به گزارش بازار، دونالد ترامپ اعلام کرد که «آمریکا دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد» و به معاون خود جی دی ونس دستور داد تا بر مسائل داخلی تمرکز کند و عملاً مسیر دیپلماسی فعال برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا را متوقف کند. این تصمیم پایان جنگ نیست، بلکه تحکیم یک بن‌بست پرهزینه است: واشنگتن فشار اقتصادی و کنترل بخشی از مسیر دریایی را حفظ می‌کند، اما از توافق و تشدید تنش نظامی نیز فاصله می‌گیرد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا روز پنج‌شنبه در شبکه True Social نوشت که «روزهای نیاز به توافق با ایران به پایان رسیده است» و آمریکا «صدها میلیارد دلار» در ایران و «تنگاه» در اختیار دارد. در همان زمان، او از معاونش جی.
این پیام پس از انتشار گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه ونس، که نقش رهبری را در تلاش‌ها برای بازگشایی مذاکرات در ماه‌های اخیر ایفا کرده است، در نظر دارد با یک مقام ارشد امنیتی ایران ملاقاتی داشته باشد. وال استریت ژورنال گزارش داد که ترامپ قبلا به مشاوران و طرف های خارجی گفته بود که با ونس برای بازگشایی مذاکرات موافق است.
به نظر می رسد آخرین اقدام ترامپ تنها تغییر لحن نیست. کنار گذاشتن مسیر دیپلماتیک که ظاهراً تا آستانه گفتگوی مستقیم پیش رفته بود.
سیاست “نه جنگ، نه صلح”.
تحلیلگران وضعیت کنونی را نه صلح و نه جنگ تمام عیار، بلکه یک “توازن شکننده” می دانند. ایالات متحده همچنان به محاصره بنادر ایران و اعمال تحریم ها ادامه می دهد و در عین حال تلاش می کند تنگه هرمز را برای کشتیرانی از جمله محموله های نفتی باز نگه دارد.
علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین المللی بحران، به الجزیره گفت که توازن فعلی “ذاتاً ناپایدار است”. به عبارت دیگر، فقدان جنگ لزوماً به معنای پایان بحران نیست. ممکن است به سادگی یک مرحله قبل از عود باشد.
ترامپ همچنین هفته گذشته گفت که جنگ «عملاً تمام شده است» و عملیات نظامی جدید «خیلی ضروری» به نظر نمی رسد. اما در عین حال تاکید کرد که آمریکا “آماده و مسلح” است. این ترکیب زبان هم برای جلوگیری از تشدید فوری و هم برای حفظ تهدید نظامی طراحی شده است.
چرا ترامپ عقب نشینی کرد؟
اولین دلیل ممکن هزینه سیاسی جنگ است. پس از شکست سنگین جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای، ونس علناً گفته بود که «دلیل شکست ما جنگ بود» و ترامپ بارها از احتمال دستیابی به توافق قبل از انتخابات صحبت کرده بود.
دلیل دوم، اختلافات داخلی در تیم امنیتی واشنگتن است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، طبق گزارش ها، فشار اقتصادی را یک استراتژی موثر می داند، در حالی که ونس از مذاکره و توافق حمایت می کند. تصمیم ترامپ به نفع جبهه فشار حداکثری و علیه جبهه دیپلماسی تفسیر شده است.
دلیل سوم، محاسبات انتخاباتی و داخلی است. ترامپ با فرستادن ونس به پرونده «فساد و جنایت» در ایالت ها و شهرهای دموکرات، هم پرونده ایران را از دست ونس خارج می کند و هم معاونش را به یک مأموریت داخلی و سیاسی تری می سپارد.
با شکست ایده مذاکره، بار دیگر حامیان جنگ تقویت شدند
ونس در چند ماه گذشته از منتقد جنگ به مذاکره‌کننده ارشد تبدیل شده بود. وی نامه ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای از سرگیری مذاکرات ارسال کرده و بر اساس گزارش ها تقریباً روزانه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخست وزیر قطر و عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان در تماس بوده است.
تهران واکنش چندان مثبتی به ایده های جدید مذاکره آمریکا نشان نداد و بار دیگر بر خواسته های اساسی قبلی خود پافشاری کرد.
حالا ترامپ او را از همان پرونده ای خارج می کند که خود ونس آن را عامل آسیب سیاسی به حزب جمهوری خواه می دانست. این می تواند هم نشانه تفاوت ترامپ و ونس باشد و هم تلاشی برای جلوگیری از تبدیل شدن جنگ ایران به موضوعی کاملاً به نام معاون رئیس جمهور.
تهران چه می خواهد؟
ایران در شرایطی پیام ترامپ را دریافت کرد که بر موضع سختگیرانه ایستاده است. به نظر می رسد برای تهران مهم نیست که مذاکره کننده کیست. مقامات ایرانی گفته اند تا زمانی که «شرط هفت گانه» تهران پذیرفته نشود، درباره شکل و دستور کار مذاکرات تصمیم نخواهند گرفت.
محسن رضایی همچنین اخبار منتشر شده در مورد مذاکره یا دیدار احتمالی در قطر را دروغ خواند و گفت که ایران در حال حاضر با آمریکا مذاکره نمی کند. تهران این گزارش ها را تلاشی برای کاهش فشار اقتصادی و کاهش قیمت نفت توصیف کرده است.
از دیدگاه تهران، پیام ترامپ یک امتیاز نیست، بلکه ادامه همان مناقشه است: آمریکا می خواهد فشار را بدون پذیرش خواسته های ایران حفظ کند. ایران هم می خواهد از شرایط فعلی بدون امتیازدهی سیاسی عبور کند.
هزینه های ادامه بن بست
بزرگترین هزینه این سیاست تداوم بحران انرژی است. جنگ از مارس سال گذشته آغاز شد و منجر به ناامنی گسترده در تنگه هرمز شد و طی ماه های گذشته به افزایش شدید قیمت سوخت در جهان دامن زد. اگرچه ایالات متحده ادعا می کند که بخش بزرگی از تنگه را بازگشایی کرده است، اما بازارها همچنان نگران تکرار این اختلال هستند.
هزینه دوم تضعیف چارچوب دیپلماتیک است. اگر واشنگتن اعلام کند که «به توافقی نیاز نیست»، انگیزه ایران برای دادن امتیاز یا پذیرش مکانیسم‌های نظارتی کاهش می‌یابد. در عین حال، متحدان منطقه ای آمریکا نیز با عدم اطمینان بیشتری در مورد مسیر آینده مواجه هستند.
سومین هزینه، خطر فرسایشی جنگ است. الکس وطن‌خواه، محقق اندیشکده انستیتوی خاورمیانه، هشدار داده است که اگر واشنگتن این وضعیت را رها کند، قیمت انرژی همچنان بالا خواهد ماند و کشورهای خلیج فارس و سایر بازیگران مجبور خواهند بود به طور مستقل با ایران برخورد کنند.
وضعیت کنونی ایران و آمریکا را نمی توان پایان جنگ یا آغاز صلح دانست. این وضعیت بیشتر شبیه یک “بن بست مدیریت شده” است: واشنگتن فشار اقتصادی و کنترل بخشی از مسیر دریایی را حفظ می کند، اما هم از یک جنگ تمام عیار فاصله می گیرد و هم از یک توافق جدی عقب نشینی می کند.
ترامپ با اعلام این که «آمریکا دیگر نیازی به توافق با ایران ندارد» و دستور به ونس برای تمرکز بر مسائل داخلی، عملاً مسیر دیپلماسی فعال را متوقف کرد. این تصمیم پایان بحران نیست، بلکه تثبیت وضعیت شکننده ای است که می تواند هر لحظه به تشدید یا بازگشت به دیپلماسی تغییر کند.
سناریوهای پیش رو
تداوم وضع موجود: محتمل ترین سناریو تداوم وضع موجود است. در این صورت، آمریکا محاصره بنادر و تحریم‌های ایران را حفظ می‌کند و از عملیات نظامی در مقیاس بزرگ اجتناب می‌کند. ایران نیز از دادن امتیازات سیاسی خودداری می کند و بر مواضع سختگیرانه خود پافشاری می کند. ترامپ با اعلام اینکه «روزهای نیاز به توافق با ایران به پایان رسیده است» عملاً فشار اقتصادی و کنترل دریایی را جایگزین دیپلماسی کرده است. او تاکید می کند که آمریکا «صدها میلیارد دلار» در ایران و «تنگاه» دارد. پیامد اصلی این مسیر، تداوم بحران انرژی و تداوم فشار بر بازارهای جهانی است. تحلیلگران هشدار می دهند که اگر واشنگتن این وضعیت را رها کند، قیمت جهانی انرژی همچنان بالا خواهد ماند و کشورهای خلیج فارس و سایر بازیگران مجبور خواهند بود به تنهایی با ایران مقابله کنند.
بازگشت به میز مذاکره: اگر فشار داخلی بر ترامپ افزایش یابد یا هزینه های اقتصادی جنگ بیش از حد قابل تحمل شود، این سناریو محقق خواهد شد. ونس پیش از این نامه ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای از سرگیری مذاکرات ارسال کرده بود و تلاش کرده بود با میانجی گری قطر و پاکستان، مذاکرات را از سر بگیرد. اگر ترامپ تحت فشار قرار گیرد، ممکن است ونس را بازگرداند یا حداقل اجازه دهد مذاکرات غیررسمی ادامه یابد. بر اساس گزارش‌ها، ونس در حال بررسی دیدار انفرادی با یک مقام ارشد امنیتی ایران بود. اما این مسیر مستلزم نکات متقابل است; چیزی که در شرایط کنونی نه واشنگتن و نه تهران تمایل چندانی به آن ندارند.
تشدید نظامی: احتمال این سناریو کمتر است، اما خطرناک ترین گزینه است. اگر حادثه، حمله یا اشتباه محاسباتی رخ دهد، جنگ می تواند دوباره گسترش یابد. ترامپ گفت که آمریکا “آماده و مسلح” است، اما در عین حال تاکید کرد که عملیات نظامی جدید “خیلی ضروری” نیست. این ترکیب زبان هم برای جلوگیری از تشدید فوری و هم برای حفظ تهدید نظامی طراحی شده است. با این حال، خطر تصادف یا خطای محاسباتی همیشه وجود دارد و می تواند وضعیت را به سرعت تغییر دهد. تحلیلگران هشدار می دهند که تعادل فعلی “ذاتاً ناپایدار” است و ممکن است فقط مرحله ای قبل از تشدید بیشتر باشد.
توافق حداقلی: این سناریو ممکن است در صورت فشار شدیدتر اقتصادی یا تغییر محاسبات سیاسی دو طرف رخ دهد. یک توافق حداقلی می تواند شامل آتش بس یا کاهش تنش باشد، بدون اینکه اختلافات اساسی را به طور کامل حل کند. چنین توافقی می تواند فشار بر بازار انرژی را کاهش دهد، اما مسئله هسته ای ایران و اختلافات سیاسی عمیق تر را حل نخواهد کرد. به عبارت دیگر، این توافق بیشتر «مدیریت بحران» است تا «حل بحران».
تصمیم ترامپ برای خروج ونس از پرونده ایران بیشتر نشانه انتخاب «بن بست مدیریت شده» است تا پایان جنگ. واشنگتن ترجیح می دهد به جای توافق یا جنگ تمام عیار، فشار اقتصادی و کنترل دریایی را حفظ کند. اما این استراتژی پایدار نیست، زیرا تهران را از مذاکرات دور نگه می دارد و هزینه های انرژی و امنیت را برای منطقه و بازار جهانی بالا نگه می دارد.
گفتگو در مورد این post