحلیل، نوآوری و تصمیم گیری آگاهانه است. اما وقتی ارتباط مؤثری بین دانش و کاربرد آن وجود نداشته باشد، یادگیری به یک تجربه ناقص تبدیل خواهد شد.

فردی که اصول مدیریت را یاد می گیرد باید بتواند در موقعیت واقعی یک سازمان تصمیم بگیرد. دانشجوی رشته های فنی باید فرصت کار با تجهیزات و حل مسائل عملی را داشته باشد و فراگیر دروس تخصصی بتواند آموخته های خود را در موقعیت های واقعی یا شبیه سازی شده به کار گیرد. بنابراین مسئله اصلی حذف نظریه نیست، بلکه ایجاد پیوند سیستماتیک بین نظریه و عمل است.

چرا دانش به مهارت تبدیل نمی شود؟

اولین عامل، غلبه رویکرد محتوا محور بر رویکرد شایستگی محور است. در رویکرد محتوا محور، تمرکز اصلی بر آنچه باید آموزش داده شود است. اما در آموزش مبتنی بر شایستگی، سوال اصلی این است که یادگیرنده در پایان دوره چه کاری باید بتواند به درستی انجام دهد.

عامل دوم فرصت های محدود برای یادگیری عملی است. کارگاه های مجهز، آزمایشگاه های فعال، پروژه های واقعی، کارآموزی موثر و شرکت در فعالیت های حرفه ای فرصت هایی هستند که به تثبیت یادگیری کمک می کنند. اگر تدریس در کلاس متوقف شود، یادگیرنده ممکن است مفاهیم را بداند اما در به کار بردن آنها مشکل داشته باشد.

عامل سوم روش ارزیابی است. آزمایشی که در درجه اول حافظه و یادآوری را اندازه گیری می کند لزوماً نشان دهنده توانایی فرد در انجام یک کار حرفه ای نیست. ارزیابی مهارت نیازمند روش هایی فراتر از آزمون های رایج است. از جمله مشاهده عملکرد، انجام پروژه ها، حل مشکلات، شبیه سازی موقعیت های شغلی و ارائه شواهد معتبر از توانایی فرد.

عامل چهارم فاصله مراکز آموزشی با بازار کار است. اگر کارفرمایان، صاحبان مشاغل و متخصصان در شناسایی نیازهای مهارتی و بازنگری در برنامه‌های آموزشی دخیل نباشند، ممکن است محتوای دوره‌ها با پیشرفت‌های فناوری و الزامات شغلی واقعی همسو نباشد.

پیامدهای شکاف مهارتی و اشتغال

شکاف بین آموزش و توانایی عملی تنها یک مسئله آموزشی نیست. همچنین می تواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی داشته باشد. از پیامدهای احتمالی این شکاف می‌توان به افزایش هزینه‌های آموزشی اضافی برای کارفرمایان، طولانی‌تر شدن فرآیند آماده‌سازی نیروی انسانی، کاهش بهره‌وری و دشواری ورود جوانان به برخی مشاغل اشاره کرد.

در چنین شرایطی، سازمان ها ممکن است در جذب نیروی متخصص با مشکل مواجه شوند، در حالی که در عین حال گروهی از فارغ التحصیلان در تلاش برای یافتن شغلی متناسب با تحصیلات خود هستند. البته این وضعیت را نمی توان صرفاً ناشی از ضعف آموزش و پرورش دانست; ساختار اقتصادی، میزان سرمایه گذاری، وضعیت تقاضای نیروی کار و کیفیت سیاست های اشتغال نیز در آن نقش دارد. با این حال، اصلاح نظام آموزشی و ارتقای توان اشتغال مردم بخشی ضروری از راه حل تلقی می شود.

5 نکته کلیدی تبدیل دانش به مهارت و اشتغال

1. برای کاهش این فاصله باید اهداف دوره های آموزشی بر اساس شایستگی های مورد نیاز تعریف شود. هر برنامه آموزشی باید مشخص کند که یادگیرنده چه دانش، مهارت ها و نگرش هایی را پس از دوره کسب می کند و چگونه می توان میزان موفقیت خود را اندازه گیری کرد.

2. یادگیری عملی باید به بخشی جدایی ناپذیر از فرآیند آموزش تبدیل شود. پروژه های کاربردی، کارآموزی هدفمند، آموزش در محل کار، مطالعات موردی و شبیه سازی موقعیت های واقعی می توانند فرصت هایی را برای تبدیل دانش به عمل فراهم کنند.

3. سیستم ارزیابی باید از ارزیابی صرف اطلاعات به ارزیابی توانایی انجام وظایف حرکت کند. در این رویکرد، گواهینامه یا تکمیل موفقیت آمیز یک دوره باید بر اساس شواهد قابل تأیید یادگیری و عملکرد باشد، نه صرفاً حضور در کلاس یا نمرات آزمون نظری.

4. همکاری بین نظام آموزشی و بخش های اقتصادی باید تقویت شود. مشارکت کارفرمایان در طراحی دوره ها، تعریف استانداردهای شغلی و ارزیابی فراگیران می تواند تناسب آموزش با نیازهای حرفه ای را افزایش دهد.

5. آموزش مهارتی باید به یک فرآیند پیوسته تبدیل شود. تحولات تکنولوژیکی و تغییر ماهیت مشاغل مستلزم آن است که افراد فرصتی برای بازآموزی، به روز رسانی دانش و توسعه مهارت های جدید در طول حرفه خود داشته باشند.

خلاصه معیارهای موفقیت آموزش باید تغییر کند

اصلاح نظام آموزشی زمانی معنا پیدا می کند که موفقیت آن تنها با تعداد فارغ التحصیلان، میزان پذیرش یا تعداد گواهی های صادر شده سنجیده نشود. بلکه باید توانایی افراد در استفاده از دانش، حل مشکلات واقعی و انجام موثر مسئولیت های حرفه ای نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.

گذار از آموزش نظری به توانایی عملی به معنای کنار گذاشتن دانش آکادمیک نیست. بلکه هدف آن تبدیل دانش به قدرت تحلیل، تصمیم گیری، نوآوری و اقدام موثر است.

یک سیستم آموزشی موفق سیستمی نیست که به سادگی به مردم بگوید چه چیزهایی را بدانند. بلکه سیستمی است که به آنها کمک می کند تا آنچه را که آموخته اند در موقعیت های واقعی به کار گیرند. دستیابی به این هدف مستلزم بازنگری در سیاست‌های آموزشی، روش‌های تدریس، روش‌های ارزشیابی و رابطه بین آموزش و محیط کار است. تغییری که می تواند آموزش را از فرآیند انتقال اطلاعات به موتور توسعه شایستگی های انسانی و حرفه ای تبدیل کند.