بازار؛ گروه کشاورزیمختار مهدی زاده یکی از اعضای هیات مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی در گفتگو با بازار با انتقاد از وضعیت زیرساخت های صادرات محصولات کشاورزی گفت: عدم هماهنگی متولیان امر، مشکلات حمل و نقل، گمرک، بازگشت ارز، ضعف صنایع تبدیلی و نبود متولی واحد، صادرات محصولات کشاورزی ایران را با چالش جدی مواجه کرده است.
نبود زیرساخت و امنیت برای صادرکنندگان
مهدی زاده در تشریح مهمترین مشکلات صادرکنندگان محصولات کشاورزی گفت: صادرکنندگان از نظر بازار، قیمت، حمل و نقل، تعهدات ارزی و سایر مراحل صادرات با مشکلات زیادی مواجه هستند اما بخش مهمی از این مشکلات ریشه در زیرساخت های ضعیف دارد. این در حالی است که وقتی صادرکننده با واردکننده خارجی قرارداد می بندد باید مطمئن باشد که محصولش در شرایط مناسب به مقصد می رسد اما در شرایط فعلی چنین اطمینانی همیشه وجود ندارد.
عضو هیئت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی با اشاره به مشکلات اخیر در حمل و نقل و بازگشت برخی کانتینرهای صادراتی گفت: در برخی موارد مقصد صادرات کشورهای حوزه خلیج فارس و امارات بوده و وقوع جنگ، ناامنی و اختلال در مسیرهای مواصلاتی موجب بازگشت محموله ها شده است. در حالی که اتفاقاتی از این دست میتواند هزینههای سنگینی را به صادرکننده تحمیل کند و حتی برخی فعالان را با زیانهای جدی مواجه کند.
مهدی زاده تاکید کرد: البته نباید همه مشکلات صادرات را ناشی از جنگ و ناامنی دانست، زیرا برخی از مشکلات صادرات محصولات کشاورزی قبلا وجود داشته و ریشه آن ضعف ساختاری و عدم هماهنگی نهادهای داخلی است.
هماهنگی کافی بین آژانس هایی که باید مجوزها و الزامات صادرات را مدیریت کنند وجود ندارد. یعنی گمرک، بانک مرکزی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان های مرتبط با استاندارد، قرنطینه و سایر نهادها هر کدام بخشی از فرآیند صادرات را دارند اما صادرکننده در مسیر انجام کار با فرآیند یکپارچه مواجه نیست.
مهدی زاده گفت: یکی از مشکلات اساسی این است که هماهنگی کافی بین دستگاه هایی که باید مجوزها و الزامات صادرات را مدیریت کنند وجود ندارد.
وی افزود: گمرک، بانک مرکزی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان های مرتبط با استاندارد، قرنطینه و سایر نهادها هر کدام بخشی از فرآیند صادرات را دارند اما صادرکننده در مسیر انجام کار با فرآیند یکپارچه مواجه نیست.
یکی از اعضای هیأت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی تصریح کرد: به این ترتیب صادرکننده از ارگانی به ارگانی دیگر ارجاع می شود و برای تکمیل فرآیند صادرات باید چندین مجوز و تاییدیه دریافت کند.
وی خاطرنشان کرد: در برخی کشورها فرآیندهای صادراتی در ساختار منسجم تری انجام می شود و صادرکننده می تواند ثبت سفارش، قرنطینه، مجوز صادرات کالا، بارنامه و سایر موارد را در یک فرآیند مشخص پیگیری کند. اما در ایران فرآیندها پراکنده است و مشخص نیست کدام نهاد باید مسئول هماهنگی و حل مشکلات صادرکننده باشد.
لزوم تعیین متولی مشخص برای صادرات
وی با اشاره به عضویت خود در کمیسیون کشاورزی اتاق تهران، گفت: جلسات زیادی با حضور نمایندگان بخش دولتی و تولیدکنندگان برگزار می شود، اما در بسیاری از موارد نتیجه جلسات به بیان مشکلات و ارجاع موضوع به ارگان دیگری محدود می شود. یعنی در این جلسات موضوعاتی مانند واردات، ارز، بازگشت ارز و سایر مشکلات مطرح می شود اما بسیاری از مسئولان حاضر در جلسه اختیار نهایی برای تصمیم گیری را ندارند.
وی افزود: اگر قرار است تصمیم نهایی در سطح بالاتر گرفته شود، بهتر است نماینده مرجع تصمیم گیری در جلسات حضور داشته باشد تا صادرکننده مستقیما مشکل خود را مطرح کند و پاسخ روشنی دریافت کند.
عضوهیئت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی ادامه داد: به نظر من سازمان توسعه تجارت می تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد چرا که کارشناسان این سازمان با مسائل بازرگانی آشنا هستند اما در بسیاری از موارد اختیار نهایی برای حل مشکلات را ندارد.
وی بیان کرد: در چنین شرایطی حتی اگر مدیر یک موسسه برای حل مشکل همکاری کند، ممکن است تصمیم گیری نهایی منوط به موافقت موسسه دیگری باشد.
مهدی زاده تاکید کرد: بنابراین لازم است ساختار مشخصی برای صادرات و واردات ایجاد شود که در آن نهادهای مرتبط با هم هماهنگ باشند و مرجع مشخصی مسئول تصمیم گیری نهایی باشد.
30 درصد ضایعات محصولات کشاورزی
عضو اتحادیه کشوری کشاورزی با اشاره به ظرفیتهای ایران در بخش کشاورزی گفت: کشور از نظر اقلیمی ظرفیت بالایی برای تولید محصولات متنوع دارد و وجود 13 اقلیم میتواند زمینه را برای تولید طیف وسیعی از محصولات کشاورزی فراهم کند. با وجود این ظرفیت، بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی قبل از رسیدن به بازار مصرف یا صادرات از بین می رود.
مهدی زاده میزان ضایعات محصولات کشاورزی را حدود 30 درصد عنوان کرد و اظهار داشت: این میزان ضایعات در شرایطی قابل توجه است که کشور منابعی مانند آب، خاک، انرژی و نیروی انسانی را برای تولید محصولات کشاورزی مصرف می کند.
وی ادامه داد: در شرایطی که صادرات یک محصول به دلیل مشکلات حمل و نقل یا سایر محدودیت ها با مشکل مواجه می شود، در صورت وجود صنایع تبدیلی کافی در کشور، می توان بخشی از محصولات را به محصولات قابل نگهداری و فروش در بازار تبدیل کرد.
یکی از مشکلات جدی این است که ظرفیت صنایع تبدیلی در کشور با حجم تولید محصولات کشاورزی تناسبی ندارد و همین موضوع باعث می شود در صورت بروز مشکل در صادرات یا کاهش تقاضای بازار، بخشی از محصول در دست تولیدکننده بماند.
مهدی زاده گفت: یکی از مشکلات جدی این است که ظرفیت صنایع تبدیلی در کشور متناسب با حجم تولید محصولات کشاورزی نیست.
وی افزود: ایران در برخی از محصولات تولید قابل توجهی دارد اما ظرفیت فرآوری آنها محدود است و همین موضوع باعث می شود در صورت بروز مشکل در صادرات یا کاهش تقاضای بازار، بخشی از محصول در دست تولیدکننده بماند.
یکی از اعضای هیئت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی تصریح کرد: حتی در مواردی که صنایع تبدیلی فعال هستند، خود این واحدها با کمبود یا وابستگی به واردات برخی تجهیزات و مواد بسته بندی مواجه هستند. از کارتن های مناسب گرفته تا ورق و قوطی و سایر اقلام مورد نیاز صنایع غذایی، بخشی از زنجیره بسته بندی با مشکل تامین مواجه است.
مهدی زاده تاکید کرد: صادرات محصولات کشاورزی محدود به تولید محصولات نیست و باید مجموعه ای از پیوندها از مزرعه به فرآوری، بسته بندی، حمل و نقل، گمرک و بازار مقصد هماهنگ عمل کند.
مشکلات حمل و نقل و تاخیر کالا در مرزها
وی وضعیت حمل و نقل و مرزها را یکی دیگر از موانع صادرات محصولات کشاورزی دانست و گفت: مشکلات در مرزها باعث افزایش هزینه صادرات و آسیب بیشتر به ویژه محصولات فاسد شدنی می شود.
مهدی زاده با اشاره به روابط با پاکستان گفت: در برخی موارد رانندگان کامیون مجبورند مدت زیادی در مرز منتظر بمانند. این امر به این دلیل است که وقتی راننده ای 20 یا 30 روز در مرز معطل می شود و محصول او نیز فاسد شدنی است، محصول با افت کیفیت مواجه می شود و ممکن است دیگر در بازار مقصد موجود نباشد.
یکی از اعضای اتحادیه کشوری کشاورزی گفت: از سوی دیگر هزینه های اضافی ناشی از توقف کالا و کاهش کیفیت محصول در نهایت به صادرکننده و تولیدکننده تحمیل می شود.
وی ادامه داد: در برخی موارد که کالا به مقصد می رسد به دلیل افت کیفیت یا فساد امکان فروش آن به قیمت اولیه وجود ندارد و حتی ممکن است کالا مرده باشد یا با قیمت بسیار پایین فروخته شود.
لزوم اصلاح رویه های صادرات
مهدی زاده با تاکید بر ضرورت اصلاح ساختار صادرات گفت: با رویه های قبلی نمی توان صادرات محصولات کشاورزی را در شرایط جدید مدیریت کرد. متأسفانه در حالی که در بسیاری از زمینه ها از هوش مصنوعی، خدمات الکترونیک و ثبت سفارش خودکار صحبت می شود، بخش هایی از فرآیند صادرات و واردات همچنان درگیر تصمیمات و رویه های دستی و پراکنده است.
مهدی زاده گفت: گمرک یکی از بخش هایی است که صادرکنندگان و واردکنندگان با مشکلات متعددی مواجه هستند و لازم است فرآیندهای گمرکی محصولات کشاورزی ساده، سریعتر و متناسب با فاسد شدنی بودن برخی کالاها انجام شود.
تحریم های خود تحمیلی؛ هزینه ای جدا از تحریم های خارجی
یکی از اعضای هیئت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی با اشاره به مشکلات نظارتی گفت: صادرکنندگان علاوه بر رقابت و محدودیت در بازارهای خارجی، با موانع داخلی نیز مواجه هستند. جالب اینجاست که تحریم خارجی موضوعی است که فعال اقتصادی می تواند آن را شناسایی کرده و برای مقابله با آن برنامه ریزی کند اما مقررات پیچیده، رویه های اشتباه و تصمیمات متناقض داخلی نیز هزینه ایجاد می کند.
مهدی زاده از این وضعیت به عنوان تحریم های خودخواسته یاد کرد و افزود: قوانین و مقررات داخلی باید به گونه ای تنظیم شود که به جای افزایش هزینه و زمان صادرات، فعالیت صادرکنندگان را تسهیل کند.
وی تاکید کرد: سازمان ها و وزارتخانه های مرتبط باید در چارچوب هماهنگ کار کنند و هر سازمانی برای صادرات تصمیم جداگانه ای اتخاذ نکند.
مشاوران تجاری باید اطلاعات بازار را منتقل کنند
مهدی زاده در بخشی دیگر از سخنان خود به نقش رایزنان بازرگانی اشاره کرد و گفت: رایزن بازرگانی ایران در هر کشوری باید اطلاعات دقیق و کاربردی در مورد نیازهای بازار مقصد در اختیار بخش تولید و تجارت قرار دهد.
وی افزود: رایزن باید بتواند به وزارتخانه ها و سازمان های ذیربط اعلام کند که کشور مقصد به چه محصولاتی نیاز دارد، چه محصولاتی ظرفیت واردات دارد و صادرکنندگان ایرانی در چه زمینه هایی می توانند فعالیت کنند.
عضوهیئت مدیره اتحادیه کشوری کشاورزی ادامه داد: علاوه بر این مشاوران بازرگانی باید دانش تخصصی و اطلاعات کافی در مورد بازار مقصد داشته باشند و حضور آنها موجب توسعه واقعی کسب و کار شود.
وی بیان کرد: اخیراً اعلام شد 18 مشاور تجاری جدید برای فعالیت در کشورهای هدف آموزش دیده اند و این موضوع در صورت همراه شدن با برنامه مشخص برای توسعه بازارهای صادراتی قابل پیگیری است.
خطر از دست دادن بازارهای صادراتی
مهدی زاده در پاسخ به این سوال که ادامه وضعیت فعلی چه تاثیری بر صادرات آتی محصولات کشاورزی خواهد داشت، گفت: در صورت ادامه مشکلات فعلی با همین روند، بازارهای صادراتی کشور با خطر از دست رفتن مواجه خواهند شد. زیرا در شرایط رقابتی بازارهای جهانی، مشتری خارجی نمی تواند برای حل مشکلات داخلی صادرکننده مدت زیادی صبر کند.
مهدی زاده تصریح کرد: زمانی که محصول در گمرک، مرز یا مسیر مواصلاتی معطل شود و کیفیت آن کاهش یابد ممکن است واردکننده خارجی برای رفع نیاز خود به کشور دیگری برود.
وی ادامه داد: از دست دادن یک بازار صادراتی به معنای از دست دادن تنها یک قرارداد نیست، بلکه بازسازی اعتماد و حضور در آن بازار می تواند زمان و هزینه زیادی را طلب کند.
گفتگو در مورد این post