اقتصاد ایرانی: در شرایطی که تورم خوراکی ها و آشامیدنی ها به 127.5 درصد رسیده و هزینه معیشت خانوارهای کارگری 90 میلیون تومان برآورد می شود، طرح افزایش نرخ سوم بنزین از 5 هزار تومان به 10 هزار تومان نگرانی ها از تشدید فشار معیشتی بر کارگران و بازنشستگان را افزایش داده است.
اقتصاد ایران:
یک کارشناس اقتصادی هشدار می دهد: با توجه به وابستگی گسترده زندگی روزمره مردم به سوخت و نبود جایگزین مناسب در حمل و نقل عمومی، هرگونه افزایش قیمت بنزین بدون مطالعه دقیق می تواند تبعات تورمی و اجتماعی داشته باشد.
طرح افزایش نرخ سوم بنزین از 5 هزار تومان به 10 هزار تومان در شرایطی مطرح شده که فشار هزینه های معیشتی بر خانواده های کارگری و بازنشستگان افزایش چشمگیری داشته است. مسعود مزکیان رئیس جمهور چندی پیش از اجرای نرخ سوم بنزین خبر داد و گفت که این نرخ پس از هماهنگی با نهادهای مختلف به 10 هزار تومان خواهد رسید.
در عین حال، بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه خانوارهای کشور در مردادماه به 89 درصد و تورم خوراکی ها و آشامیدنی ها به 127.5 درصد رسیده است. در چنین شرایطی افزایش قیمت سوخت می تواند برای خانوارهای مزدبگیر اهمیت بیشتری داشته باشد. زیرا قسمت قابل توجهی از هزینه های روزانه آنها مربوط به ایاب و ذهاب و ایاب و ذهاب است.
فشار تورم و افزایش هزینه ها همیشه برای خانوارهای کم درآمد بیشتر است. تورم سالانه دهک دوم مردادماه 78.3 درصد بوده که این نرخ برای دهک دهم 67.6 درصد بوده است. از سوی دیگر حداقل درآمد کارگران با احتساب مزایا به 25 میلیون تومان نمی رسد در حالی که برآوردهای ارائه شده از سوی نمایندگان کارگری نشان می دهد که هزینه معیشت یک خانواده کارگری بسیار بیشتر از این رقم است.
علی مازیکی، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه زندگی روزمره مردم وابستگی زیادی به بنزین دارد، گفت: عادات مردم به سمتی رفته که این افزایش قیمت تاثیر محسوسی دارد. من از اصطلاح تکنولوژی مصرف استفاده می کنم. تکنولوژی مصرف مردم طوری شده که همه کارها را با بنزین انجام می دهند. از خرید روزانه و رفتن به نانوایی گرفته تا کار با اسنپ، رفت و آمد به محل کار و حتی تفریح و مسافرت.
این کارشناس اقتصادی با انتقاد از نبود جایگزین مناسب در شبکه حمل و نقل عمومی تاکید کرد: زمانی که جایگزین های مناسب مانند گسترش حمل و نقل عمومی به اندازه کافی وجود نداشته باشد، تغییر قیمت سوخت به طور مستقیم بر الگوی معیشتی مردم به ویژه اقشار حقوق بگیر و کم درآمد تاثیر می گذارد.
ریشه چالش بنزین؛ عدم تطابق تقاضا و کاهش اعتماد عمومی
مزیکی درباره دلایل دولت برای تغییر قیمت سوخت توضیح داد: مشکل این است که مسئولان نمی توانند بنزین مورد نیاز را تامین کنند. وقتی مشکلی دارید با عرضه و تقاضا افزایش می یابد. در نتیجه یا باید کمبود بنزین را بپذیرید یا قیمت را بالا ببرید. بنابراین هدف اصلی از افزایش قیمت بنزین لزوماً درآمدزایی برای دولت نیست. زیرا درآمد حاصله حتی کفاف هزینه فرصت بنزین را نمی دهد، بلکه موضوع اصلی کنترل تقاضا است.
شایان ذکر است هزینه فرصت بنزین یعنی ارزش بهترین گزینه ای که منابع صرف شده برای بنزین را می توان به آن اختصاص داد. به عنوان مثال، منابعی که دولت برای واردات بنزین هزینه می کند، می تواند صرف نیازهای دیگری مانند حمل و نقل عمومی یا زیرساخت ها یا بهبود معیشت مردم شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با انتقاد از تاخیر در اصلاحات اقتصادی و تاثیر آن بر اعتماد جامعه افزود: دولت های ایران همواره با این تصمیمات سخت مواجه هستند. چون قیمت را به موقع افزایش ندادند. اگر قبلاً و در شرایط مساعدتر یا در زمان هایی که تورم عمومی چندان نجومی نبود و معیشت مزدبگیران در خطر نبود، قیمت ها بالا می رفت و یا اعتماد عمومی به تصمیمات بالا بیشتر می شد، استقبال اجتماعی متفاوتی را شاهد بودیم، اما اکنون شکاف و چالش بزرگی وجود دارد.
وی تاکید کرد: این تصمیم باید بر اساس مطالعه و بررسی دقیق و بر اساس تاثیر بر معیشت اکثریت مردم یا حقوق بگیران باشد و نمی توان با یک برآورد کلی در مورد اثرات افزایش قیمت سوخت تصمیم گیری کرد.
قیمت گذاری لایه ای؛ راه حلی که هنوز نیاز به مطالعه دارد
این کارشناس اقتصادی با اشاره به کارهایی که اخیرا در زمینه تعرفه های چند بخشی انجام داده است، گفت: می توان مدلی را در نظر گرفت که در آن مقدار مشخصی بنزین با قیمت پایین یا با یارانه در اختیار مردم قرار می گیرد و پس از عبور از یک سطح مصرف، قیمت آن افزایش می یابد. در این صورت طبقات پایین از جمله کارگران آسیب کمتری خواهند دید و بار اصلی پرداخت هزینه های اضافی بر دوش ثروتمندان خواهد افتاد.
به گفته وی، چنین مدلی می تواند بخشی از دغدغه های دولت را کاهش دهد و در عین حال مصرف را تا حدودی کنترل کند; در عین حال از فشار معیشتی به دهک های پایین و فقیر شهری جلوگیری می شود.
وی همچنین گفت: افزایش غیرخطی قیمت در سطوح مختلف به تنهایی لزوماً مشکل را حل نمی کند و باید مشخص شود که افزایش قیمت از چه سطحی می تواند به کنترل مصرف کمک کند.
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: پیشنهادات ارائه شده در این زمینه صرفاً نظرات کارشناسی است و قبل از اجرایی شدن باید پیامدهای احتمالی آن بر زندگی و معیشت مردم بررسی و آزمایش شود.
به جای افزایش تدریجی باید کار کارشناسی انجام شود
این کارشناس اقتصادی با اشاره به برخی مدل ها در کشورهای دیگر ادامه داد: در بسیاری از کشورها قیمت بنزین به صورت شفاف اعلام می شود و حتی ممکن است روزانه تغییر کند. اما این مدل را نمی توان بدون مطالعه تاثیر افزایش قیمت بر معیشت مردم بهترین گزینه برای ایران دانست.
در حال حاضر بر اساس محاسبات مستقل، سبد معیشت خانوارهای کارگری کشور به حدود 90 میلیون تومان رسیده است. در چنین شرایطی هرگونه شوک قیمتی جدید به ویژه در حوزه انرژی که ضریب تاثیر بالایی دارد، می تواند بحران معیشتی را بدتر کند; کارگران و فعالان کارگری نگران این هستند که تصمیمات بنزین بدون در نظر گرفتن بحران معیشتی مزدبگیران اتخاذ شود و منجر به جهش تورمی جدید شود.
مزیکی معتقد است؛ تصمیم گیری برای افزایش ناگهانی قیمت بنزین، بدون کار کارشناسی و در نظر گرفتن ملاحظات معیشتی، تبعات اجتماعی خواهد داشت.
گفتگو در مورد این post