نحوه شکایت از کلاهبرداری

راهنمای جامع و کاربردی نحوه شکایت از کلاهبرداری در ایران : کلاهبرداری یکی از جرایم گسترده و پیچیده نظام حقوقی ایران است که به دلیل تنوع شیوه‌های ارتکاب، پیچیدگی‌های حقوقی و آثار مخرب مالی و روانی بر قربانیان خود، همواره جزء دغدغه‌های اصلی مردم و مراجع قانونی بوده است. رشد فناوری اطلاعات و گسترش فضای مجازی نیز موجب شده شکل‌های جدیدی از کلاهبرداری ظهور پیدا کند که مردم کمتر با فرآیند شکایت و پیگیری آن آشنا هستند. هدف این گزارش، ارائه یک راهنمای کامل، بروز و کاربردی برای همه افرادی است که در ایران در معرض جرم کلاهبرداری – اعم از حضوری، مالی، بانکی یا اینترنتی – قرار گرفته‌اند و تصمیم به پیگیری قانونی دارند.

نکته : سریع ترین روش برای رسیدن به حقتان با کمک بهترین وکیل قزوین ممکن میشود.

در این گزارش، مراحل قانونی طرح شکایت کیفری، مدارک و مستندات لازم، نهادهای مسئول در انواع کلاهبرداری، نکات مهم جمع‌آوری ادله فنی، تفاوت روند پرونده بر اساس نوع کلاهبرداری، مدت زمان و هزینه‌ها، مجازات قانونی مرتکبین، نکات اجرایی و توصیه‌های پیشگیری به شکل تفصیلی و کاملاً منطبق با رویه جاری سال ۱۴۰۴ تشریح خواهد شد.

تعریف و انواع کلاهبرداری در قانون ایران

تعریف قانونی جرم کلاهبرداری

مطابق ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، کلاهبرداری عبارت است از اینکه: «هر کس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکت‌ها، وزارت‌خانه‌ها، کارخانجات، مؤسسات موهوم یا به داشتن اموال و اختیارات واهی فریب دهد و به امور غیرواقع امیدوار نماید یا از حوادث و پیشامدهای غیرواقع بترساند و یا اسم و یا عنوان مجعول اختیار کند و به یکی از وسایل مذکور و یا وسایل تقلبی دیگر وجوه یا اموال یا اسناد یا حوالجات یا قبوض یا مفاصا حساب و امثال آن‌ها تحصیل کرده و از این راه مال دیگری را ببرد، کلاهبردار محسوب و علاوه بر رد اصل مال به صاحبش، به حبس از یک تا هفت سال و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم می‌شود.»2

ارکان و عناصر جرم کلاهبرداری

کلاهبرداری دست‌کم سه رکن اساسی دارد:

1. عنصر قانونی: وجود نص قانونی (ماده ۱ قانون تشدید)؛ در انواع اینترنتی، ماده ۱۳ قانون جرایم رایانه‌ای و ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی.
2. عنصر مادی: انجام فعل مثبت متقلبانه، اغفال واقعی قربانی و تصاحب مال متعلق به دیگری.
3. عنصر معنوی: سوء نیت عام (علم به فریب بودن اعمال) و سوء نیت خاص (قصد بردن مال).

انواع کلاهبرداری رایج

• کلاهبرداری حضوری: سنتی (مثلاً معامله صوری ملک، وعده سود غیرواقعی، اسناد و عنوان جعلی)
• کلاهبرداری مالی/بانکی: سوءاستفاده از تراکنش‌های بانکی، چک، سفته، واگذاری وام و…
• کلاهبرداری اینترنتی/رایانه‌ای: فیشینگ، سایت و فروشگاه جعلی، جعل داده، نفوذ به حساب، خرید جعلی
• کلاهبرداری با استفاده از شیوه‌های مدرن: پیامک و لینک جعلی، شبکه‌های اجتماعی، رمز ارز
• مشاوره فوری و رایگان با بهترین وکیل یزد در این زمینه وارد شیوید.

جدول زیر انواع کلاهبرداری، مرجع صالح و مدارک را خلاصه‌وار نشان می‌دهد:

مراحل کلی شکایت کیفری کلاهبرداری

گام نخست: جمع‌آوری ادله و مستندات

در تمام انواع کلاهبرداری، جمع‌آوری مستندات اولین و مهم‌ترین گام است. این مستندات باید به شکلی تنظیم و نگهداری شوند که در مرجع قضایی قابل پذیرش و ردناپذیر باشند.

• اسناد مالی: رسید واریز، چک، سفته، قرارداد کتبی
• مکاتبات: پیامک، ایمیل، چت آنلاین، اسکرین‌شات صفحات
• اطلاعات هویتی متهم: نام، شماره حساب، شماره تماس، آدرس
• شهادت شهود (در صورت وجود)
• مستندات تراکنش الکترونیکی (در جرایم اینترنتی)

نکته مهم: بر اساس آیین‌نامه استنادپذیری ادله الکترونیکی مصوب قوه قضاییه، نحوه جمع‌آوری ادله الکترونیکی (پیامک، چت، اسکرین‌شات) باید با رعایت زنجیره حفاظتی، ثبت زمانی و قید اصل داده‌های ترافیکی انجام شود تا در دادگاه قابل استناد باشد4.

گام دوم: تنظیم شکواییه رسمی

شکواییه، نوشتاری رسمی است که توضیح مستدل و مستند از وقوع جرم، ضرر وارده، ادله و مشخصات متهم را به دادسرا یا مرجع انتظامی ارائه می‌دهد6.

نکات کلیدی در تنظیم شکواییه:

• اطلاعات کامل شاکی و متهم (نام، کد ملی، نشانی، شماره تماس)
• شرح دقیق ماجرا (زمان، مکان، نحوه وقوع)
• میزان ضرر و زیان و اسناد مرتبط
• اسامی و مشخصات شهود (در صورت وجود)
• خواسته دقیق (مانند صدور قرار تأمین خواسته، رد مال و…)
• امضاء شاکی و تاریخ

مثال: «اینجانب… به موجب اسناد پیوست و باتوجه به وقوع جرم کلاهبرداری توسط آقای … که با وعده دروغین … مبلغ … ریال از اینجانب دریافت نموده، ضمن پیوست مستندات و شرح وقوع ماجرا، تقاضای صدور قرار تأمین خواسته، تعقیب کیفری و استرداد وجه دارم.»

توصیه: بهتر است از خدمات وکیل بهره بگیرید تا شکواییه از لحاظ حقوقی دقیق و مستدل تنظیم شود5.

گام سوم: ثبت شکایت در سامانه ثنا و دفاتر خدمات قضایی

در حال حاضر، ثبت شکایت کیفری به صورت کاغذی انجام نمی‌شود و باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی (سامانه ثنا) انجام گیرد9.

مراحل سامانه ثنا:

1. ثبت‌نام و احراز هویت در سامانه ثنا (adliran.ir)
2. تهیه فرم شکواییه و بارگذاری مدارک و مستندات
3. انتخاب مرجع صالح
4. دریافت کد رهگیری پیگیری پرونده
5. اطلاع‌رسانی مراکز قضایی از طریق سامانه

نکته: حتی برای ثبت شکایت از کلاهبرداری اینترنتی یا جرایم ویژه فتا، ابتدا باید شکواییه در سامانه ثنا ثبت شود تا به شعبه یا دادسری ویژه ارجاع شود10.

نکته بسیار مهم : کمترین کاری که میتوانید کنید گرفتن مشاوره تخصص کلاهبرداری از بهترین وکیل کرج است.

گام چهارم: رسیدگی مقدماتی در دادسرا و صدور قرار

پس از ثبت شکایت، پرونده ابتدا به دادسرا، حوزه قضایی محل وقوع جرم (برای شکایات اینترنتی، دادسرای جرایم رایانه‌ای) ارجاع می‌شود.

مراحل دادسرا:

1. بررسی اولیه توسط دادیار یا معاون دادستان
2. تعیین شعبه بازپرسی و احضار طرفین
3. تحقیقات مقدماتی (دستور استعلام، احضار شهود، بررسی اسناد)
4. صدور قرار تأمین کیفری برای متهم (وثیقه، کفالت، بازداشت موقت)
5. صدور یکی از قرارهای سه‌گانه:
   • قرار مجرمیت/کیفرخواست (در صورت احراز وقوع جرم)
   • قرار موقوفی تعقیب (در صورت فوت متهم یا گذشت شاکی – فقط برای پرونده‌های قابل گذشت)
   • قرار منع تعقیب (در صورت نبودن دلایل کافی برای انتساب جرم یا فقدان وصف کیفری)

نکته: در کلاهبرداری‌های مالی و بانکی، دادسرا معمولاً از بانک‌ها، پلیس فتا یا کارشناسان مالی استعلام دریافت می‌کند.

گام پنجم: دادرسی دادگاه کیفری و تجدیدنظر

پس از صدور کیفرخواست، پرونده به دادگاه کیفری صالح فرستاده می‌شود. دادگاه با استماع اظهارات طرفین، بررسی اسناد و ادله، شهادت شهود و لحاظ دفاعیات متهم، حکم مقتضی را صادر می‌کند.

نتایج ممکن:

• محکومیت (حبس، جزای نقدی، رد مال)
• برائت (در صورت نبودن دلایل کافی)
• تعیین قرار تأمین خواسته اموال برای جبران ضرر
• الزام به رد مال و جبران خسارت

در صورت اعتراض هریک از طرفین، پرونده به دادگاه تجدیدنظر استان ارجاع می‌شود. رأی دادگاه تجدیدنظر قطعی بوده و تنها در موارد خاص و با دلایل جدید، امکان اعاده دادرسی وجود دارد11.

مراحل ویژه فرآیند شکایت در انواع کلاهبرداری

الف) کلاهبرداری حضوری و مالی

• شروع شکایت: مراجعه به کلانتری یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی جهت ثبت شکواییه
• ارائه اصل مدارک مالی (چک، سفته، قرارداد)
• پیوست مکاتبات، پیامک‌های فریبکارانه و شهادت شهود
• ارجاع پرونده به دادیار، سپس بازپرسی و در نهایت دادگاه

مسئولیت کلانتری و دادسرا: تحقیقات میدانی، احضار متهم، تهیه گزارش محلی، تکمیل بازجویی و استعلام اصالت اسناد6.

ب) کلاهبرداری اینترنتی و نقش پلیس فتا

کلاهبرداری اینترنتی بر اساس مواد ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی و ماده ۱۳ قانون جرایم رایانه‌ای جرم‌انگاری شده و رسیدگی تخصصی آن توسط پلیس فتا و دادسرای جرایم رایانه‌ای است.

مراحل شکایت:

1. جمع‌آوری مستندات دیجیتال: اسکرین‌شات چت، رسید بانکی، لینک یا صفحه جعلی، ایمیل، پیام در شبکه اجتماعی
2. ثبت شکایت آنلاین:
   • مراجعه به سایت پلیس فتا (cyberpolice.ir) و ثبت گزارش مردمی یا تخلف10.
   • ثبت نام یا وارد شدن با کد ملی، تکمیل فرم شکواییه و بارگذاری مستندات
   • دریافت کد رهگیری
3. ثبت شکواییه در دادسرای جرایم رایانه‌ای: مراجعه حضوری یا از طریق دفاتر خدمات قضایی و بارگذاری مدارک در پرونده
4. تحقیقات تخصصی: پلیس فتا با بررسی تراکنش‌ها، ردیابی حساب بانکی، شماره سیمکارت و IP، شناسایی فنی متهم را انجام می‌دهد
5. ارجاع پرونده به دادسرا و دادگاه ویژه: پس از احراز جرم، دادسرا پرونده را به دادگاه کیفری ویژه ارسال می‌کند؛ بانک‌ها نیز در صورت شناسایی حساب کلاهبردار ملزم به مسدودسازی حساب هستند.

نکات جمع‌آوری ادله الکترونیکی

• اصالت و زمان‌داری اسناد (تاریخ پیامک‌ها، اسکرین‌شات با نمایش ساعت و تاریخ سیستم)
• ثبت گزارش پلیس فتا یا کارشناس رسمی فناوری
• فایل‌های اصلی و پرینت‌‌های رنگی اسناد (کپی غیررسمی کفایت نمی‌کند)
• زنجیره حفاظتی؛ نباید تغییر یا حذف در مستندات رخ دهد

جدول: مراحل و مدارک کلاهبرداری اینترنتی

ارائه شده پارس وکیل