دست و پا زدن های نتانیاهو برای بقا؛ آخرین تیر اسموتریخ

بازار؛ گروه بین الملل: صحنه سیاسی اسرائیل در نوامبر 1405 به نقطه ای رسیده است که می توان آن را آزمون نهایی بنیامین نتانیاهو نامید. انتخابات کنست در 5 نوامبر 1405 با مشارکت 77.7 درصد – بالاترین رقم از سال 1378 تا کنون – برگزار شد و نتیجه ای به بار آورد که اگرچه به نظر می رسید یک بن بست باشد، اما در عمل معادله قدرت را به ضرر طولانی ترین نخست وزیر تاریخ اسرائیل تغییر داد. اردوگاه نتانیاهو با 53 کرسی و اردوگاه مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت با 48 کرسی، هیچکدام به حد نصاب 61 کرسی نرسیدند. اما دو حزب عربی فهرست مشترک و رام با مجموع 19 کرسی – تقریباً دو برابر عملکرد قبلی آنها – به بازیکنان تعیین کننده تبدیل شدند. در 17 نوامبر 1405 اسحاق هرتزوگ، رئیس رژیم صهیونیستی، تشکیل کابینه را به آیزنکوت محول کرد. رهبر حزب میانه‌رو، یشار، که 67 نماینده از او حمایت کردند، در مقابل 46 نماینده که همچنان به نتانیاهو وفادار مانده بودند.

این شکاف 21 رای هسته اصلی بحرانی است که نتانیاهو را مجبور به اتخاذ اقدامات اضطراری کرده است. او که در انتخابات وعده داده بود ائتلاف راستگرا و مذهبی خود را حفظ کند، اکنون با واقعیتی روبرو است که حتی متحدان سنتی او – احزاب حریدی – امکان همکاری با آیسنکوت را رد نکرده اند. در چنین شرایطی، نتانیاهو یکی از حساس ترین ماموریت های سیاسی خود را به بتزلیل اسموتیچ، رهبر حزب مذهبی صهیونیستی و وزیر دارایی سپرد: نفوذ در صفوف حزب یاشار و ایجاد انشعاب در موضع واحد نیروهای مخالف تشکیل دولتی بر اساس احزاب عربی. سوال اصلی این گزارش هم همین است: آیا این استراتژی می تواند معادله 67 در مقابل 46 را به هم بزند یا اینکه نتانیاهو در آستانه پایان دوران سیاسی خود ایستاده است؟

پس از انتخابات 5 نوامبر، اردوی نتانیاهو با 53 کرسی و اردوگاه آیزنکوت با 48 کرسی نتوانستند به حد نصاب 61 کرسی دست یابند. دو حزب عربی با 19 کرسی – یک رکورد تاریخی – در انتخابات تعیین کننده شدند و آیزنکوت با حمایت 67 نماینده برای تشکیل کابینه منصوب شد.

53 کرسی از دست رفته و اکثریت

نقشه سیاسی کنست پس از انتخابات 5 نوامبر تصویری از چندپارگی عمیق را ارائه می دهد. لیکود با 27 کرسی بزرگترین حزب باقی ماند، اما بلوک طرفدار نتانیاهو – از جمله لیکود، اوتسما یهودیت بنگویر با 7 کرسی و احزاب حریدی – تنها 53 کرسی داشت. از سوی دیگر، اردوگاه آیسنکوت با 48 کرسی، متشکل از یاشار، یامینا به رهبری نفتالی بنت، دموکرات ها به رهبری یایر گولان و خانه اسرائیلی ما به رهبری آویگدور لیبرمن، بدون کمک خارجی نمی توانست به قدرت برسد.

نکته تعیین کننده موضع احزاب عربی است. فهرست مشترک با 11 کرسی و رام با 8 کرسی نه تنها رکورد تاریخی خود را شکستند، بلکه به گفته تحلیلگران، عامل تعیین کننده انتخابات شدند. فهرست مشترک اعلام کرده است که آماده است از یک دولت ضد نتانیاهو از خارج حمایت کند، با این شرط که ناظران می گویند نزدیک به طنز است: ما پست وزارت نمی خواهیم. رام که رویکرد عمل گرایانه تری اتخاذ کرده است، از مشارکت در مذاکرات برای بهبود خدمات عمومی جامعه عرب حمایت کرده است. این ترکیب به آیزنکوت اجازه می دهد تا از ظرفیت عددی احزاب عرب برای عبور از سد 61 کرسی بدون حضور رسمی آنها در کابینه استفاده کند – طرحی که نتانیاهو آن را دولت اقلیت می خواند و آن را یک تهدید وجودی می بیند.

احزاب حریدی که چندین دهه متحد سنتی نتانیاهو بوده اند، همکاری با آیزنکوت را رد نکرده اند. دلیل اصلی تعهد آیسنکوت به لغو معافیت سربازی است که خط قرمزی برای حریدی ها محسوب می شود و این تردید پایگاه عددی نتانیاهو را فرسوده کرده است.

حردی روی طناب; ترک اردوگاه نتانیاهو؟

آنچه بحران نتانیاهو را عمیق‌تر می‌کند، نه تنها محاسبه کرسی‌ها، بلکه فرسایش وفاداری متحدان دیرینه‌اش است. احزاب حریدی – شاس و یهودیت تورات متحد – که ستون‌های ائتلاف‌های نتانیاهو برای دهه‌ها بوده‌اند، اکنون در موقعیتی قرار دارند که منابع عبری می‌گویند همکاری با آیسنکوت را رد نکرده‌اند. این تغییر موضع ریشه در محاسباتی دارد که مستقیماً با منافع حیاتی این احزاب مرتبط است: پیش نویس قانون.

آیزنکوت در مبارزات انتخاباتی خود لغو معافیت سربازی را یکی از چهار اصل خود معرفی کرد و آن را شرط پیوستن به هر ائتلافی دانست. در این میان احزاب حریدی حفظ معافیت را خط قرمز خود می دانند و در ماه های منتهی به انتخابات حتی بودجه 1405 را گروگان گرفتند تا امتیاز بیشتری در این زمینه کسب کنند. تناقض هردی این است که اگرچه آیسنکوت از نظر ایدئولوژیک برای آنها شخصیتی نامطلوب است، نتانیاهو نتوانسته است تضمینی پایدار برای معافیت در عمل ارائه کند. در چنین شرایطی، محاسبات سرد سیاسی حکم می‌کند که حریدی‌ها حداقل درهای خود را به روی آیزنکات نبندند، حتی اگر ورود رسمی او به کابینه را نپذیرند. این تردید به این معنی است که نتانیاهو یکی از معتبرترین پایه های عددی خود را از دست می دهد.

نتانیاهو ماموریت شکستن صفوف یاشار را به اسموتریچ سپرد. در فهرست آیسنکوت، چهار نماینده با پیشینه مذهبی صهیونیستی (کاهانا، تروپر، شاپیرا و پرتز) حضور دارند و اسموتیچ سعی می کند از تضاد ایدئولوژیک آنها با احزاب عرب برای ایجاد اختلافات داخلی استفاده کند.

ماموریت اسموتریچ: شکاف در صفوف یاشار

در این میان، ماموریتی که نتانیاهو به اسموتریچ محول کرده، ترکیبی از دیپلماسی پشت پرده و بهره برداری از شکاف های ایدئولوژیک است. اسموتیچ، رهبر حزب صهیونیستی مذهبی و معمار سیاست‌های شهرک‌سازی، مأمور شده است با نمایندگان یاشار که مخالف تشکیل دولت مبتنی بر احزاب عرب هستند، ارتباط برقرار کند. این انتخاب تصادفی نیست. در فهرست یاشار، چهار چهره با سابقه و منشأ فکری نزدیک به اردوگاه مذهبی صهیونیستی وجود دارد: ماتان کاهنا (نفر پنجم وزیر سابق امور مذهبی و عضو سابق یمینا)، هاییلی سرباز (نفر ششم، رهبر سابق خانه صهیونیست)، شیره شاپیرا (نفر دهم) و الیاسافیتز (شخصیت دهم). این چهار نفر پتانسیل لازم برای ایجاد یک بلوک داخلی در برابر هرگونه همکاری با احزاب عربی را دارند. مواضع این احزاب در خصوص مرزهای قبل از 1967 و آینده سرزمین های اشغالی در تضاد اساسی با دیدگاه های صهیونیسم مذهبی است و این درگیری نقطه ورود اسموتریچ است.

عامل پیچیده، موقعیت یورام کوهن، رئیس سابق شابک و دوم لیست یشار است. او در شهریور 1405 در کانال 12 اعلام کرد که همکاری با حزب اسموتریچ را رد نمی کند – به شرطی که نتانیاهو نخست وزیر نباشد – اگرچه همکاری با حزب بنگویر را رد کرد. این گفته نشان می دهد که صفوف یاشار هر چقدر که در ظاهر یکپارچه به نظر می رسند، در عمل از انعطاف تاکتیکی برخوردار هستند و این انعطاف هم فرصت و هم ریسک را برای هر دو طرف افزایش می دهد.

آیزنکوت در یک دوراهی ساختاری قرار دارد: حمایت احزاب عربی – حتی از خارج – باعث نارضایتی چهار نماینده صهیونیسم مذهبی در لیست او می شود، و اتحاد با حریدی به قیمت زیر پا گذاشتن وعده انتخاباتی برای لغو خدمت اجباری است. اسموتریچ دقیقا روی همین شکاف حساب کرده است.

آیسنکوت در یک چهارراه؛ ائتلاف با اعراب یا حریدی ها؟

آیسنکوت نیز در موقعیتی نیست که به راحتی پیش برود. در 17 نوامبر، در مراسم تحلیف، او از نتانیاهو و اسموتریچ دعوت کرد تا از دولت تحت رهبری من و اصولی که بیان کردم، حمایت کنند و گفت که قصد دارد نخست وزیر همه شهروندان اسرائیلی باشد، چه آنهایی که به او رای داده اند و چه کسانی که به او رای نداده اند. این لحن آشتی جویانه با موضع قبلی او که هرگونه اتحاد با نتانیاهو را مشروط به شکستن اتحاد با افراط گرایان می کرد، در تضاد است.

معضل آیزنکوت یک معضل ساختاری است: اگر او برای جلب حمایت احزاب عربی – حتی از خارج – حرکت کند، چهار نماینده صهیونیسم مذهبی را در فهرست خود و بخشی از رای دهندگان راست سنتی را از دست خواهد داد، و اسموتیچ دقیقا روی همین شکاف حساب می کند. اگر به طرف حریدی برود و وعده معافیت سربازی را تعدیل کند، وعده اصلی انتخاباتی خود را زیر پا گذاشته و بخشی از پایگاه سکولار و میانه رو خود را ناراضی خواهد کرد. تحلیلگران اسرائیلی همچنین به این بن‌بست اشاره کرده‌اند: آیسنکوت یا باید از وعده لغو معافیت سرباز بزند، یا طرف احزاب عربی باشد یا به سمت یک دولت وحدت ملی با لیکود حرکت کند – گزینه‌ای که او رد کرده است.

تحلیلگران بر این باورند که آیزنکوت، مانند نتانیاهو، ایران را یک تهدید می‌داند، اما بر فشار اقتصادی و قدرت بازدارندگی به جای کارزار نظامی فوری تأکید می‌کند. اما یکی از سناریوها برای ایران طولانی شدن بن بست سیاسی و افزایش آزادی عمل دولت موقت نتانیاهو در تصمیمات نظامی است.

ایران در محاسبات; تغییر چهره، تغییر استراتژی؟

برای ایران، تحولات داخلی رژیم صهیونیستی از منظر استراتژیک حائز اهمیت است، حتی اگر تحلیلگران ایرانی و بین المللی موافق باشند که هیچ تفاوت اساسی بین نتانیاهو و آیسنکوت در برخورد با ایران وجود ندارد. آیزنکوت به عنوان رئیس سابق ستاد ارتش، معمار دکترین ضاحیه است و خود را در کنار حملات به ایران و سیاست صلح از طریق قدرت ترامپ تعریف کرده است. وی همچنین از حملات به ایران در مبارزات انتخاباتی حمایت کرد و آن را اقدامی شجاعانه خواند.

با این حال، تفاوت های تاکتیکی قابل توجه است. آیزنکوت معتقد است که فشار اقتصادی و قدرت بازدارندگی می‌تواند باعث شود ایران بهتر از یک لشکرکشی گسترده احساس شکست کند و تغییر رژیم را هدفی قابل دستیابی نمی‌داند. این موضع برخلاف رویکرد نتانیاهو و اسموتیچ است که در ماه های اخیر حتی قوانین مربوط به معافیت هاردی را برای تامین مالی جنگ به تعویق انداخته بودند. برای ایران، این بدان معناست که دولت آیزنکات – در صورت تشکیل – احتمالاً به جای یک کارزار نظامی فوری، بر فشار اقتصادی و دیپلماتیک متمرکز خواهد شد. اما این به معنای کاهش تهدید نیست، بلکه تغییر شکل و زمان آن است. مهمتر از هویت نخست وزیر، طولانی شدن بن بست سیاسی است: هر چه این بن بست طولانی تر شود، دولت موقت نتانیاهو در تصمیم گیری های نظامی آزادی عمل بیشتری خواهد داشت و مسئولیت پذیری خارجی ضعیف تری خواهد داشت – سناریویی که کارشناسان می گویند خطرناک ترین دوره برای منطقه است.

آخرین برگ های نتانیاهو

امروز نتانیاهو در موقعیتی قرار دارد که می توان آن را پایان بازی توصیف کرد، البته تاریخ دقیق آن مشخص نیست. او 28 روز فرصت دارد – با امکان تمدید 14 روزه – تا معادله 67-46 را به هم بزند، اما ابزارهای او محدودتر از همیشه هستند. ماموریت اسموتیچ برای شکاف در یاشار آخرین تلاش جدی برای جلوگیری از تشکیل کابینه آیزنکوت است. تلاشی که در صورت شکست، نه تنها به سلطنت نتانیاهو پایان می دهد، بلکه می تواند ساختار سیاسی اسرائیل را برای سال های آینده تغییر دهد. برای ایران، تحولات آتی فرصتی است برای مشاهده دقیق شکاف‌های داخلی رژیم صهیونیستی و ارزیابی مجدد استراتژی‌های این رژیم در مواجهه با تهدیداتی که – صرف نظر از هویت نخست‌وزیر – همچنان باقی خواهند ماند، اما شکل و شدت آنها می‌تواند در سایه این گذار سیاسی تغییر کند.