وضعیت تجارت جهانی زنبور عسل در سال ۲۰۲۵؛ صادرات زنبور زنده به مرز ۹۶ میلیون دلار رسید

بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی زنبورهای زنده در سال 2025 با افزایش ارزش معاملات تجاری رشد قابل توجهی را تجربه کرد.

ارزش کل صادرات زنبورهای زنده در جهان به 95.8 میلیون دلار رسید. در حالی که این رقم در سال 2024 حدود 79.5 میلیون دلار و در سال 2021 63.3 میلیون دلار بوده است. به این ترتیب صادرات این محصول نسبت به سال گذشته 20.5 درصد افزایش داشته است

بر اساس داده های منتشر شده در وب سایت آماری «صادرات برتر جهان»، ارزش کل صادرات زنبورهای زنده در جهان به 95.8 میلیون دلار رسیده است. در حالی که این رقم در سال 2024 حدود 79.5 میلیون دلار و در سال 2021 حدود 63.3 میلیون دلار بوده است که به این ترتیب صادرات این محصول نسبت به سال گذشته 20.5 درصد و در یک دوره پنج ساله 51.2 درصد افزایش یافته است.

این روند نشان دهنده گسترش مبادلات بین المللی زنبورهای زنده و اهمیت روزافزون تجارت این محصول در زنجیره اقتصادی صنعت زنبورداری است. زنبور عسل علاوه بر نقش مستقیم در تولید عسل و سایر محصولات زنبورستانی، در گرده افشانی محصولات کشاورزی و حفظ پایداری محصولات گیاهی نیز اهمیت دارد. از این منظر تجارت زنبورهای زنده را نمی توان به خرید و فروش موجود زنده محدود کرد، بلکه این بازار با تولیدات کشاورزی، امنیت غذایی و توسعه فعالیت های زنبورداری مرتبط است.

رتبه سوم آسیا در صادرات زنبورهای زنده در سال 2025

تجزیه و تحلیل جغرافیایی صادرات همچنین نشان می دهد که اروپا با 43.9 میلیون دلار صادرات و سهم 45.9 درصد از بازار جهانی، بزرگترین منطقه صادرکننده زنبورهای زنده در سال 2025 بوده است. آفریقا با سهم 22.1 درصدی در رتبه دوم قرار دارد و آمریکای شمالی 21.7 درصد از ارزش صادرات جهانی را به خود اختصاص داده است. از سوی دیگر، سهم آسیا 4.1 درصد، اقیانوسیه شامل استرالیا و نیوزلند نیز 4.1 درصد و آمریکای لاتین شامل کشورهایی مانند شیلی، کوراسائو و آرژانتین 2.1 درصد است.

این آمار نشان می دهد که علیرغم اهمیت تاریخی و اقتصادی زنبورداری در بسیاری از کشورهای آسیایی، سهم این منطقه از تجارت جهانی زنبورهای زنده همچنان محدود است و عمده مبادلات بین المللی در دست کشورهای اروپایی، آفریقایی و آمریکای شمالی است.

مصر؛ در صدر صادرات جهانی زنبور عسل

در رتبه بندی کشورها، مصر با صادرات 21.1 میلیون دلار و سهم 22 درصدی از بازار جهانی، بزرگترین صادرکننده زنبورهای زنده در سال 2025 بود. بلژیک با 15.7 میلیون دلار و سهم 16.4 درصد در رتبه دوم و اسلواکی با 14.8 میلیون دلار و سهم 15.5 درصد در رتبه سوم قرار دارند. کانادا با 11.5 میلیون دلار و ایالات متحده آمریکا با 9.3 میلیون دلار صادرات رتبه های چهارم و پنجم را به خود اختصاص داده اند.

مجموع صادرات این پنج کشور به بیش از 72 میلیون دلار می رسد که معادل 75.6 درصد از کل ارزش صادرات جهانی زنبورهای زنده است. به این ترتیب بخش عمده ای از تجارت بین المللی این محصول در اختیار تعداد محدودی از کشورها است و رقابت در این بازار تا حد زیادی تحت تاثیر عملکرد این صادرکنندگان اصلی است.

پس از پنج کشور اول، هلند با 6.8 میلیون دلار، ترکیه با 3.5 میلیون دلار، ایتالیا با 3.3 میلیون دلار، نیوزلند با 2.6 میلیون دلار و اسپانیا با 2 میلیون دلار صادرات در رتبه های بعدی قرار دارند. شیلی با 1.9 میلیون دلار، استرالیا با 1.4 میلیون دلار، مجارستان با 745 هزار دلار، آلمان با 228 هزار دلار و ازبکستان با 183 هزار دلار جزو 15 صادرکننده برتر زنبورهای زنده در جهان هستند.

پانزده کشور اول 99.3 درصد از کل صادرات جهانی زنبور عسل را در اختیار دارند

بر اساس این آمار، کل صادرات 15 کشور اول به 99.3 درصد از کل صادرات جهانی می رسد. موضوعی که نشان دهنده تمرکز بالای تجارت زنبورهای زنده در بازار بین المللی است.

مقایسه عملکرد صادرکنندگان در سال 2025 با سال قبل از آن نیز حکایت از تفاوت معنادار در روند صادرات کشورها دارد. آلمان با رشد 78.1 درصد، مجارستان با 68.9 درصد، شیلی با 42.8 درصد و بلژیک با 16.1 درصد بیشترین افزایش صادرات را در بین کشورهای اصلی صادرکننده تجربه کرده اند.

از سوی دیگر، ازبکستان با کاهش 90.8 درصدی ارزش صادرات، بیشترین کاهش را به ثبت رسانده است. صادرات زنبورهای زنده آمریکا نیز 23.3 درصد کاهش یافت و هلند 19.8 درصد کاهش، ترکیه 8 درصد و نیوزلند 5.7 درصد کاهش یافت.

این تغییرات نشان می دهد که حتی در بین کشورهایی که سهم قابل توجهی در بازار جهانی دارند، روند صادرات ثابت نیست و عواملی مانند ظرفیت تولید، وضعیت سلامت، تقاضای بازارهای هدف و مقررات تجارت فرامرزی می تواند بر عملکرد صادرکنندگان تأثیر بگذارد.

در بررسی تراز تجاری زنبورهای زنده، مصر با 21 میلیون دلار مازاد تجاری در رتبه اول قرار گرفته است. این کشور که در سال 2024 با کسری تجاری 64 هزار دلاری مواجه بود، توانسته در سال 2025 تراز تجاری خود را به میزان قابل توجهی بهبود بخشد و به بزرگترین صادرکننده خالص این محصول تبدیل شود.

بلژیک با مازاد تجاری 15.1 میلیون دلاری و رشد 16.3 درصدی نسبت به سال قبل در جایگاه دوم قرار دارد. اسلواکی 14.7 میلیون دلار مازاد تجاری دارد و پس از آن آمریکا با 7.8 میلیون دلار، ترکیه با 3.5 میلیون دلار و نیوزلند با 2.6 میلیون دلار قرار دارند.

ایتالیا با 2.1 میلیون دلار، شیلی با 1.9 میلیون دلار، استرالیا با 1.4 میلیون دلار و مجارستان با 446 هزار دلار مازاد تجاری دیگر کشورهای دارای تراز مثبت در این بازار هستند. در میان این کشورها، مجارستان با رشد 235.3 درصدی مازاد تجاری یکی از بالاترین نرخ های رشد را تجربه کرده است. شیلی نیز با رشد 41.9 درصدی و استرالیا با 12.1 درصد رشد عملکرد مثبتی داشته اند.

در این فهرست نام افغانستان نیز قابل توجه است. این کشور در سال 2025 توانست 118 هزار دلار مازاد تجاری در حوزه زنبورهای زنده ثبت کند. در حالی که در سال قبل با 256 هزار دلار کسری تجاری مواجه بود. تغییر وضعیت افغانستان از تراز منفی به مثبت حکایت از بهبود موقعیت تجاری کشور در این گروه کالایی دارد.

عربستان سعودی و مراکش؛ دو بازار بزرگ واردات زنبور عسل زنده

نکته قابل توجه در این آمار، جایگاه عربستان و مراکش به عنوان دو بازار عمده وارداتی است. کسری تجاری این کشورها نشان می دهد که ارزش واردات زنبورهای زنده آنها بسیار بیشتر از صادرات آنها بوده است. چنین شرایطی می تواند فرصت هایی برای توسعه بازار و افزایش مبادلات تجاری برای کشورهای دارای ظرفیت تولید و صادرات ایجاد کند.

البته به دلیل ماهیت بیولوژیکی این محصول، تجارت زنبورهای زنده با محدودیت ها و الزامات خاصی همراه است. علاوه بر مسائل تجاری، انتقال زنبورها بین کشورها مستلزم رعایت مقررات دامپزشکی، کنترل بیماری، قرنطینه و استانداردهای بهداشتی است. سلامت کلنی ها و اطمینان از عدم وجود عوامل بیماری زا از جمله مواردی است که می تواند احتمال ورود زنبورها به بازارهای هدف را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین توسعه صادرات در این حوزه تنها به افزایش تولید محدود نمی شود و زیرساخت های تخصصی، نظارت بر سلامت و امکان حمل و نقل مناسب نیز حائز اهمیت است.

آمار جهانی تجارت زنبورهای زنده در سال 2025 حاکی از بازاری نزدیک به 100 میلیون دلار است که مصر، بلژیک و اسلواکی در آن نقش محوری دارند.

در مجموع، آمار تجارت جهانی زنبورهای زنده در سال 2025 حاکی از بازاری نزدیک به 100 میلیون دلار است که مصر، بلژیک و اسلواکی در آن نقش محوری دارند. رشد بیش از 51 درصدی ارزش صادراتی این محصول در پنج سال نیز نشان می دهد که مبادلات بین المللی آن در مسیر توسعه قرار گرفته است. با توجه به نقش زنبورها در گرده افشانی، پایداری محصولات کشاورزی و اقتصاد زنبورداری، بررسی این بازار علاوه بر جنبه تجاری، از نظر توسعه کشاورزی و امنیت غذایی نیز حائز اهمیت است.