بازار؛ گروه راه و مسکن: در حالی که کریدورهای منطقه ای با چراغ خاموش سهم ایران از تجارت جهانی را در اختیار می گیرند، بوروکراسی فلج کننده و جزیره نشینی مدیران داخلی، مرزهای کشور را به گلوگاه هایی برای فرسایش سرمایه تبدیل کرده است. وضعیتی که اکنون با اولتیماتوم صریح مجلس به خط پایانی تساهل و فرصت طلبی رسیده است.
در شرایطی که رقابت شدید ژئواکونومیک در ترکیه، قفقاز و آسیای مرکزی برای تسخیر مسیرهای بین‌المللی کالا سرعت گرفته است، جریان ترانزیت زمینی ایران پشت دروازه‌های مرزی با توقف‌های سنگین و اصطکاک‌های فرسایشی مواجه است.
اگرچه موقعیت جغرافیایی ایران ممتاز است، اما بدون متغیرهایی مانند زمان، هزینه، قابل پیش بینی بودن و ثبات مقررات مزیت پایداری ایجاد نمی کند. اینکه صف های طولانی کامیون ها در پایانه هایی مانند بازرگان و ریمدان و گره های چند وجهی اداری و دیپلماتیک مورد توجه نخبگان و قانونگذاران قرار گرفته است.
بررسی های کارشناسی و نظارتی نشان می دهد که اگرچه موقعیت جغرافیایی ایران ممتاز است، اما بدون متغیرهایی مانند زمان، هزینه، قابل پیش بینی بودن و ثبات مقررات مزیت پایداری ایجاد نمی کند. اینکه صف های طولانی کامیون ها در پایانه هایی مانند بازرگان و ریمدان و گره های چند وجهی اداری و دیپلماتیک مورد توجه نخبگان و قانونگذاران قرار گرفته است.
در گزارش میدانی کمیسیون ساخت و ساز که در پی بازدیدهای میدانی و به دستور رئیس مجلس تهیه شد، ریشه های این بحران ساختاری در صحن علنی به تصویر کشیده شد.
عبدالجلال ایری، سخنگوی کمیسیون ابعاد این مشکل را تشریح کرد و هشدار داد که گلوگاه های مرزی ناشی از اختلال در کل زنجیره لجستیکی از ورود ناوگان و فرآیندهای اداری تا کنترل و خروج است. بر اساس این ارزیابی، توقف برخی از کامیون ها تا 40 روز به طول می انجامد و هزینه روزانه هر ناوگان تا 100 دلار برآورد شده است. رقمی سنگین شامل استهلاک، سوخت و معیشت رانندگان که تهدیدی جدی برای کالاهای فاسد شدنی محسوب می شود. این کمیسیون تاکید می کند که راه حل این مشکل تنها با افزایش گیت های فیزیکی امکان پذیر نیست، بلکه نیازمند اصلاح فرآیندها، مدیریت هوشمند ریسک و بازنگری در روش حاکمیت ترانزیت است.
محمدرضا رضایکوچی، رئیس کمیسیون عمران در کالبدشکافی چالش های اجرایی، وابستگی سیستم نوبت دهی کامیون به کارت بازرگانی را اشتباهی راهبردی خواند که راه را برای دلالان و استفاده از کارت های بازرگانی اجاره ای هموار کرده و رانندگان را پشت دروازه گیر کرده است.
وی با یادآوری تجربه موفق جنگ تحمیلی که در آن مقررات دست و پاگیر کنار گذاشته شد و با وجود بمباران ها حجم ترخیص کالا از بنادر دو برابر شد، از وضعیت موجود و وجود صدها شورا و کمیته ناکارآمد انتقاد کرد. بر این اساس استقرار فرماندهی واحد در مرزهای زیرمجموعه ستاد ترانزیت کشور (موضوع ماده 57 قانون برنامه هفتم)، واگذاری امور به وزارت راه یا کشور، ارتقای کیفیت کالاهای صادراتی به منظور جلوگیری از بازگشت بار، انتقال پایانه‌ها به بخش خصوصی، و اتصال خطوط راه‌آهن راه‌آهن چترش به مریز و راه‌آهن تبریز مریز و راه‌آهن راه‌آهن راه‌آهن تبریز مریز و راه‌آهن راه‌آهن و راه‌آهن راه‌آهن تبریز و مریز و راه‌آهن راه‌آهن راه‌اندازی شد. راه آهن) به عنوان راه های برون رفت از این وضعیت پیشنهاد شد.
در این میان ابعاد جدیدتری از ریشه های بحران در گمانه زنی ها و مواضع نمایندگان منعکس شد.
حسین محمدزاده ناظر مجلس در شورای عالی ترانزیت با استناد به ماده 57 قانون برنامه هفتم بر تثبیت جایگاه ستاد ترانزیت تاکید کرد و از رویکردهای جزیره ای و واگذاری وظایف بین دستگاه ها انتقاد کرد.
وی با یادآوری عملکرد موفق دستگاه ها در دو تجربه جنگ 12 روزه و 40 روزه در بنادر جنوب، رمز موفقیت را «مدیریت هماهنگ» دانست و دیپلماسی حمل و نقل را چالش اصلی گمرک خواند.
از سوی دیگر، شریعتی آندراتی، رئیس کمیته حمل و نقل جاده ای با بیان اینکه مشکلات فنی گمرک با رایزنی های قبلی برطرف شد و ریشه اصلی چالش های فعلی به اراده سیاسی و عدم پذیرش طرف های دیگر برمی گردد، اظهار داشت: با توجه به این موضوع، مشکلات فنی گمرکی نیز در حال انجام است. گره ای که مستلزم مداخله دیپلماتیک در بالاترین سطح از سوی ریاست جمهوری است.
وی همچنین از فعالیت بنادر شمالی مانند امیرآباد و نوشهر با ظرفیت کامل برای جبران بار بنادر جنوب خبر داد.
از سوی دیگر، عباس صوفی، نایب رئیس کمیسیون عمران مجلس نیز در گفت وگویی با اشاره به نامناسب بودن زیرساخت ها در برابر حجم تردد و همکاری برخی همسایگان با فشارهای تحریم، خواستار فعال شدن «دیپلماسی پارلمانی» در کنار دیپلماسی رسمی و استفاده از ظرفیت نمایندگان استان های مرزی و دوستی شد.
در همین رابطه علیرضا نوین نماینده تبریز، آذرشهر و اسکو ادعاهای مربوط به بهبود ترافیک، ناهماهنگی 7 تا 8 خودروی مستقر در مرز بازرگان، کم عرض بودن معابر و سهل انگاری ترکیه در کاهش سهمیه 500 خودروی سنگین را رد کرد.
نوین جلسات روزانه ستاد گذر را با محوریت ریاست جمهوری، استقرار مدیریت واحد و در صورت لزوم اخذ مجوزهای ویژه از شورای عالی امنیت ملی برای مواقع ضروری ضروری خواند.
در سمت دولت، فرزانه صادق ملواجرد، وزیر راه و شهرسازی در تشریح تغییر پارادایم تجاری کشور در پی محاصره دریایی بنادر جنوبی، اعلام کرد: با هدایت بار به سمت مرزهای شمالی، رشد ۷۶ درصدی واردات از مرزهای دریایی شمالی و ۴۱ درصدی واردات از مرزهای جاده‌ای به ثبت رسیده است.
دبیر ستاد ترانزیت ناهماهنگی الگوی حاکمیت داخلی، سهمیه بندی ها و عدم پذیرش 24 ساعته از سوی کشورهای همسایه را دو چالش بزرگ خواند و از تصویب سند برنامه ملی ترانزیت، ابلاغ تصویب تسهیلات گمرکی، توسعه مرزهای عقب، راه اندازی داشبورد مدیریتی ثبت داده ها و ارتقای شورای اقتصادی کشور خبر داد.
کمیسیون عمران موظف شد با همکاری وزرای راه، امنیت، اقتصاد، امور خارجه و رئیس کل بانک مرکزی، روند حل تک‌تک چالش‌های ترانزیتی را پیگیری و حداکثر ظرف مدت دو ماه گزارش نهایی اقدامات را به صحن علنی مجلس ارائه کند.
حمیدرضا حاجی بابایی نایب رئیس مجلس پس از طرح این دغدغه ها و جمع بندی بحث های نظارتی صحن علنی با تاکید بر اینکه مشکلات مرزی ناشی از بی برنامگی است، ضرب الاجل مشخصی را تعیین کرد. بر اساس این مصوبه، کمیسیون عمران موظف شد با همکاری وزرای راه، ایمنی، اقتصاد، امور خارجه و رئیس کل بانک مرکزی، روند حل تک‌تک چالش‌های ترانزیتی را پیگیری و حداکثر ظرف مدت دو ماه گزارش نهایی اقدامات را به صحن علنی مجلس ارائه کند.
نتایج بررسی‌های کارشناسی و مطالبات پیشنهادی نشان می‌دهد که تداوم صف‌های فرسایشی مرزی و هدر رفت منابع ملی بیش از آنکه ناشی از نبود قوانین بالادستی باشد، ناشی از سستی اجرایی، عملکرد جزیره‌ای نهادها و نبود فرماندهی واحد است. ضرورت فعال سازی واقعی ستاد ملی ترانزیت، چابکی نظام مقررات زدایی، توسعه مسیرهای جایگزین و هم افزایی دیپلماسی اقتصادی دولت و دیپلماسی مجلس از وظایفی است که پشتوانه قانونی دارد، اما اجرای آن نیازمند اراده پولادین است.
تعیین مهلت مشخص از سوی قوه مقننه به تیم اقتصادی و اجرایی دولت برای اصلاح فرآیندها و ارائه گزارش عملکرد حاکی از تغییر مرحله نظارت مجلس از تذکر به پیگیری نتیجه‌محور است. رویکردی که در صورت همراهی با نظارت مستمر کمیسیون عمران و همکاری دستگاه های مسئول می تواند از از بین رفتن مزیت های ترانزیتی کشور در رقابت با رقبای منطقه ای جلوگیری کند.
گفتگو در مورد این post