بازار؛ گروه بین الملل: تحول اساسی در آرایش نظامی در جنوب دریای سرخ و کنترل استراتژیک انصارالله بر نقاط حساس ساحلی مانند المخا و جزیره مایون، معادله رویارویی یک دهه ای ائتلاف سعودی در یمن را وارد مرحله ای برگشت ناپذیر کرده است. آسیب پذیری زیرساخت های انرژی بزرگ پادشاهی عربستان سعودی، کاهش درآمد حاصل از صادرات هیدروکربن و به چالش کشیدن برنامه های بلندپروازانه اقتصادی ریاض، سه مسیر ممکن را در اطراف آینده این درگیری ترسیم کرده است. دیدگاههایی که ثابت میکند هرگونه گسست پایدار در مدار باب المندب، پیوندی ناگسستنی با معادلات بزرگ تهران و واشنگتن پیدا کرده است.
با گذشت بیش از ده سال از آغاز مداخله گسترده هوایی و زمینی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، ساختار قدرت در جنوب شبه جزیره عربستان برخلاف همه پیشبینیهای اندیشکدههای غربی و منطقهای بازآرایی شده است.
فروپاشی دکترین مهار نظامی و تحول در موازنه نیروها در دریای سرخ
با گذشت بیش از ده سال از آغاز مداخله گسترده هوایی و زمینی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، ساختار قدرت در جنوب شبه جزیره عربستان برخلاف همه پیشبینیهای اندیشکدههای غربی و منطقهای بازآرایی شده است. برآوردهای جدید نشان می دهد که در سال 1405 خورشیدی، موازنه قدرت در دریای سرخ نه از طریق برتری ناوگان های کلاسیک، بلکه از طریق گسترش زرادخانه موشکی نامتقارن انصارالله و موشک های هدایت شونده بازتعریف خواهد شد. کنترل میدانی بندر استراتژیک المخا و تثبیت مواضع در مجاورت قنات پریم (جزیره مایون) عملاً گلوگاه حیاتی باب المندب را تحت کنترل رادار آتشین و نخبه صنعا قرار داده است.
گسترش چتر عملیاتی صنعا بر روی آب های جنوبی دریای سرخ پیامدهای مستقیمی برای اقتصاد بین المللی خواهد داشت. این وضعیت انصارالله را نه به یک بازیگر محلی، بلکه به قدرتی تبدیل کرده است که توانایی ایجاد اختلال استراتژیک در شریان های جهانی اقتصاد را دارد و هرگونه سیاست مهار یکجانبه علیه آن با هزینه های هنگفت بین المللی همراه خواهد بود.
گسترش چتر عملیاتی صنعا بر روی آب های جنوبی دریای سرخ پیامدهای مستقیمی برای اقتصاد بین المللی خواهد داشت. این وضعیت انصارالله را نه به یک بازیگر محلی، بلکه به قدرتی تبدیل کرده است که توانایی ایجاد اختلال استراتژیک در شریان های جهانی اقتصاد را دارد و هرگونه سیاست مهار یکجانبه علیه آن با هزینه های هنگفت بین المللی همراه خواهد بود.
آسیب پذیری زیرساخت های هیدروکربنی پادشاهی و چشم انداز رو به کاهش توسعه
محور اصلی استیصال ریاض در شرایط کنونی، آسیب پذیری شدید مجتمع های پالایشگاهی، پایانه های صادراتی و شبکه های انتقال نفت مانند خط لوله شرق به غرب (پترولاین) است. عربستان سعودی که در قالب چشم انداز اقتصادی بلندپروازانه خود به دنبال جذب صدها میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی و توسعه پروژه های بزرگ مانند «نئوم» و «ریویرای دریای سرخ» بود، اکنون با تهدید مستقیم سامانه های پدافند هوایی و موشک های هدایت شونده مواجه است. آمارهای انرژی نشان میدهد که نوسانات در امنیت بارگیری پایانهها ظرفیت صادرات نفت خام پادشاهی را با عدم قطعیت شدید و کاهش درآمدهای نفتی به دلیل اعمال تخفیفهای ریسک امنیتی مواجه کرده است.
عدم اطمینان در زنجیره تامین انرژی، اعتماد سرمایه گذاران خارجی به ثبات فضای سرمایه گذاری در عربستان سعودی را تضعیف کرده است. تأسیسات مهم نفت و گاز در راس تنوره، ابقیق و ینبع همیشه در تیررس موشکهای یمن و پهپادهای شناسایی و تهاجمی است. وضعیتی که هزینه نگهداری و پوشش بیمه ای این تسهیلات را به میزان قابل توجهی افزایش داده است. پادشاهی عربستان سعودی متوجه است که ادامه اصطکاک نظامی در مرزهای جنوبی مستقیماً به معنای مسدود شدن منابع مالی و عدم تنوع در اقتصاد غیرنفتی خواهد بود.
محور اصلی استیصال ریاض در شرایط کنونی، آسیب پذیری شدید مجتمع های پالایشگاهی، پایانه های صادراتی و شبکه های انتقال نفت مانند خط لوله شرق به غرب (پترولاین) است. عربستان سعودی که در قالب چشم انداز اقتصادی بلندپروازانه خود به دنبال جذب صدها میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی و توسعه پروژه های بزرگ مانند «نئوم» و «ریویرای دریای سرخ» بود، اکنون با تهدید مستقیم سامانه های پدافند هوایی و موشک های هدایت شونده مواجه است.
سه راه ممکن در مورد آینده درگیری
اولین مسیر احتمالی که بسیاری از محققان و ناظران موسسات مطالعات دفاعی روی آن انگشت گذاشتند، پذیرش واقعیت ژئوپلیتیکی میدانی توسط ریاض و ورود به روند تسلیم شرافتمندانه است.
سناریوی اول: امداد موقت و مکانیسم خروج پرهزینه ریاض از باتلاق یمن
اولین مسیر احتمالی که بسیاری از محققان و ناظران موسسات مطالعات دفاعی روی آن انگشت گذاشتند، پذیرش واقعیت ژئوپلیتیکی میدانی توسط ریاض و ورود به روند تسلیم شرافتمندانه است. در این سناریو، عربستان سعودی برای حفاظت از زیرساخت های حیاتی خود و توقف حملات هوایی و پهپادی صنعا، مجبور است تمام شروط سختگیرانه انصارالله را بپذیرد. این شرایط شامل پرداخت سالانه میلیاردها دلار غرامت و کمک های مالی بلاعوض، آزادسازی منابع مسدود شده برای پرداخت کامل حقوق کارکنان نظامی و دولتی یمن و رفع کامل هرگونه محاصره نظارتی بر فرودگاه ها و بنادر یمن است.
تحلیلگرانی مانند آندریاس کریگ از کینگز کالج لندن و احمد ناجی از گروه بینالمللی بحران استدلال میکنند که چنین توافقی ماهیت «صلح جامع برای یمن» ندارد، بلکه یک «مکانیسم خروج سریع برای پادشاهی» است. اگرچه این مکانیسم از خطوط مرزی عربستان سعودی در برابر حملات روزانه محافظت می کند، اما ساختار تقسیم قدرت در یمن را به نفع قطعی انصارالله تثبیت می کند و سایر نیروهای نیابتی تحت حمایت ریاض و ابوظبی را منزوی می کند. این امداد موقت یک راه حل اساسی برای بحران نیست و صرفاً یک اعتراف عملی به شکست یک استراتژی نظامی یک دهه است.
گزینه دوم روی میز، امتناع ریاض از پذیرش شرایط انصارالله و انتخاب گزینه بازتولید اصطکاک کم شدت از طریق خطوط نبرد نیابتی است.
سناریوی دوم: ثبات در خطوط تماس و بن بست مسلحانه ناپایدار
گزینه دوم روی میز، امتناع ریاض از پذیرش شرایط انصارالله و انتخاب گزینه بازتولید اصطکاک کم شدت از طریق خطوط نبرد نیابتی است. در این چارچوب، ائتلاف سعودی با تکیه بر حملات هوایی هدفمند و سازماندهی مجدد تشکیلات نظامی دولت مستعفی و نیروهای متحد، سعی خواهد کرد از سقوط کامل دیگر پایگاه های استراتژیک مانند مارب و نوار ساحلی جلوگیری کند. با این حال، شواهد عینی به چندپارگی ساختاری، تفاوتهای هویتی بین شورای انتقالی جنوب و نیروهای تحت فرمان آن و فقدان یک فرماندهی منسجم در بدنه نیروهای ائتلاف اشاره دارد. وضعیتی که امید به تغییر تعادل روی زمین را غیرممکن می کند.
پیامد قطعی این سناریو، تشکیل «منطقه خاکستری دائمی» و بنبست مسلحانه شکننده است. حتی اگر خطوط تماس روی نقشه جابجا نشود، انصارالله با تکیه بر سلاح های هدایت شونده و دسترسی به آبراه های بین المللی، اهرم خود را حفظ خواهد کرد. در چنین شرایطی، ادامه ناامنی در باب المندب و تهدید به هدف قرار دادن گاه به گاه داراییها و زیرساختهای دریایی پادشاهی، مانع از بازیابی ثبات اقتصادی در جنوب شبه جزیره و افزایش هزینههای عملیاتی حفظ خطوط دفاعی خواهد شد.
سناریوی سوم به فرضیه ورود مستقیم آمریکا، انگلستان و تشکیل ائتلاف های فرامنطقه ای برای درگیری وسیع ساحلی و زمینی اختصاص دارد.
سناریوی سوم: بین المللی شدن رویارویی و موانع مداخله مستقیم ائتلاف غربی
سناریوی سوم به فرضیه ورود مستقیم آمریکا، انگلستان و تشکیل ائتلاف های فرامنطقه ای برای درگیری وسیع ساحلی و زمینی اختصاص دارد. این فرضیه زمانی فعال می شود که انصارالله در ارزیابی های میدانی و از طریق حملات مرگبار به ناوگان خارجی خسارات انسانی زیادی را به ارتش آمریکا تحمیل کند یا انتقال انرژی جهانی را به انسداد مطلق برساند. در چنین حالتی، پیوستن شرکای مانند ترکیه و پاکستان در قالب سازوکارهای امنیتی مشترک منطقه ای مورد توجه قرار گرفته است.
با این وجود، ارزیابی موسسات مطالعات ریسک بینالمللی مانند موسسه کنترل ریسک نشان میدهد که این سناریو کمترین احتمال وقوع را دارد. واشنگتن با در نظر گرفتن بن بست تنگه هرمز و ملاحظات داخلی و انتخابات آتی، از افتادن در دام جنگ زمینی فرسایشی دیگری در خاورمیانه اجتناب می کند. تجارب عملیات های هوایی قبلی نیز ثابت کرده است که بمباران های هوایی نتوانسته سکوهای زیرزمینی و پرتابگرهای استتار شده انصارالله را منهدم کند و آسیب پذیری ناوگان غربی را افزایش دهد. بنابراین، واشنگتن تمایل دارد به توافقات آتش بس اعلام نشده در کانال مسقط پایبند بماند و از گسترش مستقیم دامنه آتش اجتناب کند.
تحولات جنوب دریای سرخ را نمی توان جدا از توازن ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران و آمریکا تحلیل کرد. قدرت نمایی انصارالله در این گذرگاه حیاتی مانند ایجاد یک جبهه بازدارندگی متقابل است که از نظر عملیاتی مستقیماً با امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز همپوشانی دارد. راه حل پایدار برای این بحران در خطوط تماس یمن یا اتاق های جنگ ائتلاف نیست، بلکه در مسیر تنش زدایی عمده بین تهران و واشنگتن و توافق بر سر معماری جدید امنیت انرژی در مناطق آبی خاورمیانه قرار دارد. اگر پادشاهی عربستان سعودی بخواهد چشم انداز اقتصادی خود را حفظ کند، چاره ای جز پذیرش نظم امنیتی ناشی از این توازن جدید قوا نخواهد داشت.
پیوند ارگانیک موازنه باب المندب با هژمونی خلیج فارس و تعاملات تهران و واشنگتن.
نگاه تحلیلی بحران یمن بر این واقعیت تاکید دارد که پرونده رویارویی در دهانه باب المندب از مدار درگیری های محلی خارج شده و به یکی از اهرم های اصلی در هندسه امنیتی غرب آسیا پیوند خورده است. دکتر بورجو اوزچلیک از مؤسسه خدمات سلطنتی ایالات متحده (RUSI) استدلال می کند که تحولات در جنوب دریای سرخ را نمی توان جدا از تعادل ژئوپلیتیکی بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده تجزیه و تحلیل کرد. قدرت نمایی انصارالله در این گذرگاه حیاتی مانند ایجاد یک جبهه بازدارندگی متقابل است که از نظر عملیاتی مستقیماً با امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز همپوشانی دارد.
در نهایت، واقع بینانه ترین سناریوی آینده، ادامه وضعیت «معامله مسلحانه با بن بست شکننده» در کوتاه مدت و امتیاز دهی ساختاری ریاض در بلندمدت خواهد بود. کلید راه حل پایدار برای این بحران در خطوط تماس یمن یا اتاق های جنگی ائتلاف نیست، بلکه در مسیر تنش زدایی عمده بین تهران و واشنگتن و توافق بر سر معماری جدید امنیت انرژی در مناطق آبی خاورمیانه است. اگر پادشاهی عربستان سعودی بخواهد چشم انداز اقتصادی خود را حفظ کند، چاره ای جز پذیرش نظم امنیتی ناشی از این توازن جدید قوا نخواهد داشت.
گفتگو در مورد این post